Iruñeko Erorien monumentuan museo bat egitea proposatu du adituen batzordeak, kupulari "protagonismoa" kenduta

14 adituk osatutako adituen batzordeak Iruñeko Erorien Monumentuaren eraldaketari buruzko txostena aurkeztu du ostegun honetan. Bertan proposatu dute eraikinean oroimenezko museo bat sortzea, eta kupulari eta horren danborrari "protagonismoa" kentzearen alde egiten du, baita oroitzapenezko testuak eta ikonografia kentzearen alde ere.

Txostena ostegun honetan aurkeztu dute Iruñeko Udaleko harrera-aretoan, eta bertan izan dira Joseba Asiron Iruñeko alkatea eta Fernando Mendiola Gonzalo, Nuria Ricart Ulldemolins eta Cristian Dürr adituen batzordeko kideak.

Joseba Asironek eskerrak eman dizkio adituen batzordeari, "minez betetako monumentuaren" esanahia berritzeko zereginean erakutsitako "konpromiso, zorroztasun eta sentsibilitateagatik". Azpimarratu duenez, "zegoen bezala uztea ez zen aukera bat", eta nabarmendu du "elkarrizketaren ondorioz akordio historiko bat lortu zela monumentua eraldatzeko" eta "memoria demokratikorako eta faxismoa salatzeko espazio bat" sortzeko.

Batzordeak nabarmendu duenez, eraikin horren "eraldaketa sakonak" irudikatzen dituen "balio antidemokratikoekiko erabateko haustura" dakarrela berekin. Aldiz, batzordearen iritziz, eraikina eraisteak "erasotzaileen oroimena bultzatuko luke, gertatutakoaren frogak suntsituko lituzkeelako". "Errepresioaren testigantza materialak" gordetzea "memoria historikoa eraikitzeko tresna gisa" baliagarria "dela dio.

Horrela, "totalitarismoa gurtzeko leku zena pentsamendu kritikoko gune bihurtu nahi da, 1936ko estatu-kolpearen sustraiei, testuinguru historikoari eta ondorioei buruzko ezagutza historikoa, eta balio demokratikoak sustatzeko ekintza politiko eta kulturalerako gune". Batzordeak txostenean gaineratu duenez, horretarako, "tokiaren erabilerak erabat eraldatu behar dira, ondarea musealizatu eta hiriaren egituran integratutako ekipamendu pedagogiko eta hezitzaile berri bat eraiki behar da".

Txostenean jasotako gomendio horiek nazioarte mailan egingo den arkitektura-lehiaketaren oinarrietan sartuko dira, eta lehiaketa horretatik  sortuko da Erorien Monumentuaren behin betiko proiektua.

Erorien monumentuaren eraldaketak eraikinaren edukiei eta arkitekturari eragiten die. Hala, batzordearen proposamenaren arabera, kupulak eta danborrak "protagonismoa galdu beharko dute", bai kanporantz,  bai barrurantz, eta beraz, kupularen barruko freskoa "mediatizatu eta interpretatu" egin beharko da. Kriptarako, hileta-elementu guztiak ezabatzea eta "desakralizazio integrala" proposatzen da, lekuaren erabilerak beste helburu batzuetarako eraldatuz, hala nola arte garaikideko obren/proiektuen instalazioak programatzeko.

Egitura arkitektoniko berriak kontuan hartu beharko ditu, halaber, proiektuaren erabilerak eta beharrak, hala nola harrera eta ekipamendurako sarbidea, erakusketa iraunkorra, aldi baterako erakusketak, hezkuntza-espazioak, ekitaldi eta hitzaldietarako aretoa, bilera-gelak, artxiboa eta liburutegia, bai eta administrazioko, aisialdiko eta bestelako erabilerak ere. Horretarako, batzordeak komenigarritzat jotzen du egungo eraikinaren ondoan multzo arkitektoniko "koherentea" osatuko duten eraikin bat edo batzuk eraikitzea.

Hezkuntza-tresna

Beste proposamen batzuen artean, batzordeak Memorialak hezkuntzari begira izan dezakeen erabilgarritasuna eta potentzialtasuna azpimarratu du eta memoria-museoa "lehen mailako hezkuntza-tresna" bihurtu beharko litzatekeela defendatzen du, "kontzientzia demokratikoko laborategi gisa", beharrezko giza baliabideekin eta baliabide materialekin hornitua, horren bidez "publiko mota guztien parte-hartzea sustatu eta garatzeko" estrategiak eta programak bultzatzeko.

Txostenaren arabera, memoria-museo berrian hezkuntza-arloko esku-hartzea egiteko "ez dago proiektua behin betiko gauzatu arte itxaron beharrik". Hala, gaur egun dauden elementuak ikusi eta eraldaketa-prozesua bera gertutik jarraitzeko bisita gidatuak proposatzen ditu, eraldaketarn nondik norakoak azaldu eta elkarrizketarako eta eztabaidarako espazioak irekitzeko.