Senatuko gehiengo osoa, gutiziatuena: Zergatik ari dira alderdiak gehiengoa lortzeko formulak aztertzen?

Datorren legegintzaldian Senatuan gehiengo osoa lortzeko lehiak aliantzak aztertzera behartu ditu ezkerreko eta eskuineko blokeak, Goi Ganberaren balio estrategikoa kontuan hartuta; izan ere, erabakigarria izan daiteke Auzitegi Konstituzionaleko eta beste organo batzuetako magistratuak berritzeko, 155. artikulua aplikatzeko eta legegintza-erritmoa ezartzeko.

PSOEk, Fronte Zabalak eta ezkerreko beste alderdi batzuek batera aurkeztea adostu dute Senatuko 47 barrutitan, eta PPk eta Voxek azaroaren 29ko hauteskundeetan Goi Ganberarako zerrendetan aliantzak egiteko aukera aztertzen jarraitzen dute.

Legegintzaldi honetan, PPk gehiengo absolutua izan du Senatuan, eta Kongresuan, berriz, PSOEk zuen gehiengoa euren bazkideekin. Horren ondorioz, Kongresuaren kontrola, hainbat ikerketa batzorde, Gobernuaren lege batzuen betoa eta luzapena eta Ganberen arteko hainbat gatazka instituzional areagotu dira.

Horregatik, blokeek Senatuaren botere estrategikoa ulertu dute, eta legegintzaldi honetan Goi Ganbera kontrolatzea lortzeko aliantzak aktibatu dituzte.

Egia da, orain arte, Senatuaren garrantzi politikoa erlatiboa izan dela. Organo honek ez du parte hartzen Espainiako Gobernuko presidentearen hautaketan, eta ez da erabakigarria legeak egiteko orduan: haren zuzenketak eta erreformak bertan behera utz ditzake Kongresuak, azken hitza baitu.

Aitzitik, Senatua erabakigarria da Konstituzioaren 155. artikulua aplikatzeko, 2017an Kataluniarekin gertatu zen bezala. Gobernuak proiektu bat aurkeztu behar dio Senatuari, gehiengo osoz eztabaidatu eta onar dezan, edo ezingo du neurririk hartu konstituzio-artikulu horren babesean.

Aurreko legegintzaldietan ere erabakiorra izan zen gastu-muga delakoa onartzeko, betoa jar ziezaiokeelako eta Gobernua berriro aurkeztera behartu zezakeelako. Hala ere, Ogasun Ministerioak Senatuak gastu-muga horri betoa jartzeko duen gaitasuna kendu du legegintzaldi honetan.

Nolanahi ere, Senatuaren kontrola lortzeko gako nagusietako bat berari dagozkion Auzitegi Konstituzionaleko lau magistratuak aukeratzearekin lotuta dago, eta legegintzaldi honetan oraindik ez dira berritu.

Senatuari dagozkion magistratuak hautatzeko eta berritzeko, Ganberako kideen hiru bosteneko (3/5) gehiengoa behar da, eta, beraz, blokeren batek 160 eserleku lortzen baditu, modu autonomoan egin dezake.

Kontu Auzitegia da Senatuak erabakitzeko ahalmena duen beste organoa; izan ere, Goi Ganberak hamabi kontseilarietatik sei aukeratzen ditu, hiru bosteneko gehiengoarekin. Era berean, nazioarteko itun edo hitzarmenei buruz eta autonomia-estatutuen erreformei buruz erabaki dezake.

Senatuaren beste eginkizunetako bat ikerketa-batzordeak sortzea da, eta, hain zuzen ere, PPk legegintzaldi honetako gehiengo osoa baliatu du zazpi ikerketa parlamentario eratzeko.

Halaber, Ganberaren Erregelamendua aldatzeko gaitasuna dago, hizkuntza koofizialen barne-erabilerari buruz erabakitzea, Adimen Artifizialaren (IA) erabileran politikoki eragitea, eta erakundearen aurrekontuen aurrean jarduteko gaitasun handiagoa.