Prezioa eta balioa

"Eskubidea dut", "Giza Eskubideen aldarrikapenak hori dio"… Horrelakoak sarri entzuten ditugu, eta guk ere askotan esaten ditugu. Baina eskubidea eta zuzenbidea zer diren zehaztea ez da erraza; nondik datorkien zilegitasuna ez dago beti garbi; eta ziurtzat jo daiteke gehienetan ez direla berdin erabiltzen.

Amurabi, Erromatarren Zuzenbidea, Habeas Corpus,Frantziako iraultzako "Askatasuna, Berdintasuna, Anaitasuna"… Asko izan dira historian arauak eta eskubideak finkatzen ahalegindu diren doktrinak eta legediak, baina Bigarren Mundu Gerran gertatutako sarraskiak eraman zuen gizateria Giza Eskubideen Aldarrikapena egitera. Horrelakorik berriro gerta ez zedin.

Pertsona guztiok libre jaiotzen gara,libre eta eskubide guztien jabe. Berdinak, arraza, sexu, hizkuntza edo jatorri ezberdina izan arren. Gure bizitza errespetatu beharra dago, ezin gaituzte esklabo gisa erabili, errugabeak gara aurkakoa egiaztatu arte. Familia osatzeko eskubidea dugu, egunero jateko, lan duina izateko, gure osasuna zaintzeko eta babesteko, eskolara joateko, fundamentuzko etxea edukitzeko… Eskubide horien jabe guztiok gara, Munduan bizi garen 7.100 milioiak.

Baina eskubideek preziorik ba al dute? Zenbat balio du Nazio Batuek aldarrikatu eta guztiok onartu duguna betetzeak? Ez al dute eskubide bera Finlandiako umeek eta Burkina Fasoko neska-mutikoek? Nigerreko haurrek egunero jaten ote dute? Maliko neskak eskolara joaten al dira? Etiopiako Gobernuak ba al du dirurik ospitaleak eraikitzeko?

Pertsonen arteko berdintasuna, aukera bertsuak izateko modua finkatzeko, bi dira oinarriak: hezkuntza eta osasuna. Ikasteko aukerak, hezkuntza egoki bat izateak, emango dizkigu tresnak aske izan eta bizitzan aurrera egiteko. Gure osasuna guztiaren oinarria da, osasuna ez badugu beste guztia ia alferrikakoa baita.

Baina ezinbesteko bi eskubide hauek asetzea zaila eta garestia da. Europako herrialdeek aurrekontuen % 10 inguru erabiltzen dute osasun arloan (Frantziak 220 mila miloi euro urtean), baina diru hori lortzeko zergak bildu beharra dago, eta zergak biltzeko jendeak lana eta ondasunak izan behar ditu.

Afrikako herri gehienetan ezin dituzte zergak bildu, jendeak ez duelako ezer. Gutxi batzuk asko dute, baina normalean dirua handik kanpo izaten dute. Ondorioz, gobernuek ezer gutxi dute herritarren oinarrizko beharrei aurre egiteko, eta diru apur bat dagoenean ustelkeriak xahutzen du gehienetan.

Eskubideak aldarrikatzea funtsezkoa da, baina aldarrikapena bideratzeko dirua eta baliabideak ezinbestekoak dira, eta gaur egun gizateriaren gehiengo handi batek ezin du dagokion hori ordaindu.