Beltzak eta zuriak
Egun hauetan gure artean dabil Angela Davis, Estatu Batuetan beltzen eskubideen alde borroka gogorra egin duen emakumea. Davis 1944an jaio zen eta Jim Crow izeneko legeen eragina bere buruan eta familian pairatu zuen. Lege hauek honakoa diote, gutxi gorabehera: ·zuriak eta beltzak berdinak gara, eskubide berdinak ditugu, baina bereizita bizi gaitezen·. Bereizketa beltzen kasuan bazterketa eta zapalkuntza bihurtu zen; ezin zituzten erabili zurien eskolak, dendak, tabernak, komunak eta garraioak. Estatu Batuetako hegoaldeko estatuetan egoera horrek luze iraun zuen.
Bigarren Mundu Gerran milaka izan ziren Estatu Batuetako armadan borrokan egin eta hildako soldadu beltzak. Gerra hartan aliatuek nazismoaren aurka eta askatasunaren alde egin zuten borroka, baina Estatu Batuetara itzuli zirenean, beltz askok ez zuten ez askatasunik, ez demokraziarik izan.
50ko eta 60ko hamarkadak bereziki gogorrak izan ziren Estatu Batuetako hegoaldeko beltzentzat. Eskubideak bazituzten, baina zuriek ez zieten eskubide horiek erabiltzen uzten ( boto eskubidea, esate baterako) eta jartzen zizkieten trabak gaindiezinak izaten zirelako. Beltzen eskolak, etxeak, lanak … okerrenak ziren eta beraien kontrako erasoak eguneroko kontua zen urte haietan.
60ko hamarkadan egoera aldatzen hasi zen; Malcom X, Martin Luther King, Pantera Beltzak edo Angela Davisen lana eta borrokari esker, bazterketa basatiena behintzat gainditzen hasi ziren.
Debekatuta zeuzkaten lekuetan sartu eta guneak erabiltzen hasi ziren. Apurka apurka, bazirudien urtetako ametsa betetzen has zitekeela, Pantera Beltzek aldarrikatutako 10 ataleko adierazpena egi bihurtuko zela, beltzek eskola duinak, lan egokiak, osasun sare zabala eta doakoa izango zutela, bigarren mailako herritarrak izateari utziko ziotela …
Iaz bertako erakundeek zabaldutako datuen arabera, Estatu Batuek 320 miloi biztanle dituzte, beltzak %12 dira, 40 miloi inguru. Estatu Batuetako espetxeetan 2 miloi preso daude, erdia beltzak dira. Beltzak, batez beste, zuriak baino 6 urte gutxiago bizi dira, langabezia 4 bider handiagoa da beltzen artean eta pobrezia egoeran diren hiru estatubatuarretatik bat beltza da. Abortuen % 37 emakume beltzek egiten dituzte, % 13 besterik ez izan arren ,eta urtero hies gaitza harrapatzen duten pertsonen % 65 beltzak dira.
Zure interesekoa izan daiteke
Gutxienez 40 hildako eta 115 zauritu, gehienak larri, Suitzako Crans Montana eski-estazioan izandako sute batean
"Le Constellation" tabernan ospatzen ari ziren urte berriko festan piztu da sute bortitza, 01:30ean. Agintariek ez dute espekulaziorik egin nahi sutearen arrazoiaren inguruan baina erabat baztertu dute atentatuaren hipotesia. Bi lekukok azaldu dutenez, sua egurrezko sabaira gehiegi hurbildu ziren bengala batzuen ondorioz piztu zen, eta "oso azkar" zabaldu zen.
Sute batek eliza historiko bat kiskali du Amsterdamen Urtezahar gauean
Amsterdamgo Vondelkerk eliza historikoa, XIX. mende amaierako eraikina, erabat suntsituta geratu da bart sute baten ondorioz. Inguruko etxebizitzak hustu behar izan dituzte eta, zorionez, ez da inor zauritu ezbeharrean. Gertakariaren arrazoi ofizialak ezagutzen ez diren arren, herritar batzuek su artifizialak ikusi zituzten elizaren dorretik getu.
Moneta aldaketa Bulgarian: euroak lev moneta ofiziala ordezkatu du
Europar Batasunean (EB) duela 19 urte sartu bazen ere, Bulgaria orain arte eurogunetik kanpo egon da. 2026ko urtarrilaren 1etik, Bulgaria eurogunera sartu den 21. herrialdea da.
Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua hartu du
Alkate demokratak gauerdiaren ostean hartu du kargua, hiriko metro geltoki historiko batean egindako ekitaldi batean. New Yorkeko alkate gisa egin dituen lehen adierazpenetan, "ohorea eta pribilegioa" dela nabarmendu du.
Indarrean da Israelek Gazan jarduten duten 37 GKEri jarritako betoa
Israelek nazioarteko erakunde humanitarioei (Mugarik Gabeko Medikuak eta UNRWA) lizentziak kendu dizkie, eta jarduera etetea eta martxoaren 1a baino lehen Gazatik alde egitea exijitu die, erregistro-prozesu polemiko bat ez osatzeagatik.
Su artifizial liluragarriak mundu osoan 2026 urteari harrera egiteko
Su artifizial ikusgarriz eta musikaz lagunduta, urte berrian abiatu dira Rio de Janeiro, New York, Paris, Berlin edo Dubai bezalako munduko hiriburu handiak.
Zeelanda Berriak ongietorria eman dio 2026 urteari
Ozeaniako herrialde hau izan da 2025ari agur esan eta 2026ari ongietorria eman dion lehenengoetako bat, Aucklanden su artifizialen ikuskizun batekin.
Israelek Somalilandia aitortzea, Afrikako Adarreko taula geoestrategikoan faktore berria
Israelek Somalilandia onartzeak hamarkadetako gatazka sezesionista pizteaz gain, pieza berri ezegonkor bat txertatzen du Afrikako Adarreko eta Ekialde Ertaineko aliantzen eta etsaitasunen taula geoestrategiko konplexuan.
Gutxienez pertsona bat hil da eta 80 inguru zauritu dira Machu Pichura zihoazen bi trenek aurrez aurre talka egin ostean
Gutxienez pertsona bat hil da eta beste 78 zauritu dira astearte arratsalde honetan Machu Picchuko Parke Arkeologiko Nazionalera zihoazen bi trenek aurrez aurre talka egin ostean, Ollantaytambo herrian, Urubamba probintzian, Peru hegoaldean.
Hamar herrialdek eskatu diote Israeli UNRWAk eta GKEek esku har dezatela egoera "katastrofikoaren" aurrean
Israelek UNRWAren operazioen etetea azkartzen duen lege bat onartu du, NBEren agentzia 2023ko urriaren 7ko erasoetan inplikatuta dagoela iritzita.