Zilegitasuna
Ez dakigu Munduko lehen erregea zein izan zen eta non bizi izan zen. Historiagileek diote gaur egungo Iraken zegoen Uruk hirikoak izan zirela lehen erregeak, orain dela zapi mila bat urte.
Danimarkako erregeek eta erreginek diote bikingoen zuzeneko oinordekoak direla eta Europako monarkia zaharrena direla. Munduan zehar, aldiz, asko dira erregeak edo erregeen parekoak izendatzeko deiturak …
Baina, gaur egun, asko dira erregeak eta erreginak alferrikakoak direla uste dutenak, gaur egungo gizarteetan ez dutela lekurik horrelako irudiek eta pertsonaiek. Baina, erregeak gizakiaren antolaketa bezain zaharrak dira.
Erregea talde burua zen, bere zilegitasuna armen bidez edo jainkoarengandik zuzenean jasotakoa izan zitekeen, baina horrek ez zuen horrenbeste axola. Erregeak agintea izan behar zuen, legea ezarri eta zuzeneko oinordekotza eduki, bera hil ondoren taldea edo erresuma desegin eta sakabanatu ez zedin. Oinordekotza arauak ere, zehatzak ziren, normalean semeei, gizonei zegokien aitaren lekua, eta hauen faltan familiako beste gizon bat. Mendetan zehar erregeak botere guztia izan du, berak pilatzen zituen eskumenak eta agintzeko tresnak, sarri jainkotzat hartu izan dira edo jainkoen seme-alabatzat.
Denborak, hala ere, guztia aldatzen du, baita arauak eta ohiturak ere. Gizarteak garatu ahala erregeek eta erreginek zilegitasuna, herriaren ordezkaritza eta indarra galdu zituzten. XVII. mendean Ingalaterran eta XVIII. mendean Frantzian beharrak gizartea aldatu zuen eta gizarteak erakundeak.
Leku batzuetan errege-erreginei lepoa moztu zieten, beste batzuetan, aldiz, herriaren ordezkariek egindako legeak betetzera behartu zituzten.Gaur egun, Europako 11 herrialdetan monarkia dute, besteak beste, kontinenteko herri aurreratu eta aberatsenetan: Suedian, Herbeheretan, Norvegian, Danimarkan, Erresuma Batuan … eta herrialde guzti hauetan erregeak edo erreginak irudi bikaina dute eta herritarren gehiengoak ez luke, inolaz ere, erakunde hori kendu edo bota nahi.
Historia motza duten herrialdeek, berriz, miretsi egiten dituzte monarkiak edo monarkiak dituzten herriak. Estatu Batuetan, Kanadan edo Australian Europako errege-erreginei harrera bikaina egiten diete, esan liteke inbidia dutela, beraiek ere nahiko luketela iragan oparoa edo behintzat aberatsa erakusten duen horrelako instituzioa edukitzea.
Esan ohi da gizakia sortu zenetik pilatutako esperientzia, bizi izandako guztia geneetan daramagula, modu batera edo bestera. Hor kokatzen dituzte psikologoek eta psikiatrek gure beldurrak eta arrazoirik gabekoen azalpenak. Agian, hortxe legoke monarkien onarpenaren arrazoietako bat.
Zure interesekoa izan daiteke
Gutxienez 40 hildako eta 115 zauritu, gehienak larri, Suitzako Crans Montana eski-estazioan izandako sute batean
"Le Constellation" tabernan ospatzen ari ziren urte berriko festan piztu da sute bortitza, 01:30ean. Agintariek ez dute espekulaziorik egin nahi sutearen arrazoiaren inguruan baina erabat baztertu dute atentatuaren hipotesia. Bi lekukok azaldu dutenez, sua egurrezko sabaira gehiegi hurbildu ziren bengala batzuen ondorioz piztu zen, eta "oso azkar" zabaldu zen.
Sute batek eliza historiko bat kiskali du Amsterdamen Urtezahar gauean
Amsterdamgo Vondelkerk eliza historikoa, XIX. mende amaierako eraikina, erabat suntsituta geratu da bart sute baten ondorioz. Inguruko etxebizitzak hustu behar izan dituzte eta, zorionez, ez da inor zauritu ezbeharrean. Gertakariaren arrazoi ofizialak ezagutzen ez diren arren, herritar batzuek su artifizialak ikusi zituzten elizaren dorretik getu.
Moneta aldaketa Bulgarian: euroak lev moneta ofiziala ordezkatu du
Europar Batasunean (EB) duela 19 urte sartu bazen ere, Bulgaria orain arte eurogunetik kanpo egon da. 2026ko urtarrilaren 1etik, Bulgaria eurogunera sartu den 21. herrialdea da.
Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua hartu du
Alkate demokratak gauerdiaren ostean hartu du kargua, hiriko metro geltoki historiko batean egindako ekitaldi batean. New Yorkeko alkate gisa egin dituen lehen adierazpenetan, "ohorea eta pribilegioa" dela nabarmendu du.
Indarrean da Israelek Gazan jarduten duten 37 GKEri jarritako betoa
Israelek nazioarteko erakunde humanitarioei (Mugarik Gabeko Medikuak eta UNRWA) lizentziak kendu dizkie, eta jarduera etetea eta martxoaren 1a baino lehen Gazatik alde egitea exijitu die, erregistro-prozesu polemiko bat ez osatzeagatik.
Su artifizial liluragarriak mundu osoan 2026 urteari harrera egiteko
Su artifizial ikusgarriz eta musikaz lagunduta, urte berrian abiatu dira Rio de Janeiro, New York, Paris, Berlin edo Dubai bezalako munduko hiriburu handiak.
Zeelanda Berriak ongietorria eman dio 2026 urteari
Ozeaniako herrialde hau izan da 2025ari agur esan eta 2026ari ongietorria eman dion lehenengoetako bat, Aucklanden su artifizialen ikuskizun batekin.
Israelek Somalilandia aitortzea, Afrikako Adarreko taula geoestrategikoan faktore berria
Israelek Somalilandia onartzeak hamarkadetako gatazka sezesionista pizteaz gain, pieza berri ezegonkor bat txertatzen du Afrikako Adarreko eta Ekialde Ertaineko aliantzen eta etsaitasunen taula geoestrategiko konplexuan.
Gutxienez pertsona bat hil da eta 80 inguru zauritu dira Machu Pichura zihoazen bi trenek aurrez aurre talka egin ostean
Gutxienez pertsona bat hil da eta beste 78 zauritu dira astearte arratsalde honetan Machu Picchuko Parke Arkeologiko Nazionalera zihoazen bi trenek aurrez aurre talka egin ostean, Ollantaytambo herrian, Urubamba probintzian, Peru hegoaldean.
Hamar herrialdek eskatu diote Israeli UNRWAk eta GKEek esku har dezatela egoera "katastrofikoaren" aurrean
Israelek UNRWAren operazioen etetea azkartzen duen lege bat onartu du, NBEren agentzia 2023ko urriaren 7ko erasoetan inplikatuta dagoela iritzita.