Informazioa eta mugak
Egun hauetan 10 urte beteko dira Julian Assangek eta bere kideek Wikileaks sortu zutela. Azken urteetan webgune horretan, Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak eta Zerbitzu Sekretuek ezkutuan izan ohi duten informazio asko zabaldu dute. Orain dela 3 urte, berriz, Edward Snowden CIA erakundeko kide ohia Zerbitzu Sekretu horien lanari buruzko xehetasunaz argitaratzen hasi zen. Gure ordenagailuan bilatuz gero aukera dugu, orain dela gutxi arte pentsaezinak ziren informazioa jasotzeko.
Wikileaksek kanpora begira egindakoak erakutsi dizkigu: soldaduek atzerrian izandako jokaera, diplomatikoek bildutako informazioa, mundu guztiko politikari eta arduradunek egin dituztenak; gaizki egindakoak batez ere. Snowdenen bidez ezagutu dugunak, ostera, estatuak berak herritarrak kontrolatzeko sortutako sarea agerian utzi du. Jendea, pertsona arruntak biluzteko duen ahalmena eta ia mugagabekoa den botere horren erabilera.
Argitaratutako gehiena ezaguna zen: bagenekien soldadu estatubatuarrek torturak eta gehiegikeriak egin dituztela Iraken eta Afganistanen, bagenekien politiko eta diplomatiko askoren jokaera lotsagarria izan dela, badakigu gure bizitza, gure harremanak, gure komunikazioak kontrolpean daudela. Hala ere, hori guztia hain nabarmen azaltzen zaigunean -zuzenean adierazten bazaigu gure telefonoaren bidez edo ordenagailuaren bitartez pentsamendu ezkutuena, sekula adieraziko ez genukeena nonbaiten idatzita dagoela eta bateren batek horren berri baduela- zerbait astintzen zaigu eta hor sortzen zaizkigu galderak. Dena jakin behar al dugu? Non dago muga? Intimitaterik gabe bizi al gaitezke? Pertsonok ditugun muga urratu ezinek balio al dute estatuari buruz ari garenean? Estatuak berak gainditu al ditzake muga batzuk gehiengoaren eskubideak eta segurtasuna babesteko bada? Egiten duen guztia jakina balitz, estatuak, edozein erakundek bere eginkizunak bete ahal izango lituzke?
Wikileaksek eta Snowdenek argitara eman duten guztia ez da ilegala edo giza eskubideen aurkako erasoa, baina munduko herrialde boteretsuenaren ezkutuko jarduera oro agerian geratu da. Batzuetan legea bete dute, lege horrek diona askorentzat erabat onartezina izan arren. Beste batzuetan mugak, arauak eta hesiak gainditu dituzte epai eta zigorren gainetik daudelako. Gatazka garaietan ezjakintasuna bide egokiena da errugabeak babesteko; sasoi ilun hauetan informazioak errudun bihurtzen gaitu.
Zure interesekoa izan daiteke
Zazpi pertsona hil dira Iranen, egoera ekonomikoak okerrera egin duela salatzeko deitutako hainbat manifestaziotan
Manifestazioak igandean hasi ziren Teheranen, eta dozenaka hiritara zabaldu dira azken egunotan, besteak beste, Isfahan, Kerman, Kermanshah, Hamadan eta Qom hirietara. Iran krisi ekonomiko larrian dago, urteko % 42ko inflazioarekin.
Txina medikamentuen eta antisorgailuen BEZa kobratzen hasi da, jaiotza-tasa estimulatzeko
Pekinek 30 urte baino gehiagoz indarrean egon den salbuespen fiskal bat ezabatu du krisi demografikoaren erdian.
Gutxienez 40 hildako eta 115 zauritu, gehienak larri, Suitzako Crans Montana eski-estazioan izandako sute batean
"Le Constellation" tabernan ospatzen ari ziren urte berriko festan piztu da sute bortitza, 01:30ean. Agintariek ez dute espekulaziorik egin nahi sutearen arrazoiaren inguruan baina erabat baztertu dute atentatuaren hipotesia. Bi lekukok azaldu dutenez, sua egurrezko sabaira gehiegi hurbildu ziren bengala batzuen ondorioz piztu zen, eta "oso azkar" zabaldu zen.
Sute batek eliza historiko bat kiskali du Amsterdamen Urtezahar gauean
Amsterdamgo Vondelkerk eliza historikoa, XIX. mende amaierako eraikina, erabat suntsituta geratu da bart sute baten ondorioz. Inguruko etxebizitzak hustu behar izan dituzte eta, zorionez, ez da inor zauritu ezbeharrean. Gertakariaren arrazoi ofizialak ezagutzen ez diren arren, herritar batzuek su artifizialak ikusi zituzten elizaren dorretik getu.
Moneta aldaketa Bulgarian: euroak lev moneta ofiziala ordezkatu du
Europar Batasunean (EB) duela 19 urte sartu bazen ere, Bulgaria orain arte eurogunetik kanpo egon da. 2026ko urtarrilaren 1etik, Bulgaria eurogunera sartu den 21. herrialdea da.
Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua hartu du
Alkate demokratak gauerdiaren ostean hartu du kargua, hiriko metro geltoki historiko batean egindako ekitaldi batean. New Yorkeko alkate gisa egin dituen lehen adierazpenetan, "ohorea eta pribilegioa" dela nabarmendu du.
Indarrean da Israelek Gazan jarduten duten 37 GKEri jarritako betoa
Israelek nazioarteko erakunde humanitarioei (Mugarik Gabeko Medikuak eta UNRWA) lizentziak kendu dizkie, eta jarduera etetea eta martxoaren 1a baino lehen Gazatik alde egitea exijitu die, erregistro-prozesu polemiko bat ez osatzeagatik.
Su artifizial liluragarriak mundu osoan 2026 urteari harrera egiteko
Su artifizial ikusgarriz eta musikaz lagunduta, urte berrian abiatu dira Rio de Janeiro, New York, Paris, Berlin edo Dubai bezalako munduko hiriburu handiak.
Zeelanda Berriak ongietorria eman dio 2026 urteari
Ozeaniako herrialde hau izan da 2025ari agur esan eta 2026ari ongietorria eman dion lehenengoetako bat, Aucklanden su artifizialen ikuskizun batekin.
Israelek Somalilandia aitortzea, Afrikako Adarreko taula geoestrategikoan faktore berria
Israelek Somalilandia onartzeak hamarkadetako gatazka sezesionista pizteaz gain, pieza berri ezegonkor bat txertatzen du Afrikako Adarreko eta Ekialde Ertaineko aliantzen eta etsaitasunen taula geoestrategiko konplexuan.