Eskubideak
Zuzenbidea gizakion jarduera eta harremanak arautzen dituen lege eta aginduen bilduma da. Eskubideak, berriz, garena garelako dagozkigun errespetua eta egiteko eskumena dira. Zuzenbideak zehazten digu azken finean, zertarako dugun eskubidea eta zer dugun debekatuta. Baina sarri, bata besteari lotuta joan beharko zuketen betebehar horiek elkarrengandik urruti azaltzen zaizkigu.
Nazio Batuetako Batzar Nagusiak 1948an egin zuen Giza Eskubideen aldarrikapena. Adierazpen honen bidez mundu guztiko herrialdeek konpromiso zehatzak hartu zituzten. Modu erraz eta garbian azaltzen da bertan gizabanakook ditugun betebeharrak eta eskubide urra ezinak. 500 hizkuntzatan idatzita dago, hala ere, egunero herrialde guztietan zapaltzen dituzte.
Gaur egun mundu guztiko gobernuek eta ordezkari politikoek hitzetik hortzera erabiltzen dituzte demokrazia, errespetua, askatasuna eta antzerako hitzak. Mundu guztiko konstituzioetan azaltzen dira, eta ez dago inor horien aurka azalduko denik. Baina gero eta leku gehiagotan hitz huts bihurtu dira eta legeak paper antzu.
Zenbait herrialdetan, zoritxarrez munduko leku gehiegitan, giza eskubideen eta demokraziaren zantzuak antzematea lan benetan zaila bihurtu da. Baina urtetan demokraziaren eta askatasunaren aitzindari izan direnetan, susmo oker eta arriskutsuenen aztarnak gero eta nabarmenagoak dira. Aurkariarekiko lehia leiala bilatu beharrean, bestea etsai bilakatzen dugu. Ideien arteko eztabaida proiektu bateratua osatzeko, deskalifikazio soil eta arruntetan desegiten zaigu. Nahikoa da bestea faxista dela esatea, muturreko jarrerak dituela, esan eta egin lezakeen guztiari balioa kentzeko. Nortasun politikorik gabe uzten dugu, izaera hori ukatzen diogu, ondorioz, egin edo erabaki lezakeen guztia baliorik gabe uzten dugu.
Muga horietan mugitzen diren gizarteetan hurrengo pausoa izan ohi da gizaki izaera bera, eta horrek daramatzan muga gaindiezinak ukatu eta ezabatzea. Aurten 100 urte bete dira historiako gerra burugabeena amaitu zela, bortitzenetakoa izan arren. Gatazka lehertu arte inork ez zuen uste horrelakorik gerta zitekeenik, baina Sarajevoko txinpartak sutan jarri zuen Europa lehendabizi eta mundu guztia gero. Ez gobernuek, ez armada buruek, ezta intelektualek eta hiritarrek ere, ez zuten uste hartaraino iritsiko zirenik, baina hitzen eta idatzien bidez, indarkeria normaltzat hartzeko egoera sortu zuten.
Zure interesekoa izan daiteke
Bengala bat, Urtezahar egunean Suitzako taberna batean sua piztu izanaren arrazoi nagusia
Oraingoz, ez dago argi zenbat pertsona zeuden lokal horretan, baina hainbat lekukok adierazi dute sutea gertatu zen ordurako bengala zuten xanpain botila batzuk piztuta zeudela, eta sarrera bakarra oso estua zela deitoratu dute.
Irango protestetan "manifestariak hiltzen badituzte" herritarrak "erreskatatuko" dituela ohartarazi du Trumpek
Irango Gobernuak bere programa nuklearra berriro garatzen saiatzen ari dela adierazi du Trumpek azken egunotan, eta balizko bonbardaketekin erantzuteko prest agertu da, ekainean Israelekin egin bezala.
Zazpi pertsona hil dira Iranen, egoera ekonomikoak okerrera egin duela salatzeko deitutako hainbat manifestaziotan
Manifestazioak igandean hasi ziren Teheranen, eta dozenaka hiritara zabaldu dira azken egunotan, besteak beste, Isfahan, Kerman, Kermanshah, Hamadan eta Qom hirietara. Iran krisi ekonomiko larrian dago, urteko % 42ko inflazioarekin.
Txina medikamentuen eta antisorgailuen BEZa kobratzen hasi da, jaiotza-tasa estimulatzeko
Pekinek 30 urte baino gehiagoz indarrean egon den salbuespen fiskal bat ezabatu du krisi demografikoaren erdian.
Gutxienez 40 hildako eta 115 zauritu, gehienak larri, Suitzako Crans Montana eski-estazioan izandako sute batean
"Le Constellation" tabernan ospatzen ari ziren urte berriko festan piztu da sute bortitza, 01:30ean. Agintariek ez dute espekulaziorik egin nahi sutearen arrazoiaren inguruan baina erabat baztertu dute atentatuaren hipotesia. Bi lekukok azaldu dutenez, sua egurrezko sabaira gehiegi hurbildu ziren bengala batzuen ondorioz piztu zen, eta "oso azkar" zabaldu zen.
Sute batek eliza historiko bat kiskali du Amsterdamen Urtezahar gauean
Amsterdamgo Vondelkerk eliza historikoa, XIX. mende amaierako eraikina, erabat suntsituta geratu da bart sute baten ondorioz. Inguruko etxebizitzak hustu behar izan dituzte eta, zorionez, ez da inor zauritu ezbeharrean. Gertakariaren arrazoi ofizialak ezagutzen ez diren arren, herritar batzuek su artifizialak ikusi zituzten elizaren dorretik getu.
Moneta aldaketa Bulgarian: euroak lev moneta ofiziala ordezkatu du
Europar Batasunean (EB) duela 19 urte sartu bazen ere, Bulgaria orain arte eurogunetik kanpo egon da. 2026ko urtarrilaren 1etik, Bulgaria eurogunera sartu den 21. herrialdea da.
Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua hartu du
Alkate demokratak gauerdiaren ostean hartu du kargua, hiriko metro geltoki historiko batean egindako ekitaldi batean. New Yorkeko alkate gisa egin dituen lehen adierazpenetan, "ohorea eta pribilegioa" dela nabarmendu du.
Indarrean da Israelek Gazan jarduten duten 37 GKEri jarritako betoa
Israelek nazioarteko erakunde humanitarioei (Mugarik Gabeko Medikuak eta UNRWA) lizentziak kendu dizkie, eta jarduera etetea eta martxoaren 1a baino lehen Gazatik alde egitea exijitu die, erregistro-prozesu polemiko bat ez osatzeagatik.
Su artifizial liluragarriak mundu osoan 2026 urteari harrera egiteko
Su artifizial ikusgarriz eta musikaz lagunduta, urte berrian abiatu dira Rio de Janeiro, New York, Paris, Berlin edo Dubai bezalako munduko hiriburu handiak.