Konfiantzaren arriskua

Munduko edozein lekutan jendeari galdetuko bagenio zein iruditzen zaien sistema politiko egokiena, gehiengoak, ia guztiek demokrazia dela erantzungo lukete. Gure inguruan asko dira uste dutenak oinarrizko giza eskubideak errespetatu, ordezkariak botoen bidez aukeratu eta elkarbizitza orekatu samarra izatea direla normaltasunaren ezaugarri arruntenak, baina gaur egun demokrazia deitzen dugun hori gutxiengo bati onartzen zaion eskubidea da. Gizakion historian oso leku gutxitan, eta beti era mugatuan izan dute demokraziaren pareko zerbait.

Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren munduko 20 herrialdetan bakarrik zeukaten sistema hori, eta 2000. urtean, 60 besterik ez ziren. Akats, oker eta hutsune handiak izan arren, azken 70 urtetan Europan garatu dugun sistema da gizakiak asmatu duen onena eta zuzenena, adierazpen eta aukera askatasuna, zerbitzu publiko egoki samarrak eta erabakiak hartzeko askatasuna direlako gizarte orekatuen ezinbesteko oinarriak. Baina dirudienez sistema horrek ez du toki guztietan balio.

Nature Human Behaviour izeneko zientzia aldizkariak argitaratu duen ikerketak dio demokrazia errotzeko aurrez gizarte horretan balio kultural egokiak ezinbestekoak direla, batez ere irekitasuna eta tolerantzia. Erakunde demokratikoak izatea ez litzateke nahikoa izango demokrazia garatzeko eta azken urtetako adibide nagusia Irak omen da. 2003n Ameriketako Estatu Batuek eta aliatuek Sadam Hussein bota ondoren erakunde demokratikoak martxan jarri zituzten, hauteskundeak egin eta herritarrek euren ordezkariak aukeratu, baina Iraken ez dago gaur egun demokraziaren arrastorik.

Ikerketa lanak, dena den, ez du garbi uzten zein den eragilea eta zein emaitza. Demokrazia aurreko balioak ezinbestekoak ei dira, baina aitortzen du jarduera demokratikoak balio eta joera batzuk sortu eta suspertzen dituela. Giza egitasmo orok akatsak ditu, guztiak inperfektuak dira, baina guztietan bitartekoak eta bidea, helburua baino garrantzitsuagoak dira.

Demokraziari buruz Ameriketako Estatu Batuetan egindako azterketa horretan esaten digute sistemaren ezaugarri nagusiak ahulak direla eta azken urtetan nagusitzen ari diren joera politikoek arriskuan jar lezaketela, zenbait lekutan hasi dela atzerakako bidea. Eta garrantzitsuena, ezer ez digutela doan emango, zerbait eskuratu eta ondoren eutsi ahal izateko, lana eta ahalegina ezinbestekoak direla, batzuetan gure inguruan antolatutakoa jainko eskuzabalen oparia dela pentsatzen badugu ere.