Epaileak

Demokrazia egokia eta orekatua izan dadin, botere ezberdinen arteko askatasuna eta menpekotasun eza derrigorrezkoak dira. Herrialde gehienetan hala ere eragozpenak izan ohi dira botere judizialeko ordezkariak aukeratzerako orduan. Herritarrok parlamentariak aukeratzen ditugu, hauek gobernua izendatu behar dute, baina epaileen kasuan beti sortu izan dira zalantzak. Zeinek du epaile erakundeetako kideak hautatzeko zilegitasuna? Munduan zehar mota guztietako erak dituzte, batzuetan herritarrek aukeratzen dituzte zuzenean epaileak, beste batzuetan parlamentuak eta gehienetan,ordezkari kopuru bat epaileek beraiek aukeratzen dituzte eta bestea parlamentuek izendatu.

Justizia erakunde gorenek berebiziko eragina dute, erabakitzeko eskumena eta gehienetan azken hitza dutelako legearen edukia eta konstituzioen esanahia finkatzerakoan. Herritar arrunten kasuetan,erakunde judizialen osaketak ez luke berez aparteko eraginik izan behar,baina politikoak badira epai-bideetan daudenak,auzitegian aurkituko dituztenak aldekoak izatea nahiago dute.Horregatik sarriegi pentsaera erabakigarriagoa izan da,prestakuntza eta egokitasuna baino.

Egun hauetan Estatu Batuetara begira gaude, Auzitegi Goreneko epaile bat hil delako eta ordezkoa jarri behar dutelako.Gorenak 9 kide ditu,bizi guztirako izendatzen dituzte eta presidenteari dagokio erabakia hartzea,Senatuaren oniritzia ezinbestekoa izanik.Ez dakigu zer esango duten Donald Trumpi buruz historia liburuek,baina zalantzarik gabe XXI. mendeko presidente erabakigarrienen zerrendan jarri beharko lukete,bere agintaldian Goreneko hiru epaile izendatuko dituelako.

Normalean presidente guztiek egoera honetan ahalegin berezia egin dute hautatutako epailea,bere joera politikotik gertu egon arren,pertsona zuhur eta zentzuduna izan dadin.Gero gainera,ardura bizi guztirako izanik,epaile hauek askatasun osoa dute erabakiak hartzeko.Horren adierazle,behin baino gehiagotan berez kontserbadoreen taldean leudeken epaileek erabaki aurrerakoiak hartu dituztela,kontutan hartuta egin behar zutenak luze iraungo zuela eta jende askorengan izango zuela eragina.Epaile hauek gainera prestakuntza egokia izan ohi dute,izen ona kideen artean eta ez dute kontrako jarrera nabarmenik eragin behar.

Baina Trump ezberdina da. Gizartearen oreka eta ongizatea ez zaizkio gehiegi axola,bere interesek mugitzen dute bakar bakarrik. Horregatik izendatu dituen bi epaileak,eta aurki aukeratuko duena oso kontserbadoreak dira,dogmatikoak eta ez dirudi euren sinismenaren aurkako ezer onartuko dutenik.Eta gainera gazteak dira,beraz luze iraungo dute Estatu Batuetako justizia erakunde gorenean. Eta hori Trumpek egin du, ez tribunal horren erabakiak axola zaizkiolako, era horretan botoak irabaztea espero duelako baizik.