Ikuspuntuak
Aste honetan 70 urte bete dira Txinako armada Tibeten sartu eta goi lautada hura mendean hartu zuela. Pekinen diote herri tibetarra askatzeko ezinbesteko ekimena izan zela; Lhasan aldiz inbasio onartezina. Mao Tse Tungek zion lama apaizek Erdi Aroko baldintzetan zeuzkatela euren herritarrak eta hura aldatzea derrigorrezkoa zela eta hori egin zutela Tibet beti izan delako Txinaren zati. Tibetarrak zapalkuntzaren aurka altxatu ziren, baina ez zuten inongo aukerarik izan askoz indartsuagoa zen armadaren kontra.
Dalai Lamak 1959an ihes egin behar izan zuen Lhasatik eta ez da itzuli, eta seguruenera ez da inoiz bueltatuko. Txinatarrek milaka kolono eraman dituzte Tibetera, Han etniakoak, Mandarin Txinera ezarri zuten hizkuntza ofizialtzat, inbertsio handiak egin dituzte bertan eta azpiegitura eraiki. Txinatarrak dira jaun eta jabe Tibeten ,eta Maok zionaren aurka, Tibetera ez ziren inor askatzera joan, interes estrategiko handia duen herrialdea kontrolpean hartzera baizik, Ipar Mendebaldeko muga sendotzera, lur azpiko mineralak ustiatzera eta Tibeten ugaria den uraz jabetzera, bertan jaiotzen baitira Indiako ibai nagusiak.
Tibetek lau bat miloi biztanle ditu, gehienak oraindik tibetarrak dira, baina oreka hausten ari da. Bertakoek diote ez dutela aska ditzatela behar eta txinatarrek lurralde hau beti Txinaren zati izan dela esan arren, gaur egun ia tibetar guztiek beste zerbait nahi dutela.
Dalai Lamak Bakearen Nobel Saria jaso zuen 1989an, irudi bikaina du Mundu guztian eta arrakasta handia izan du Mendebaldeko zenbait girotan, Budismoak miresmena eragiten duen lekuetan batez ere. Baina gero eta gutxiago azaltzen da komunikabideetan, gobernuek ez dute berarekin elkartu nahi eta Tibeteko gatazka itzalita dagoela esan genezake. Txinak azken urtetan duen indarra eta eragina erabili du bere irudia desagerrarazteko. Harrera egiten dioten gobernuek eta erakundeek badakite ondoren Pekinetik erantzuna izango dutela, kontratuak eten edo ezkutuko zigorrak ezarriz. Donald Trump bera, Txinaren kontra sekulakoak esan arren, ez da ausartu Tenzin Gyatso Etxe Zurira gonbidatzera.
Urte askotako borrokaren ondoren, badirudi Dalai Lama prest legokeela independentziari uko egin eta autonomia zabala onartzeko Txina barruan. Baina itxuraz, Tibeteko gazte nazionalistak, batez ere atzerrian bizi direnak, ez daude horretarako prest. Baina gatazka hau Txinak irabazi du eta ziur aski ez du atzera bueltarik. Hemen ere ekonomiaren diplomaziak, giza eskubideak eta askatasunak baino garrantzi gehiago duela erakutsi du. Ez dakigu nolakoa izango litzatekeen apaiz budisten erregimena gaur egun, baina jakin badakigu tibetarrek ez dutela ezarri zaiena nahi.
Zure interesekoa izan daiteke
Zazpi pertsona hil dira Iranen, egoera ekonomikoak okerrera egin duela salatzeko deitutako hainbat manifestaziotan
Manifestazioak igandean hasi ziren Teheranen, eta dozenaka hiritara zabaldu dira azken egunotan, besteak beste, Isfahan, Kerman, Kermanshah, Hamadan eta Qom hirietara. Iran krisi ekonomiko larrian dago, urteko % 42ko inflazioarekin.
Txina medikamentuen eta antisorgailuen BEZa kobratzen hasi da, jaiotza-tasa estimulatzeko
Pekinek 30 urte baino gehiagoz indarrean egon den salbuespen fiskal bat ezabatu du krisi demografikoaren erdian.
Gutxienez 40 hildako eta 115 zauritu, gehienak larri, Suitzako Crans Montana eski-estazioan izandako sute batean
"Le Constellation" tabernan ospatzen ari ziren urte berriko festan piztu da sute bortitza, 01:30ean. Agintariek ez dute espekulaziorik egin nahi sutearen arrazoiaren inguruan baina erabat baztertu dute atentatuaren hipotesia. Bi lekukok azaldu dutenez, sua egurrezko sabaira gehiegi hurbildu ziren bengala batzuen ondorioz piztu zen, eta "oso azkar" zabaldu zen.
Sute batek eliza historiko bat kiskali du Amsterdamen Urtezahar gauean
Amsterdamgo Vondelkerk eliza historikoa, XIX. mende amaierako eraikina, erabat suntsituta geratu da bart sute baten ondorioz. Inguruko etxebizitzak hustu behar izan dituzte eta, zorionez, ez da inor zauritu ezbeharrean. Gertakariaren arrazoi ofizialak ezagutzen ez diren arren, herritar batzuek su artifizialak ikusi zituzten elizaren dorretik getu.
Moneta aldaketa Bulgarian: euroak lev moneta ofiziala ordezkatu du
Europar Batasunean (EB) duela 19 urte sartu bazen ere, Bulgaria orain arte eurogunetik kanpo egon da. 2026ko urtarrilaren 1etik, Bulgaria eurogunera sartu den 21. herrialdea da.
Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua hartu du
Alkate demokratak gauerdiaren ostean hartu du kargua, hiriko metro geltoki historiko batean egindako ekitaldi batean. New Yorkeko alkate gisa egin dituen lehen adierazpenetan, "ohorea eta pribilegioa" dela nabarmendu du.
Indarrean da Israelek Gazan jarduten duten 37 GKEri jarritako betoa
Israelek nazioarteko erakunde humanitarioei (Mugarik Gabeko Medikuak eta UNRWA) lizentziak kendu dizkie, eta jarduera etetea eta martxoaren 1a baino lehen Gazatik alde egitea exijitu die, erregistro-prozesu polemiko bat ez osatzeagatik.
Su artifizial liluragarriak mundu osoan 2026 urteari harrera egiteko
Su artifizial ikusgarriz eta musikaz lagunduta, urte berrian abiatu dira Rio de Janeiro, New York, Paris, Berlin edo Dubai bezalako munduko hiriburu handiak.
Zeelanda Berriak ongietorria eman dio 2026 urteari
Ozeaniako herrialde hau izan da 2025ari agur esan eta 2026ari ongietorria eman dion lehenengoetako bat, Aucklanden su artifizialen ikuskizun batekin.
Israelek Somalilandia aitortzea, Afrikako Adarreko taula geoestrategikoan faktore berria
Israelek Somalilandia onartzeak hamarkadetako gatazka sezesionista pizteaz gain, pieza berri ezegonkor bat txertatzen du Afrikako Adarreko eta Ekialde Ertaineko aliantzen eta etsaitasunen taula geoestrategiko konplexuan.