Ezinezkoak
Stockholmen orain dela 45 urte lurraren lehen goi-bilera izan zenetik, klima aldaketa hitzetik hortzera azaltzen zaigu ingurumenari buruzko elkarrizketa, eztabaida eta azterketa guztietan. Batzuek diote ez dagoela aldaketarik, beste batzuek, berriz, aldiro-aldiro naturak berak eragindako zerbait dela. Aditu gehienen iritziz gizakiak lurrari eta izaki biziei egindako kaltea begi bistakoa da, ez dago ukatzerik, hala ere, epe handiagoko neurketak beharko ditugu hori klima aldaketa den ala ez egiaztatzeko.
Baina seguruenera, gero eta nabarmenagoa den arazo honen jatorria eta sustraiak beste batzuk dira. Milaka urtetan zehar gizakiak bizimodu orekatua izan zuen naturarekiko harremanetan, bere jarduerak ez zuen apenas eraginik bera baino askoz ere handiagoa zen antolaketa autonomo horretan. Baina XVIII. mendean hasi ziren benetako aldaketak, industria iraultzak amaigabeak ziruditen baliabideen muga gabeko erabilera eragin zuen. Gizaki txikia menderaezina zirudien izaki izugarri hura mendean hartu zuen, eta bi gizaldiko epe laburrean oreka guztiak irauli zituen. Gaur egun badakigu gizakiok hondatu dugula desegindakoa. Berotegi efektua guk eragin dugu erregai fosilen bidez.
Stockholmetik gaur egun arte egindako batzar guztietan adituek hitz bertsuak erabili izan dituzte dugun arazoa zehaztu eta konponbideak aldarrikatzeko: kontsumoa urritu, baliabideak egokitu eta energia garbiak erabili. Baina konponbidea ezinezkoa da, arazoa gu garelako, ez guk egiten duguna. Industri iraultza hasi zenean 1.000 miloi biztanle ziren munduan. XX. mendearen hasieran 1.650 miloi. XXI. hasieran 6.000 miloi eta gaur egun 7.500. Gizaki guztiok behar bertsuak ditugu, nonbaiten bizi behar dugu, jantzi beharra daukagu eta egunero janaria ezinbestekoa zaigu. Baina beharrak asetzeko aspaldi asmatu genuen sistemak eragile nagusi eta ia bakarra du, kontsumoa.
Gure sistema ekonomikoa, munduko biztanleen % 99arena, kontsumo horretan oinarrituta dago. Beharrak asetzeko ekoizten dugu, aberastasuna pilatzea derrigorrezkoa zaigu ongizate gizartearen oinarriei eusteko,eta horretarako ekoiztu eta kontsumitu beharra dago, ez dugu bide hobeagorik asmatu. Kontsumoa mugatzea ezinbestekoa dela dioten gehienek bide hori neurri gabe jorratu dutenak dira gehienetan; "paradisu" horren onurak bizi ez duenak horixe du helburu nagusi.
Gizaki orok eskubide berdinak ditugu eta bizitzaren antolaketa bertsua egin ohi dugu horretarako aukera egokiak izan ditugunean. Gaur egun gizateriaren zati batek dugun kontsumo maila asetzeko bi mundu beharko genituzke. Guztiok, mendebaldeko erdi mailako klaseak duen kontsumoa izanez gero, mundua urte gutxitan agortu edo lehertu egingo litzateke. Igelari erreka pasatzeko eskatu zion eskorpioiaren gisa, halakoak gara eta ezin dugu gure izaera aldatu.
Zure interesekoa izan daiteke
Zazpi pertsona hil dira Iranen, egoera ekonomikoak okerrera egin duela salatzeko deitutako hainbat manifestaziotan
Manifestazioak igandean hasi ziren Teheranen, eta dozenaka hiritara zabaldu dira azken egunotan, besteak beste, Isfahan, Kerman, Kermanshah, Hamadan eta Qom hirietara. Iran krisi ekonomiko larrian dago, urteko % 42ko inflazioarekin.
Txina medikamentuen eta antisorgailuen BEZa kobratzen hasi da, jaiotza-tasa estimulatzeko
Pekinek 30 urte baino gehiagoz indarrean egon den salbuespen fiskal bat ezabatu du krisi demografikoaren erdian.
Gutxienez 40 hildako eta 115 zauritu, gehienak larri, Suitzako Crans Montana eski-estazioan izandako sute batean
"Le Constellation" tabernan ospatzen ari ziren urte berriko festan piztu da sute bortitza, 01:30ean. Agintariek ez dute espekulaziorik egin nahi sutearen arrazoiaren inguruan baina erabat baztertu dute atentatuaren hipotesia. Bi lekukok azaldu dutenez, sua egurrezko sabaira gehiegi hurbildu ziren bengala batzuen ondorioz piztu zen, eta "oso azkar" zabaldu zen.
Sute batek eliza historiko bat kiskali du Amsterdamen Urtezahar gauean
Amsterdamgo Vondelkerk eliza historikoa, XIX. mende amaierako eraikina, erabat suntsituta geratu da bart sute baten ondorioz. Inguruko etxebizitzak hustu behar izan dituzte eta, zorionez, ez da inor zauritu ezbeharrean. Gertakariaren arrazoi ofizialak ezagutzen ez diren arren, herritar batzuek su artifizialak ikusi zituzten elizaren dorretik getu.
Moneta aldaketa Bulgarian: euroak lev moneta ofiziala ordezkatu du
Europar Batasunean (EB) duela 19 urte sartu bazen ere, Bulgaria orain arte eurogunetik kanpo egon da. 2026ko urtarrilaren 1etik, Bulgaria eurogunera sartu den 21. herrialdea da.
Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua hartu du
Alkate demokratak gauerdiaren ostean hartu du kargua, hiriko metro geltoki historiko batean egindako ekitaldi batean. New Yorkeko alkate gisa egin dituen lehen adierazpenetan, "ohorea eta pribilegioa" dela nabarmendu du.
Indarrean da Israelek Gazan jarduten duten 37 GKEri jarritako betoa
Israelek nazioarteko erakunde humanitarioei (Mugarik Gabeko Medikuak eta UNRWA) lizentziak kendu dizkie, eta jarduera etetea eta martxoaren 1a baino lehen Gazatik alde egitea exijitu die, erregistro-prozesu polemiko bat ez osatzeagatik.
Su artifizial liluragarriak mundu osoan 2026 urteari harrera egiteko
Su artifizial ikusgarriz eta musikaz lagunduta, urte berrian abiatu dira Rio de Janeiro, New York, Paris, Berlin edo Dubai bezalako munduko hiriburu handiak.
Zeelanda Berriak ongietorria eman dio 2026 urteari
Ozeaniako herrialde hau izan da 2025ari agur esan eta 2026ari ongietorria eman dion lehenengoetako bat, Aucklanden su artifizialen ikuskizun batekin.
Israelek Somalilandia aitortzea, Afrikako Adarreko taula geoestrategikoan faktore berria
Israelek Somalilandia onartzeak hamarkadetako gatazka sezesionista pizteaz gain, pieza berri ezegonkor bat txertatzen du Afrikako Adarreko eta Ekialde Ertaineko aliantzen eta etsaitasunen taula geoestrategiko konplexuan.