Vietnam
Historian zehar gutxi izango dira gerrari Vietnam bezain lotuak dauden herrialdeak. 95 miloi biztanle izan eta gaur egun Asiako jarduera ekonomiko biziena izan arren, hitza entzuten dugunean irudi bakarra datorkigu burura, Mendebaldeko belaunaldi oso baten bizitza eta pentsaera baldintzatu zuen gerra.
Orain dela 44 urte amaitu zen gerra honetako datuak, ezagutu eta egiaztatutakoak behinik behin, beldurgarriak dira. Hildakoak 3 milioitik gora izan ziren, gehienak zibil vietnamdarrak. Herrialdea txikituta geratu zen, azpiegitura deseginda, urak eta lurrak kutsatuta. Baina galtzaileak estatubatuarrak izan ziren, soldadutza egiteko adinean zeuden 58.000 gazte hil zituzten eta 150.000 zauritu.Gerrak iraun zuen garaian 3 milioitik gora gazte estatubatuarrek egin zuten zerbitzua Vietnamen, itzultzerakoan ez zituzten heroi gisa hartu, hondamendiaren erantzukizuna leporatu zien, ustez bere balore preziatuenak babestera bidali zituen gizarteak.
Vietnamgo gatazka, Gerra Hotzaren erdian gertatu zen eta potentzien arteko zeharkako borroka horrek zuzenean eragindakoa izan zela esan genezake. Bi gizarte eredu omen zeuden jokoan, komunista eta kapitalista. Banatzailea eta berdintzailea bata, askatasuna eta gizabanakoaren burujabetza aldarrikatzen zituena bestea. Gero borroka lekuetako lokatzaren artean zaila izan arren batzuk eta besteak bereiztea.
Vietnamek, Europa eta Estatu Batuetako gazteei tresna berriak eman zizkien boteretsuen aurka eta gerrazaleen kontra altxatzeko, gizarte orekatuagoak eta adeitsuagoak errebindikatzeko, izugarrikerien aurka zegoen gizaki berria irudikatzeko… Eta gerra amaitu zen. Eta txikiak erraldoia menderatu zuen. Eta vietnamdarrek euren buruaren jabe izanik amestutako gizartea eraikitzen hasi ziren…
Alderdi Komunista izan da harrezkero herriaren gidari, ekonomia vietnamdarra Asiako biziena eta dinamikoena da gaur egun, besteak beste, urtero maila oneko 60.000 ingeniari ateratzen direlako bertako unibertsitateetatik. Estatu Batuetan Vietnam amesgaizto guztien eragile da, Afganistanen eta Iraken berpiztutako mamua. Milaka asko dira aspaldiko gerrak utzitako zama astuna ezin eraman bizi diren beteranoak. Vietnamen, berriz, biztanleen hiru herenak ez zuen hura bizi, gazteek Estatu Batuak dituzte amets eta eredu, baina estatuak jartzen dizkien eragozpenek eta oztopoek, ezinezkoa egiten diete gizabanako gisa nahi bezala garatzea. Vietnamgo gazteen zati handi batek dio ahal balute Estatu Batuetara joango liratekeela lan egin eta bizitzera.
Zure interesekoa izan daiteke
Bengala bat, Urtezahar egunean Suitzako taberna batean sua piztu izanaren arrazoi nagusia
Oraingoz, ez dago argi zenbat pertsona zeuden lokal horretan, baina hainbat lekukok adierazi dute sutea gertatu zen ordurako bengala zuten xanpain botila batzuk piztuta zeudela, eta sarrera bakarra oso estua zela deitoratu dute.
Irango protestetan "manifestariak hiltzen badituzte" herritarrak "erreskatatuko" dituela ohartarazi du Trumpek
Irango Gobernuak bere programa nuklearra berriro garatzen saiatzen ari dela adierazi du Trumpek azken egunotan, eta balizko bonbardaketekin erantzuteko prest agertu da, ekainean Israelekin egin bezala.
Zazpi pertsona hil dira Iranen, egoera ekonomikoak okerrera egin duela salatzeko deitutako hainbat manifestaziotan
Manifestazioak igandean hasi ziren Teheranen, eta dozenaka hiritara zabaldu dira azken egunotan, besteak beste, Isfahan, Kerman, Kermanshah, Hamadan eta Qom hirietara. Iran krisi ekonomiko larrian dago, urteko % 42ko inflazioarekin.
Txina medikamentuen eta antisorgailuen BEZa kobratzen hasi da, jaiotza-tasa estimulatzeko
Pekinek 30 urte baino gehiagoz indarrean egon den salbuespen fiskal bat ezabatu du krisi demografikoaren erdian.
Gutxienez 40 hildako eta 115 zauritu, gehienak larri, Suitzako Crans Montana eski-estazioan izandako sute batean
"Le Constellation" tabernan ospatzen ari ziren urte berriko festan piztu da sute bortitza, 01:30ean. Agintariek ez dute espekulaziorik egin nahi sutearen arrazoiaren inguruan baina erabat baztertu dute atentatuaren hipotesia. Bi lekukok azaldu dutenez, sua egurrezko sabaira gehiegi hurbildu ziren bengala batzuen ondorioz piztu zen, eta "oso azkar" zabaldu zen.
Sute batek eliza historiko bat kiskali du Amsterdamen Urtezahar gauean
Amsterdamgo Vondelkerk eliza historikoa, XIX. mende amaierako eraikina, erabat suntsituta geratu da bart sute baten ondorioz. Inguruko etxebizitzak hustu behar izan dituzte eta, zorionez, ez da inor zauritu ezbeharrean. Gertakariaren arrazoi ofizialak ezagutzen ez diren arren, herritar batzuek su artifizialak ikusi zituzten elizaren dorretik getu.
Moneta aldaketa Bulgarian: euroak lev moneta ofiziala ordezkatu du
Europar Batasunean (EB) duela 19 urte sartu bazen ere, Bulgaria orain arte eurogunetik kanpo egon da. 2026ko urtarrilaren 1etik, Bulgaria eurogunera sartu den 21. herrialdea da.
Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua hartu du
Alkate demokratak gauerdiaren ostean hartu du kargua, hiriko metro geltoki historiko batean egindako ekitaldi batean. New Yorkeko alkate gisa egin dituen lehen adierazpenetan, "ohorea eta pribilegioa" dela nabarmendu du.
Indarrean da Israelek Gazan jarduten duten 37 GKEri jarritako betoa
Israelek nazioarteko erakunde humanitarioei (Mugarik Gabeko Medikuak eta UNRWA) lizentziak kendu dizkie, eta jarduera etetea eta martxoaren 1a baino lehen Gazatik alde egitea exijitu die, erregistro-prozesu polemiko bat ez osatzeagatik.
Su artifizial liluragarriak mundu osoan 2026 urteari harrera egiteko
Su artifizial ikusgarriz eta musikaz lagunduta, urte berrian abiatu dira Rio de Janeiro, New York, Paris, Berlin edo Dubai bezalako munduko hiriburu handiak.