Afrika beltza
Norbait edo zerbait gutxietsi, hutsaldu edo zuzenean mespretxatu nahi badugu, lehendabizi banakotasuna kentzen diogu, taldean edo multzoan sartzen dugu. Eta itxuraz horixe gertatzen zaigu Afrika aipatu edo kontutan hartzen dugun une bakanetan. Afrika, beltzez eta animalia basatiez betetako lurralde arrotz eta arriskutsua da gehienontzat. Gizakion sorleku eta ondorioz oraindik arbaso haien ohitura zaharrenen gordailu. Baina gaur egungo afrikarrek mundua gu bezain ondo ezagutzen dute, telefono, ordenagailu eta telebista beretsuak dituzte, eta irudikatu lezakete nolakoa izan liteken amesten duten bizimodua, han bertan eta handik kanpo.
Afrika kontinente zaharra eta oso berria da aldi berean, bertan sortu ginen eta han bizi izan zen gizaki deitzen garenon ama, Lucy. Baina herrialde afrikarren historia politikoa oso berria da, Bigarren Mundu Gerra amaitu arte estatu afrikar gehienek ez zutelako burujabetza lortu. Kontinente Beltzaren deskolonizazioa europarron historiako pasarte beltzenetakoa da. Muga asko eta asko mapen gainean egindako marrak dira, barruan zer geratzen zen kontutan hartu gabe finkatutakoak. Hasierako gobernu gehienak, Europan ikasitako eliteek osatu zituzten, metropoliarekiko menpekotasuna eten ez zutenak. Mendebaldeak urtetan lehen gaiak ateratzeko erabili zuen kontinentea, bertako biztanleen ongizatea kontutan hartu gabe.
Egoera hau gainditzen ahalegindu ziren gobernuek ez zuten ez baliabiderik, ez benetako laguntzarik izan euren lurraldeak bizileku egoki eta eroso egiteko. Eta kanpotik bidalitako laguntzak onurak baino kalteak eragin ditu, maileguak zor bihurtu direlako, eta beste herrialde batzuetan ekoiztutako gaiek bertakoei ateak itxi dizkietelako. Afrikarren % 60k nekazaritza du ogibide eta 30 miloi kilometro koadro eta 1.300 miloi biztanle dituen kontinentearen ekonomia ez da munduko aberastasunaren % 3ra iristen.
Afrikak gaur egun bizi duen egoeraren arduradun eta erantzule, afrikarrak beraiek dira. Baina aro garaikidean guztia aurka izan dute. Euren gizarte antolaketa tribua izan da, zatiketa eta akordioetarako zailtasunak. Gutxitan lortu dute etsaiaren aurka elkartzea, eta azken mendetako gizarteak antolatu dituen nazio-estatua ez dute orain dela gutxi arte ezagutu. Aste honetan gobernu afrikarrek, kontinentearen historian mugarri izan liteken hitzarmena abiarazi dute, Merkataritza Librerako Akordioa. Muga-zergak kenduko dituzte 54 herrialdetan, hartu eman ekonomikoei hesi eta oztopo guztiak kentzeko. Oraindik eragozpenak handiak dira, batez ere azpiegitura eta komunikabideak penagarriak direlako. Baina historian lehen aldiz afrikarrek beraien etorkizuna elkarrekin eraikitzen hasteko erabakia eta konpromisoa hartu dute.
Zure interesekoa izan daiteke
Bengala bat, Urtezahar egunean Suitzako taberna batean sua piztu izanaren arrazoi nagusia
Oraingoz, ez dago argi zenbat pertsona zeuden lokal horretan, baina hainbat lekukok adierazi dute sutea gertatu zen ordurako bengala zuten xanpain botila batzuk piztuta zeudela, eta sarrera bakarra oso estua zela deitoratu dute.
Irango protestetan "manifestariak hiltzen badituzte" herritarrak "erreskatatuko" dituela ohartarazi du Trumpek
Irango Gobernuak bere programa nuklearra berriro garatzen saiatzen ari dela adierazi du Trumpek azken egunotan, eta balizko bonbardaketekin erantzuteko prest agertu da, ekainean Israelekin egin bezala.
Zazpi pertsona hil dira Iranen, egoera ekonomikoak okerrera egin duela salatzeko deitutako hainbat manifestaziotan
Manifestazioak igandean hasi ziren Teheranen, eta dozenaka hiritara zabaldu dira azken egunotan, besteak beste, Isfahan, Kerman, Kermanshah, Hamadan eta Qom hirietara. Iran krisi ekonomiko larrian dago, urteko % 42ko inflazioarekin.
Txina medikamentuen eta antisorgailuen BEZa kobratzen hasi da, jaiotza-tasa estimulatzeko
Pekinek 30 urte baino gehiagoz indarrean egon den salbuespen fiskal bat ezabatu du krisi demografikoaren erdian.
Gutxienez 40 hildako eta 115 zauritu, gehienak larri, Suitzako Crans Montana eski-estazioan izandako sute batean
"Le Constellation" tabernan ospatzen ari ziren urte berriko festan piztu da sute bortitza, 01:30ean. Agintariek ez dute espekulaziorik egin nahi sutearen arrazoiaren inguruan baina erabat baztertu dute atentatuaren hipotesia. Bi lekukok azaldu dutenez, sua egurrezko sabaira gehiegi hurbildu ziren bengala batzuen ondorioz piztu zen, eta "oso azkar" zabaldu zen.
Sute batek eliza historiko bat kiskali du Amsterdamen Urtezahar gauean
Amsterdamgo Vondelkerk eliza historikoa, XIX. mende amaierako eraikina, erabat suntsituta geratu da bart sute baten ondorioz. Inguruko etxebizitzak hustu behar izan dituzte eta, zorionez, ez da inor zauritu ezbeharrean. Gertakariaren arrazoi ofizialak ezagutzen ez diren arren, herritar batzuek su artifizialak ikusi zituzten elizaren dorretik getu.
Moneta aldaketa Bulgarian: euroak lev moneta ofiziala ordezkatu du
Europar Batasunean (EB) duela 19 urte sartu bazen ere, Bulgaria orain arte eurogunetik kanpo egon da. 2026ko urtarrilaren 1etik, Bulgaria eurogunera sartu den 21. herrialdea da.
Zohran Mamdanik New Yorkeko alkate kargua hartu du
Alkate demokratak gauerdiaren ostean hartu du kargua, hiriko metro geltoki historiko batean egindako ekitaldi batean. New Yorkeko alkate gisa egin dituen lehen adierazpenetan, "ohorea eta pribilegioa" dela nabarmendu du.
Indarrean da Israelek Gazan jarduten duten 37 GKEri jarritako betoa
Israelek nazioarteko erakunde humanitarioei (Mugarik Gabeko Medikuak eta UNRWA) lizentziak kendu dizkie, eta jarduera etetea eta martxoaren 1a baino lehen Gazatik alde egitea exijitu die, erregistro-prozesu polemiko bat ez osatzeagatik.
Su artifizial liluragarriak mundu osoan 2026 urteari harrera egiteko
Su artifizial ikusgarriz eta musikaz lagunduta, urte berrian abiatu dira Rio de Janeiro, New York, Paris, Berlin edo Dubai bezalako munduko hiriburu handiak.