Muskerrak eguzkitan

Canneseko zinemaldiaren azken-aurreko egunean, maiatzak 23 egun dituelarik, Donostiako Elias Querejeta Zine Eskolan taxututako, sendotutako, aurrera ateratako film labur batek jauzi egingo du Grand Auditorium Lumiere barruan dagoen Bazin aretoko pantailara. A solidao dos lagartos (Muskerren bakardadea) du izenburu portugaleraz eta Algarveko Taviran jaiotako Inês Nunes dugu zuzendaria. Baditu berak beste bi labur, duela bost urte eginak.

Saltoa ikaragarria da. Donostiako Tabakaleratik eta Portugaleko Castro Marimeko gatzagatik Canneseko  Nazioarteko Lehiaketara, urrezko  palma ametsetan. Ez ditu Inesek batere gogoko  sortzaileen arteko norgehiagokak, uste baitu zineman zein beste arteetan ezinezkoa bezain desegokia dela mailak ezartzea. Hala ere, ederki daki horiexek direla zinemaldien joko arauak eta prest dago beste une eta egoera batean lagun izan zitezkeen 12 zinemagileren kontra lehiatzeko. Pentsatuz, fidatuz, sailaren epaimahaiaren buru  den Maren Ade zuzendariak zinemaren inguruko juzgu zuzenak egiteko duen gaitasun bereziaz. Ez ahaztu berak sinatu zuela aspaldiko Cannes bat zor eta lor utzi zuen Toni Erdmann bihurrikeria galant eta mindua. Ez du Inesek lehian jarduteko gogo handirik, baina ederki asko daki zenbat ate handi irekiko zizkion Cannesen lortutako sari batek…

Esandakoa, ez da, ez, A solidao dos lagartos Inesek burutu duen lehen lana. Ezta Donostiakoa ezagutu duen lehen zine eskola ere. Lisboakoan ikasi zuen, eta Historia da Noite laburrarekin bere graduazioa lortu. Etorri zen, baina, Ines Donostiara bere pasioan sakondu nahian. Baita esku artean zuen A solidao dos lagartos-ek eragiten zizkion dudak  argitzeko desiraz. Ere bai. Beharrez, inkluso. Hemen aurkitu zuen ezinbesteko sostengua, berak aitortua. Hemen, ideia eta kide berriak. Hemen, filmak eskatzen zituen soinu mota eta ñabardurak harrapatu/sortu/nahasiko dituen artista, nor eta Xabier Erkizia. Hemen hasi zen Inesentzat Cannesera eramango lukeen abentura. Bidali zuen kopia Kosta Urdineko aukeratzaileentzat. Sekula ez zuen pentsatu hautatuko zutenik. Ez, bederen, Sail Nagusirako. Ez urrezko palmarako hautagai izendatuko zutenik. Baina hor da. Eta maiatzaren 23n Théâtre Debussyko alfonbra gorria zapalduko du Algarveko neska honek. Ez da bakarrik gidoigile-zuzendaria. Zine munduak exijitzen dituen ardura guztiak behar izan ditu hartu bere gain: bada ekoizlea eta bada Canneserako bidaia planifikatu duena (ez pentsa ez erraza denik  egunotan, harako hegazkin txartelik aurkitzea. Are zailagoa bertan lo egiteko…. ohe bat sikiera bilatu).

A solidao dos lagartos gatzaga batean gertatzen da. Espazio estrainio horretan bertako langileak bertaratu  diren turistekin urrutitik nahasten dira. Nahasi, gurutzatu, ez elkartu, ez bildu, ez arrimatu. Bakoitzak bereari heltzen dio eguzki-galdatan. Ausartak eta oso fisikoak dira giza musker horiek islatzen dituzten planoak. Oso haragizkoak, izerdiz blai ematen du kamerak. Ez galdetu zergatik, baina askotan Ion de Sosak eta Chema Garcia Riberak sinaturiko Leyenda dorada, irudietan bor-bor egiten duen laburra,  ekartzen didate burura irudi horiek.

Gatzak testura bereziz estaltzen du zeluloidea. Inesek maisu erabiltzen du kristalezkoa dirudien zuritasun zikindu hori filmari erliebearen antzeko zerbait emateko. Bada eszena bat non jantzi ederra daraman emakume bat gatzezko magal batean etzaten den… Kuriosoa,  une horretan  Hiroshi Teshigahararen Dunetako emakumea  (Suna no Onna) filma etortzen da, argi biziz, burura.

A solidao dos lagartos-ek ez du bakarrik testura. Misterioa ere badu. Ume bat galdu omen da. Udatiarren lasaitasun izerditsua usteldu egiten du berri horrek…

Cannesen ikusgai Donostian osatu/sendotu zen labur portugaldarra. Ahoan zein begietan sentituko dute batere gozoa ez den zaporea Théâtre Debussyn eta Bazin aretoan. Bakardadean dira muskerrak Kosta Urdinean, itsutu egiten duen zuritasun ilun batean.