Gaur goizaldean hasi da uda Euskal Herrian

2021eko uda gaur goizaldean, ekainaren 21ean hasi da, 05:32an (Euskadiko ordua), Behatoki Astronomiko Nazionalaren (Institutu Geografiko Nazionala - Sustapen Ministerioa) datuen arabera.

Urtaroak 93 egun eta 15 ordu iraungo du, eta irailaren 22an amaituko da udazkenaren hasierarekin.

Urtaroen hasiera, hitzarmenez, Lurra Eguzkiaren inguruan orbitako posizio jakin batzuetan dagoen uneek ematen dute. Udaren kasuan, posizio hau, Eguzkiak bere posiziorik borealena lortzen duen ekliptikaren puntuan ematen da. Hau gertatzen den egunean, Eguzkiak bere iparraldeko deklinazio gorena lortzen du (+23º 27 '), eta zenbait egunetan bere eguerdirako altuera maximoa ez da aldatzen. Zirkunstantzia honi udako solstizioa ere deitzen zaio. Une honetan, hego hemisferioan negua hasten da.

Udaren hasiera, gehienez ere, egutegiko hiru egunetan eman daiteke (ekainaren 20tik 22ra). XXI. mendean zehar, uda ekainaren 20an eta 21ean (Espainiako data ofiziala) hasiko da; hasiera goiztiarrena 2096koa izango da, eta hasiera berantiarrena 2003koa.

Urte batetik bestera gertatzen diren aldakuntzak egutegiaren araberako urte-sekuentzia (batzuk bisiestoak, beste batzuk ez) Lurraren orbita bakoitzak Eguzkiaren inguruan duen iraupenarekin (urte tropiko bezala ezagutzen den iraupena) bat egiten duen moduaren ondorioa dira.

Argi gehien izango duen urteko eguna

Udako solstizioaren eguna, aurten ekainaren 21a, argi gehien izango duen urteko eguna izango da. 15 ordu eta 3 minutuko iraupena izango du, egunik laburrenak, ordea,  9 ordu eta 17 minutu iraungo du (2021eko abenduaren 21ean izango da), 6 ordu inguruko aldea.

Alde hori lekuaren latitudearen araberakoa da, ekuatorean nulua izanik eta zirkulu polarren eta poloen artean muturrekoa izanik (24 ordu). Hain zuzen ere, zirkulu polar borealaren gainetik, urteko egun batzuetan, ekainaren 21 inguruan, gauerdiko Eguzkiaren fenomenoa ematen da, non eguzkia zerumugaren gainetik ikusten den eguneko 24 orduetan.

Urteko argi gehien duen eguna eguzkia goiz atera eta beranduago jarriko den eguna izango dela pentsatu daiteke, baina ez da horrela, Lurraren orbita Eguzkiaren inguruan ez delako zirkularra, eliptikoa baizik, eta Lurraren ardatza elipse horren ardatzarekin zerikusirik ez duen norabide batean okertua dagoelako. Honek, eguzki erloju bat eta gure erlojuak, fikziozko eguzki batean oinarrituak, desdoituta egotea ere eragiten du.

Hala, eguzkia goizago atera zen eguna ekainaren 14a izan da; eta eguzkia beranduago jarriko den eguna, berriz, ekainaren 27a.

Lurraren eta eguzkiaren arteko afelioa

Garai honetan, Lurraren eta Eguzkiaren arteko urteko urruntze (afelio) handiena ere ematen da. Oraingoan, urruntze handiena uztailaren 5ean izango da, eta distantzia 152 milioitik gora kilometrokoa izango da, perihelio edo distantzia txikiagoko unean (2021ko urtarrilaren 5ean) baino 5 milioi gehiago.

Eguzkiarekiko urruntze handiak udan Lurra bere orbita eliptikoan zehar mantsoago mugitzearen arrazoia da (Keplerren bigarren legea bezala ezagutzen denaren arabera), eta, beraz, urtaro hau iraupen luzeena duena da.

Gaueko behaketak

Uda honetan eklipserik egongo ez den arren, urteko garai guztietan gertatzen da fenomeno astronomiko garrantzitsuren bat; horregatik, adituek gomendatzen dute behaketak ilberri inguruan egitea (uztailaren 10ean, abuztuaren 8an eta irailaren 7an izango dira aurten ilberriak), ez bada, noski, ilargia bera ikusi nahi dela.

Horretarako izango da aukerarik uda honetan, lau ilargi bete izango baitira udan; lehen ilargi betea ekainaren 24an izango da,  eta hurrengoak 29-30 egunetara. Beste hiru ilargi betak uztailaren 4an, abuztuaren 22an eta irailaren 21ean izango dira.

Uda hasieran, Jupiter eta Saturno, egunsentian ikusgai izango dira, eta ia gau osoan izango dira ikusgai abuztuko zati batean; urtaroa amaitzerako, berriz,  iluntzean bakarrik ikusi ahal izango dira. Iluntzean Venus eta, abuztu amaierara arte, Marte izango dira ikusgai.

Meteoroen eta konstelazioen euriteak

Udako bi meteoro-euririk garrantzitsuenak Delta Akuarida (uztailaren 28a) eta Pertseida (abuztuaren 12a) izango dira.

2021a urte txarra izango da Delta Akuaridak behatzeko, aktibitate handieneko unea ilargi betea baino egun batzuk beranduago izango baita (ilargi betea uztailaren 24an izango da). Uretako deltako euriaren maximoa uztailaren 28tik 29rako gauerako espero da. Zoritxarrez, ilargiak behaketa zailduko du zeruertzean agertu bezain laster.

Hala ere, 2021 urte bikaina izango da Pertseidak ikusteko, ilberria (abuztuak 8) baino egun batzuk geroago gertatuko baitira. Pertseiden puntu gorena abuztuaren 12an espero da, 21: 00etatik 24: 00etara (ordu ofizialak penintsulan). Beraz, Pertseidak ikusteko unerik onena abuztuaren 12tik 13rako gaua izango da, behin zerua ilun dagoenean, ilargia ostertzean ezkutatu ondoren.