Abdulrazak Gurnah tanzaniarrak irabazi du 2021eko Literaturako Nobel saria

Abdulrazak Gurnah idazle tanzaniarrarentzat da 2021eko Literaturako Nobel saria, kolonialismoaren ondorioen deskribapen hunkigarria egiteagatik, Suediako Akademiak ostegun honetan jakinarazi duenez.

1948an Zanzibarren jaioa, hirurogeiko hamarkadaren amaieran Ingalaterrara joan zen Gurnah, eta "Memory of Departure", "Pilgrims Way", "Dottie", "Paradise", "Admiring Silence" eta "By the Sea" eleberrien egilea da.

Gurnah Nobel saria jaso duen bosgarren idazle afrikarra da, Wole Soyinka (Nigeria, 1986), Naguib Mahfuz (Egipto, 1988), Nadine Gordimer (1991) eta John Maxwell Coetzee (2003) hegoafrikarren ondoren.

21 urte zituela hasi zen idazten, erbestean, eta swahilia bere lehen hizkuntza bazen ere, ingelesa bihurtu zen bere tresna literarioa.

Zanzibarren swahilizko literaturarako sarbidea ia nulua zela esan du, eta bere lehen idazkiak ezin zirela literatura gisa hertsiki kontatu.

Erretiroa hartu berri duen arte Literatura Ingeles eta postkolonialeko irakasle izan zen Canterburyko Kent Unibertsitatean. Errefuxiatuaren asalduraren gaiak, Suediako akademiaren arabera, bere obra osoa zeharkatzen du.

Bere laugarren eleberria, "Paradise" (1994), 1990. urte inguruan Ekialdeko Afrikara egindako ikerketa-bidaian oinarrituta garatu zuen; adin nagusitasunari buruzko kontakizuna da, eta maitasun-istorio tristea, mundu eta sinesmen-sistema ezberdinek elkar ukitzen dutena.

Errefuxiatuen esperientziari ematen dion tratamenduan, bere buruaz duen identitatean eta irudian jartzen du arreta.

Pertsonaiak kulturen eta kontinenteen artean daude, izan zen bizitza baten eta sortzen ari den bizitza baten artean, eta inoiz konpondu ezingo den egoera ez-seguru batean, Suediako Akademiak obra horri buruz azaldu duenez.

Eta gaineratu duenez, Gurnahk "kontzienteki hausten ditu konbentzioak, ikuspegi koloniala aldatuz populazio indigenena nabarmentzeko".

Horrela, maitasun istorio bati buruzko "Desertion" (2005) eleberria erromantze inperiala deitu duenarekin kontraesan franko bihurtzen da.

Suediako Akademiaren arabera, Dottie (1990) eleberrian, 1950eko hamarkadako Ingalaterran egoera gogorrean hazten ari zen etorkin jatorriko emakume beltz baten erretratua egiten du, arrazakeriaz betea.

114 Literatura sari

Orain arte, 114 Nobel sari banatu dira kategoria horretan, eta horietako hamaika gaztelaniazko idazleen eskuetara joan dira. Ehun sari baino gehiago horietatik 16 baino ez dira izan emakumeentzat. Ruyard Kipling da sari honen irabazle gazteena (41 urte) eta Doris Lessing zaharrena (88 urte).

Literaturako Nobel Sariaren azken irabazleen artean hauek daude: Louise Glück (2020, Estatu Batuak), Olga Tokarczuk eta Peter Handke (edizio bateratua, 2018an eman ez zelako), Kazuo Ishiguro (2017, Erresuma Batua), Bob Dylan (2016, Estatu Batuak), Svetlana Aleksiévich (2015, Bielorrusia), Patrick Modiano (2014, Frantzia), Munice (2012), Alice Munro (2013, Kanada), Mo Yan (2012, Txina), Tomas Transtrmer (2011, Suedia) edo Mario Vargas Llosa (2010, Peru).

1901ean eman zioten lehen aldiz Literaturako Nobel saria Sully Prudhomme frantziarrari, eta, ordutik, Frantzia da sari gehien jaso dituen herrialdea (15), ondoren Estatu Batuak (12) eta Erresuma Batua (11) daude.

Bere testamentuan, Alfred Nobelek ezarri zuen bere sariak "gizateriari onurarik handiena egin dionari" eman behar zitzaizkiola, eta, zehazki, "Literaturaren esparruan joera idealistako obrarik bikainena egin duenari", baina esaldi horrek hainbat interpretazio izan ditu aldi historiko bakoitzaren arabera.