Zientzia

2027ko abuztuaren 2an, penintsula eguzki eklipse osoaren agertoki izango da berriro. Ilargia Lurraren eta Eguzkiaren artean kokatuko da, eta eguzki-diskoa erabat estaliko du. Euskal Herrian, eklipsea partziala izango da.

243 urte bete dira Elhuyar anaiek wolframioa isolatu zutenetik, eta hura mugarri garrantzitsua izan zen kimika modernoaren garapenerako. Efemeridearekin bat eginez, 2026ko Bergarako Enbaxadore Saria eman diote Jesus Ugalderi, EHUko Kimika Fisikoko katedradunari.

Orain-ek gaur landuko dituen albiste nagusien laburpena.

Aste osoan zehar, mundu mailan erreferentzia diren zientzialarien hitzaldiak izango dira, eta horien artean izango da Marcus du Sautoy, munduko zientzia-dibulgatzaile ezagunenetako bat. Ekitaldia ikusgai izango da, zuzenean, ETB ONen. 

80ko hamarkadan Voyager zundak hartutako irudien bidez, uhin atmosferiko hexagonal bat aurkitu zen Saturnoko ipar poloan. Hamarkada batzuk geroago, EHUren Bilboko Ingeniaritza Eskolako talde batek, Agustin Sanchez-Lavega astrofisikariak gidatuta, uhin dekagonal bat aurkitu du planetaren hego poloan.

NASA AEBko espazio agentziaren Nancy Grace Roman teleskopioa, inoizko teleskopio panoramiko handiena, SpaceX konpainiaren Falcon Heavy kohete batean aireratu dute igande honetan. Unibertsoa esploratuko du energia ilunari, exoplanetei eta astrofisika infragorriari buruzko erantzunak bilatzeko.

Moderna eta Merck farmazia-enpresek RNA mezularia daraman txerto pertsonalizatu horrek immunoterapia-tratamenduarekin batera emanda izan duen arrakastaren berri eman dute. Burtsetan gorakada nabarmena izan dute bi enpresen akzioek.

Ez da beste eklipse osorik ikusiko Euskal Herrian 375 urtean, baina halako fenomeno batez gozatu ahalko duzu bidaiatzeko prest bazaude: hurrengoa 2027an izango da, eta Andaluziako hegoaldean, Ceutan eta Melillan izango da ikusgai.

Ana Ursua astrofisikari eta "eklipse-ehiztariaren" hitzetan, eguzki-eklipse osoa "naturaren ikuskizunik zoragarriena da", fenomeno zientifiko eta emozional paregabea, hain zuzen ere.

Aukera zabala dugu Euskal Herrian: itsasotik, mahasti batetik edo gure gailurretatik nahiz gidatutako behaketa batean teleskopioz, besteak beste, ikusi dezakegu abuztuak 12ko eklipsea.

Orain mende bat ikusi zen azkenekoz eguzki eklipse oso bat Euskal Herrian. Zorionez, herritarren kontzientzia hobetu egin da. Eklipseak modu seguruan ikusteko betaurrekoak 1990eko hamarkadan agertu ziren. 

Astronomoek zehaztasunez kalkula dezakete noiz gertatuko den eklipse bat, Ilargiaren, Eguzkiaren eta Lurraren orbitak ikusita.

Abuztuaren 12an izango da ikusgai, iluntzean. Milaka pertsona erakartzea espero den fenomeno horren aurrean, administrazioek segurtasun dispositibo zabala prestatu dute, mugikortasun segurua eta antolatua bermatzeko helburuarekin.

Abuztuaren 12ko eguzki-eklipsea dela eta, gidariei argiak piztuta eramatea, abiadura egokitzea eta eguzkiari zuzenean ez begiratzea gomendatu die DGTk. Horrez gain, beharrezkoak ez diren joan-etorriak saihesteko eskatu du.

Eklipsea etxetik gertu eta urrun joan gabe ikusteko gomendioa egin du sailburuak. Milaka betaurreko banatu dituzte iada mugarritzat jo duen fenomenoa ikusteko. Pozik agertu da eklipseak zientzia plazara eramateko balio izan duelako.

Juan Ignacio Perez Iglesias Zientzia, Unibertsitate eta Berrikuntzako sailburua Radio Euskadiko Boulevard saioan izan da eta, besteak beste, abuztuaren 12an Euskal Herrian ikusi ahal izango den eguzki-eklipseaz mintzatu da. Sailburuak gomendatu du jendea “oinez edo garraio publikoan joatea eklipsea ikustera”, joan-etorriek trafikoan eragin oso handia izango dutelako. Halaber, eklipsea segurtasunez ikusteko aholku zientifikoei jarraitzeko beharra azpimarratu du, eta lehen neurri gisa homologatutako eklipse-betaurrekoak erabiltzea gomendatu du.

Aztarna kimiko espezifikoak neurtuz iritsi dira ondorio horretara, eta segur aski Eguzki sistematik kanpo sortu zela ere uste dute. Izarrarteko kometak eguzki sistemaren kanpoan sortu eta noizean behin eguzki sisteman sartzen diren izoztutako objektuak dira.

Aranzadi Zientzia Elkarteak egin du aurkikuntza, Irulegiko baskoien kanpamenduan (Arangurengo ibarra, Nafarroa). "Abar" inskripzioa, Irulegiko eskua agertu zen etxebizitza bereko biltegi-ontzi batean aurkitu dute, eta hamar zenbakiari erreferentzia egiten diola uste dute. 

Shenzhou-23 espazio-ontzia bart abiatu da Txinako Gobi basamortutik, helburu argi batekin: 2030erako astronautak Ilargira bidaltzea. Txina gainontzeko potentziak baino hamarkadak geroago batu bada ere espazioko lasterketara, urte gutxitan denei aurrea hartzen ari zaie, eta orain AEBen lehiakide gogorrena da espazioan.

Egun seinalatua iristen denean herritarrek "ekitaldia ulertu eta gozatu" ahal izateko, eklipsea modu didaktiko, irisgarri eta erakargarrian azaltzen du.