Bauhaus eta Brutalismoa gure pantaila eta kaleetan

Aspaldikoak dira Zinemaren eta Arkitekturaren arteko loturak. Aspaldikoak eta ukaezinak. Ez al ziren arkitektura garbia, gardena, puru-purua Alemaniako espresionismoaren hiri-paisaia haiek,   1920 eko Das Cabinet des Dr Caligari-koak edo 1922ko Nosferatu haienak?  Atzerantz horrenbeste jo gabe, ez al da egia bertan inoiz izanak bagara ere guk denok hainbat eta hainbat hiritako skylineak ezagutzen, errekonozitzen ditugula,  zinemari esker? Ikusita al duzue igualik ez duen 2022ko Arquitectura emocional 1959 film ertaina, Leon Siminianik eginda? Ba ez galdu aukera, Filmin plataforman duzue eta. Lan horretan, kontakizuna eta pertsonaiak ez lirateke berdinak izango ez baziren dauden arkitektura paisaian kokaturik, utzirik, harrapaturik izango.

Ez al zen jendeak horren txarto, horren mespretxu handiz, hartu zuen Coppolaren Megalopolis hura ametsik besarkatu ezinezkoenak zituen arkitekto baten amets/asmakizunik erraldoienaren kronika?

Ez al ziren iragan garaietan estudioetan eraikitzen, altxatzen, ziren dekoratu haiek benetako eraikitze arkitektonikoak?

Zinema eta Arkitekturaren arteko loturak. Betidanik eta betiko. Ukaezinak, aspaldikoak. Gaur egungoak. Bai? Bai. Telmo Esnalen Dantza-n, Pilar Palomeroren Los destellos-en eta Alex de la Iglesiak zuzendutako zenbait iragarkitan esku hartu duen Arantxa Ezquerro Zaragozakoak bereganatu berri du, Paula Ortizen La virgen roja filmean egindako lanagatik, zinema jantzirik onenak, egokienak aitortzen dituen Goya saria. Galdetu zioten Arantxari zer eskatu zion zuzendariak, non aurkitu zuen berak inspirazioa eta duda egin gabe, azkar erantzun: "Paulak Bauhaus joera espazio eta arkitekturaren ingurukoan zebiltzan emakumeei erreparatzeko eskatu zidan; hala egin nuen" Eta Bauhaus mugimenduaren parte ziren emakume haiek bezala agertzen da, itxuraz, estiloz, arropaz, pelikulan Iruñean jaiotako Najwa Nimri Urrutikoetxea aktorea.

Bauhaus, Walter Gropiusek sortu zuen arte-, diseinu- eta arkitektura-eskola izan zen, da, zeini Europa osoko abangoardiako artistak lotu zitzaizkion; naziek 'degeneratutzat' izan zuten eskola. Euskaraz idatziriko Wikipedian leitzen den bezala, honako hauek ziren Bauhauseko  printzipioak : forma geometriko sinpleak eta oinarrizko koloreen erabilpena, objektuen funtzionalitatea, industria materialen medioz objektu ohikoak egitea eta merkeak izatea, publiko guztien eskura. Eta hauexek Paulak Arantxari aipatu emakumeak: Annie Albers, Gertrud Arndt, Gunta Stölzl, Lucia Moholy, Alma Siedhoff-Buscher, Friedl Dicker, Marianne Brandt, Otti Berger eta Grete Stern.

Ikusten? Zinemaren eta arkitekturaren arteko loturak sekula ez dira eten. Zeresan handia sortu duen The Brutalist filmak, Oscarretan  faboritoa denak, plazara ekarri du beste arkitektura joera, Brutalismoarena. Zertan ote datza? Segidan doazkizue abiapuntuak, materialak eta helburuak ere;  hormigoi gordinaren kontzeptutik dator ideia kasik filosofikoa, ideologikoa oso. Egia esatearren, gizarte utopiko bat zuten pentsamenduan sortzaileek. Brady Corbeten pelikulan ezin hobeagorik agertzen den bezala, eraikuntza brutalistak errepikatzen diren angelu-formako geometriaz antolatzen dira. Gehien erabiltzen den materiala hormigoia da nahiz eta  adreiluak, kristala, altzairua, harri lakarra eta antzekoei errefus ez egin inoiz. Are gehiago, askotan egurrezko moldeen testurak bistan uzten dira.

Harritzekoa den arren, haien artean hain ezberdinak diren The Brutalist eta La virgen roja filmek gure begi aurrean jarri dituzte arkitektura ulertzeko eta amesteko bi era ez hain desberdinak. Ez pentsa, ordea,  zinemaren kontuak direnik soil-soilik. Euskal Herrian badira brutalismoaren testigantzak. Esaterako, Baionako ZUP auzoan, Errenteriako San Jose Langilea eliza, Bilboko San Ignazio auzoko Etxe Amerikarrak, Pasaiako Itsas Eskola, Donostiako Carmelo Balda frontoia eta  Familia Santua eliza…

Behin baino gehiagotan gure hiriek zinema dekoratu bat dirudite, bertan eraiki gaituzten ideiak, ametsak, joerak, material gordinak, angeluak, perspektibak baita pertsonaiak ere bizirik daudela ematen baitu. Betikotz bizirik, betikotz pantailaren bi aldeetan.