Iñarrituren "Carne y arena", mugan hara-hona

Hotz zaplada batez hartzen du bisitaria, EITBren Bilboko egoitzaren 5. platoan, “Carne y arena” Alejandro Gonzalez Iñarritu mexikar zuzendariak sortutako errealitate birtualeko “esperientziak”. Hotzez eta lurrean barreiaturiko hamaika zapata maiztu eta desparekatuk inguratuta, AEBko mugako patruilen atxiloketa zentro baten errekreazioan. 

Ehunezko lekuko isil baina zinez esanguratsuak dira hareak eta eguzkiaren indarrak zarpaildutako oinetakook, mexikarrek eta erdialdeko amerikarrek abiatzeko urgentziaz eta inoiz ez iristeko arriskupean egindako ibilaldi gaiztoaren testigu bakanak. Zeharkaldiaren hondarrok hondartuta aurkitu zituzten hainbat boluntariok Kaliforniako basamortuan, ikusi nahi ez dutenentzat birtualegia den errealitate irreal baten oroigarri nekaezin piltzarrok.

Beste bat izatea, hurkoaren zein arrotzaren “zapatetan sartzea” da edozein sormen lan eraldatzaileren funtsa, arima, lan hori kazetaritza, literatura, musika edo antzezlana zein “esperientzia” izan. Hortik, besteon gaineko ezagueratik, zabal dezake nork bere mundua. Bada, hain zuzen ere, ikuskera horretan txertatzen da Iñarrituk 2017an sortu zuen errealitate birtualeko instalazioa; haren hitzetan, “ulertu hitza maitatu esateko beste modu bat da. Ulertzeko gai ez bazara, ezingo duzu maitatu”.  

Irrika horretatik, “Carne y arena” instalazioan, Amores perros, Babel eta Birdman film ezinbestekoen zuzendariak oinetakoak erantzi eta bigarren gela batera sartzeko gonbita egiten dio bisitariari, sentikariaren objektu eta, aldi berean, subjektuari. Bigarren espazio horretan, hareazko zoruaren gainean ortozik, ibilbidea, izua eta babesgabezia partekatuko ditu, sei minutuz, Eduardo Galeano uruguaitar idazleak ezdeusak deitu zituen eta, zilegi bazait, honezkero deuseztatuak deituko ditugunekin, berbari subjektu isilaren maskara zurigarria kenduta.

Instalazioaren espazio multinarratiboan, zinemak berezkoa duen enkoadraketa desagertuta, estimuluak biderkatzen dira eta sentimendua goretsi, “esperientzia” horren talka emozionala sublimatu (subjektibitatearen aroan bizi gara, eta irudi luke protagonista izatea dela ulertzeko bide bakarra). Hala ere, lanaren helburua da –hala uste dut– kolpe emozional horri hausnarketak jarraitzea eta, horrela, errealitatearen, horren errepresentazio birtualaren eta errealitaterako bueltaren hara-hona gauzatzea, itzulera horretan, bestearen azalean sartu ondoren, bisitariaren mundu ikuskera zabalagoa dela.

Horretarako lagungarria da, badenez, instalazioaren azken urratsa: basamortuko zeharkaldian lagundu ditugun, esperientzia narratiboan barru-barrutik ezagutu ditugun pertsonen lekukotasunak erakutsiko dizkigute pantaila batzuetan, gerora Iñarrituren kameren aurrean berrinterpretatu zuten hil edo biziko benetako bidaiaren protagonistak hobeto ezagutzeko. 

Horrela, ez bagenekien edo jakin nahi ez bagenuen ere jakingo dugu, adibidez, Linak bost seme-alaba utzi zituela Guatemalan, alaba gazteenak 3 urte zituenean, eta AEBra iritsi zenean, banan-banan eraman zituela seme-alabok bere ondora hogei urtez, aldian-aldian dirua bilduta, gazteenak 23 urte zituenean familia berriz batu zuten arte. Astindu egiten zaituzte lekukotasunok.

Errealitatearen eta fikzioaren artean orekan ari den obra da “Carne y arena (birtualki presente, fisikoki ikusezina)”, efektu bereziko eta afektu bereziko lan bat, zeinetan haragiz eta duintasunez janzten baitira mamu izatera zigortuta daudenak. Etorkizuneko artea da, berandu baino lehen iragana izan beharko lukeen mundu baterako.

"Carne y arena (birtualki presente, fisikoki ikusezina)" EITBren egoitzako 5. platoan bisita daiteke ekainaren 20ra arte. Sarrerak.