Duela 7.000 urtetik daude esnekiak gure dietan, ikerketa baten arabera
Ikerketa berri baten emaitzek erakutsi dute esnekien kontsumoa oso desberdina zela Europan, nekazarien lehen populazioen artean. Miriam Cubas ikertzaileak (Aranzadi Zientzia Elkarteko Historiaurreko Arkeologia Saileko kidea) zuzentzen duen nazioarteko ikerketa-talde batek populazio horiek erabilitako ontziek dituzten sukaldaritza-jardueren hondakinak berreskuratzea lortu du. Horrela, esnekiak gure dietan duela 7.000 urtetik daudela ondorioztatu du ikerketak.
Animalien koipe-hondarren, landareen argizarien, arrain-olioen eta historiaurreko zeramiketan gordetako erretxinen analisi kimikoari esker, Cubas doktorearen taldeak komunitate neolitikoen ontzi horien erabilera desberdinak aztertu ahal izan ditu, bereziki nekazaritza- eta abeltzaintza-jarduerekin lotutakoak.
Komunitate horien arteko zeramiken erabileran aldaera handia dagoela erakusten dute emaitzek. Identifikatutako baliabideen artean, Europako iparraldera, Frantziako eskualde atlantikora eta britainiar uharteetara zabaltzen diren esnekiak nabarmentzen dira.
Egileek ondorioztatu dute desberdintasun horiek abeltzaintzako jarduera desberdinekin lotuta egon daitezkeela, iparraldean behi-azienda gehiago dagoelako eta Europa hegoaldean, ordea, ardietan eta ahuntzetan oinarritutako abeltzaintza. Iberiar penintsulan, sukaldaritzako praktika horiek une horretan sartzen diren etxeko animalietatik (ardia eta ahuntza) datozen haragi-baliabideen garrantzia islatzen dute.
Historiaurrean zeramikaren erabilerari buruz argitaratu den eskualdeen arteko konparazio zabalenetako bat da. Orain arte, dokumentatutako zeramiketan ez da itsasoko elikagairik aurkitu, ezta kostaldeko aztarnategi arkeologikoetan ere, non elikagai-baliabide horiek argi eta garbi eskuragarri dauden. Salbuespen bat Baltikoko eremua da, esnekiak eta itsasoko elikagaiak zeramikan prestatzen baitziren.
"Gure ikerketak eskualde mailako konparazio zabala eskaintzen du historiaurrean zeramikak izan zuen erabilerari buruz. Emaitza horiek giza taldeek abeltzaintzak eta nekazaritzak ekarri zuen aldaketa-prozesu garrantzitsu horren bilakaeraren inguruko informazio gehiago eskaintzen dute", adierazi du Miriam Cubas artikuluaren egile nagusiak.
"Esnekien agerraldiaren maiztasuna garrantzitsua izan liteke Europan laktosarekiko tolerantziak helduen artean izan duen bilakaera ulertzeko. Gaur egun, helduei esnean dagoen laktosa digeritzeko aukera ematen dieten mutazio genetikoek presentzia handiagoa dute Europako ipar-mendebaldean hegoaldean baino", azaldu du Yorkeko Unibertsitateko Arkeologia Saileko Oliver Craig irakasleak.
"Datu hauek Europa mendebaldeko lehen nekazarien arteko sukaldaritza-tradizioen aberastasunerako leihoa eskaintzen digute, eta talde horiek klima- eta kultura-baldintzetara egokitzeko izan zuten gaitasuna", esan du André Colonese Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Historiaurre Departamentuko eta Ingurumen Teknologia eta Zientzien Institutuko ikertzaile eta artikuluaren egilekideak.
Zure interesekoa izan daiteke
Athleticek gaitzetsi egin ditu Jon Uriartek jasotako mehatxuak eta bere “babes osoa” adierazi dio
Erakundeak adierazi duenez, "errespetua irmo aldarrikatuz baino ez dugu gizarte eta Athletic hobea eraikiko".
Martxoaren 23an irekiko dute Osakidetzako EPErako izen-ematea
Probak ekainaren 19an, 20an eta 21ean egingo dira, eta horietan LEP eredu berri bat ekarriko du: test motako azterketak egingo dituzte eta nota hurrengo deialdietarako erreserbatuko da.
Euskal Herrian Euskarazek CCOO sindikatuaren mehatxua salatu eta mobilizatzeko deia egin du
Euskal Herrian Euskarazen agerraldia. Argazkia: EITB Media
Ramadanaren amaiera jendetsua Euskal Herrian
Ehunka musulman bildu dira Gasteizen eta Zumarragan islamaren hilabeterik sakratuenari agurra emateko. 2026ko otsailaren 17tik martxoaren 19ra arte, musulmanek abstinentzia egin dute egunez. Argia egon den orduetan, ez dute jan, ez dute edan (ezta urik ere), ez dute erre eta ez dute sexu-harremanik izan.
Athleticeko presidenteak jazarpena eta mehatxuak salatu ditu
Jon Uriartek Ertzaintzaren aurrean salatu duenez, futbolarekin lotutako gazte erradikalak bere etxeko atarian sartu dira eta mezu iraingarriak utzi dizkiote.
Luzaiden dantzan, Korrikaren lekukoa eskuan!
Arnegitik Luzaiderako bidean, Luzaideko Bolantak taldeak dantzan hartu du Korrikaren lekukoa. 126. kilometroan izan da, 04:00ak aldera. Azken urteotako tradizioari eutsiz, dantzan jarri dira lekukoa hartu dutenean.
Jendetza bildu du Korrikak Maulen
Lurraldeko eta hiriburuko hainbat elkarte eta herriko etxe ikusi ditugu parte-hartzen, hala nola, Sohütako pastorala, UEU, Palestinaren aldeko elkartea, Pitxu gaztetxea, Xiberoko Botza eta beste hainbat. Handik Nafarroa Beherea alderako bidea hartu du. Gaueko 22:00 pasata sartuko da lurralde hartan Aiherratik.
Pertsona bat erietxera eraman behar izan dute Baionan gertatu den sute baten ondorioz
Sua 14:15ak inguruan piztu da garra Baiona Tipiko Kupelgileak karrikako eraikin batean. Suhiltzaileek eraikina hustu dute bertaratu orduko. Hirugarren solairuan zegoen gizonezko bat larrialdi zerbitzuen laguntzarekin atera behar izan dute eta Baionako erietxera eraman dute kea arnastuta. Garrak itzali badituzte ere, auzo guztiko elektrizitatea eta gasa moztu dituzte, prebentzio neurri gisa. Eraikinak kalte ugari izan ditu eta bere egoera hurrengo orduetan aztertu beharko da. Bizilagunek gaua etxetik kanpora igaroko dute.
Atharratzetik abiatu da 24. Korrika, festa giroan, pizkundearen akuilu izatea xede
Ibilbide osoa zuzenean ikusteko aukera dago ETB ON plataforman, EITBren telebista plataforma digital berrian. Euskararen lekukoa martxan da jada, eta Atharratzetik abiatu den oihuak Euskal Herri osoa zeharkatuko du beste behin. Bilbon amaituko da, martxoaren 29an, igandez.
Euskal jatorriko 114.400 pertsona atzerrian bizi dira, duela urtebete baino % 5,5 gehiago
Gehienak Amerikan bizi dira, Argentinan zehazki, INEk urtero argitaratzen duen Atzerrian bizi diren espainiarren erroldaren (AEE) arabera.