Europako lehen gerra handia duela 5.000 urte izan zen, Guardian
Europako lehen gatazka handia Guardian (Araba) izan zen duela 5.000 urte, Neolito garaian, Scientific Reports aldizkarian argitaratutako ikerketa baten arabera. Hala, uste zen baino 1.000 urte lehenago izan zen aurreneko gatazka handi hori —dokumentatuta zegoen zaharrena Alemanian gertatu zen, Brontze Aroan (duela 4.000-2.800 urte)—.
Teresa Fernandez-Crespo Valladolideko Unibertsitateko Historiaurreko Departamentuko irakasleak zuzendutako azterlanak Arabako Errioxako San Juan Portam Latinam aztarnategian topatu zituzten 338 giza hezurdura aztertu ditu. Ikerketan, Europako zenbait unibertsitatetako adituek eta euskal zientzialariek hartu dute parte, hala nola Paco Etxeberria forentseak, Lourdes Herrasti Aranzadiko antropologoak eta Javier Ordoño eta Jose I. Vegas arkeologoek.
Hezurdurak 1980ko eta 1990eko hamarkadetan topatu zituzten, eta gaur egun Arabako Arkeologia Museoan (Gasteiz) dituzte. Gizonezkoenak dira nagusi (nerabeak eta helduak), eta gehienek indarkeria zantzuak dituzte: geziek eragindako zauriak eta garezurreko traumatismoak, besteak beste.
Hain zuzen ere, Europan, historiaurreko ezein eremutan ez dute Arabako aztarnategiko gorpuetan baino gezi-zauri gehiago zenbatu, Teresa Fernandez-Crespo ikerketaren buruak EFE albiste agentziari egindako adierazpenetan azaldu duenez. Aztarnategian eta horren inguruan, silexez egindako 52 gezi-punta topatu zituzten, eta horietatik 36tan talka edo inpaktu arrastoak atzeman.
Horrez gain, gorpuen % 70ek orbaindutako zauriak zituzten, eta beste % 10ek hiltzean sendatu gabeak. Ebidentzia horiek guztiak kontuan hartuta, ikerlariek ondorioztatu dute "eskala handiko gatazka bat" egon zela, "luzea" izan zena, gainera, "gutxienez hainbat hilabetekoa". Gerra "antolatua" eta "batez ere gizonek egindakoa" izan zen, azterlanaren arabera.
Neolitoko lehen gerra handia
Orain arte, ikerlariek uste zuten Neolitoan egun gutxiko borrokak izan zirela, talde txikien artekoak (20-30 pertsona, umeak eta emakumeak tartean). Uste zabaldua zen garai hartako gizakiek ez zutela gerra luze eta handiak egiteko ahalmen logistikorik.
Hala, Europako lehen gerra handia Brontze Aroan zegoen kokatuta. Tollense hirian (Alemania) gertatu zen, eta 4.000 bat borrokalari izan omen ziren. Ikerketa honek, bada, aurretik ere, 1.000 urte lehenago, ezaugarri antzekoak izan zituen beste gatazka bat egon zela frogatu du.
Ikerketaren arabera, Guardiako guduan ehunka pertsonak parte hartu zuten, eta gatazkak "eragin zuzena izan zuen herritarren bizi kalitatean, gaixotasunak eta gosea eraginda", adierazi du Fernandez-Crespok.
Ikerlari horren teoria da Arabako Errioxako eremu horretan jende asko bizi zela, eta gizartearen konplexutasun sozioekonomikoa handia zela. Baliabideak lortzeko borrokak gerra eragin zuen, Fernandez-Cresporen ustez.
"Ikerlan honetan ondorioztatu dugu Neolitoko gerra uste genuen baino sofistikatuago, antolatuago eta herritarrentzat kaltegarriagoa" izan zela, nabarmendu du Fernando-Crespok.
Zure interesekoa izan daiteke
Zaldi-probek beteko dute idi-proben lekua Abadiñoko San Blas egunean
Erroskilla eta eztarria babesteko lokarriekin batera, idi-probek leku berezia izan ohi dute San Blasetan, baina, aurtengoan, egitarauan moldaketak egin behar izan ditu Udalak, dermatosiaren ondorioz.
Dermatosi Nodular Kutsakorraren aurkako neurriak eguneratu ditu Jaurlaritzak
Behi-aziendak egotea debekatuta egongo da azoka eta erakustaldietan, baina aldundiek salbuespenez baimendu ahal izango dute ustiategi bereko behiak egotea, zenbait baldintza beteta. Neurri horrek, ate joka diren inauterietako bigantxen ikuskizunak eta sokamuturrak egitea ahabildetuko dezake.
Onddoekin egindako ontziak errealitate izan daitezke etorkizunean
Gueñesko Basque Biodesing Centerren urteak daramatzate mizelioa ikertzen. Onddoetatik datorren materiala da, urarekiko erresistentea eta biodegradagarria, eta etorkizunean plastikoa edo kartoiak ordeztu ditzake ontziak egiteko.
Iraungitako dosiarekin txertatutako haurtxo baten amak salatu du "segurtasunik eza" ematen diola egoera horrek
Iraungitako Hexabalente txertoaren dosi bat jaso zuen haurtxo baten amak deitoratu du egoera horrek "segurtasunik eza" eragiten diola, beti pentsatu izan baitu Osakidetzak dena ondo egiten duela. Barkamena eskatu diotela eta adingabeari txertoa berriro jartzeko hitzordua eman diotela ziurtatu du.
Adi Bilbo inguruko errepideetan, seik izena aldatu dute eta, A-8a barne
Gidariek eta nabigatzaileek izen berriekin ohitu beharko dute orain. Garai bateko Hegoaldeko saihesbideak BI-10 izena hartuko du, eta Txorierriko igarobidea BI-30 izango da aurrerantzean.
Osakidetzak asteon bukatuko du iraungitako dosia jaso zutenen birtxertaketa
Hexabalentearen kasuan, gaizki txertatutako 30 lagunetatik gehienek jaso dute dosia, eta bestela, gaur-biharretan izango dute. Tetrabalente eta hirukoitz birikoari dagokionez, asteon amaituko dutelakoan dago Osakidetza.
Tolosako inauterietan bigantxak izango dira azkenean
Gipuzkoako Aldundiak behin-behinean baimendu ditu inauterietan bigantxekin egiten diren ekitaldiak eta sokamuturra. Abenduan, Frantzian dermatosi nodular kasuek gora egin zutelako erabaki zuten Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak abelburuen joan-etorriak mugatzea eta behi erakusketak, idi probak eta sokamuturra debekatu zituen, agindu bidez.
Iaz 80 pertsonak jaso zuten eutanasia EAEn, aurreko urtean baino % 62k gehiagok
Eutanasia eskaerak 120 izan ziren, eta aurreko urtean, 74.
EAEko ikastetxeetan aurrematrikula egiteko gida
Gaurtik otsailaren 13ra arte egin ahal izango da aurrematrikula online zein aurrez aurre, eta hemen jaso dugu jakin beharreko informazio guztia.
EH Bilduk iraungitako txertoen inguruan egindako ohartarazpena "sobera" zegoen, Osasun Sailaren ustez
Lore Bilbao Osakidetzaren zuzendari nagusiak ETB1eko "Egun On" saioan azaldu duenez, familiei "mezu argi bat" helarazi nahi zieten, eta, horretarako, txostenak eskatu zituzten. Horien zain zeudenean egin zuen EH Bilduk eman zuen auziaren berri. "10 egun lehenagotik baldin bazekiten, zergatik ez zuten ezer egin? Kasu honetan guk bagenekien, baina zer gertatuko litzateke jakin izan ez bagenu?", galdetu du.