Nola eraldatu zuen Chavezek Venezuela

1998. urteko hauteskundeetan agintera heldu eta gero, Hugo Chavez-ek 'XXI. mendeko sozialismoa'ren bidean jarri zuen Venezuela, eta petrolioa esportatuz lortutako diru gehiena programa sozialak sustatzera bideratu zuen.

Horrenbestez, Chavezen lorpen handienak pobreziaren aurkako borrokaren, hezkuntzaren, osasunaren eta eskubide sozialen alorretan etorri dira. Horren aurrean, baina, komandanteak ez zien erantzunik eman herrialdearen beste hainbat arazo tradizionali, hala nola kriminalitateari eta ustelkeriari.

14 urteko egintaldian, Chavezek milioika herritar pobreziatik atera zituen, eta iraultza bolivartarraren bihotz bihurtu zituen. Hain zuzen ere, agintariak % 62,1 etik (2003.ean) % 31,9ra (2011.ean) murriztu zuen pobrezia tasa, Munduko Bankuaren azken datuen arabera.

Gaur egun, Latinoamerikan aberastasunaren banaketa bidezkoena duen herrialdea da Venezuela, Gini koefizienteak adierazten duenez (1).

Halaber, Munduko Bankuaren arabera, Chavezek desnutrizioa ia desagerrarazi du, gutxieneko elikadura jasotzen ez duten herritarren tasa % 16tik (2000.ean) % 5era (2011.ean) jaitsi baita; hau da, egun, Venezuelaren tasa Espainiaren, Alemaniaren eta AEBen parean dago.

Osasunaren arloan, Gobernuak biztanle bakoitzeko inbertitzen duen dirua laukoiztu egin da (1998. urtean, Exekutiboak 135 euro inbertitzen zituen per capita, eta, 2012. urtean, 508 euro). Eta, hezkuntzan, Unescok Venezuela "analfabetismorik gabeko herrialdea" dela nabarmendu du, tasa %9,1etik % 4,9ra murriztu baitu Chavezek.

Datu makroenomikoei dagokienez, langabezia % 14,5etik (1999) % 7,6ra (2009) jaitsi da (2), Venezuelako ekonomia % 42,5 hazi da 2000.etik 2011.era (3) eta biztanleko errenta % 10,5 igo da 1998.etik 2011.era (4).

Inflazioa Chavez agintera heldu zenean baino zertxobait txikiagoa da, baina, hala ere, munduko handienetakoa da oraindik (5).

Venezuelako presidenteak osasun programak sortu zituen, elikagai merkeak banatu zituen eta hezkuntza pobreenei ere gerturatu zien. Gainera, murriztu egin zituen aberatsen eta pobreen arteko ezberdintasunak, baina, aitzitik, kriminalitatea ia hirukoiztu egin da Chavezen aroan (6), eta herrialdea Latinoamerikako ustelena (7) da oraindik.

Politikoki, lorpen nagusia pobreak agenda politikoaren erdigunean kokatzea izan da. Gaur egun, ia ezinezkoa dirudi hauteskunde programetan plan sozialak ez jasotzeak, oposizioarentzat ere.

Nolanahi ere, klase ertaina eta aberatsak alboratu egin zituen, eta horrek zatiketa handia ekarri zuen herrialdera. Horren adibide gisa, Chavezek 2005. urtean hainbat enpresabururen aurrean esandakoa: "Aberatsa izatea gaizki dago. Gaitzetsi egiten ditut aberatsak".

GIZA ESKUBIDEAK

Hugo Chavezi leporatzen zaion beste gauza bat hainbat giza eskubide urratu izana da.

Horren ildotik, Amnistia Internazionalak (AI) giza eskubideen aldeko ekintzaileek mehatxuak jaso dituztela salatu du. Era berean, poliziek abusuak egin dituztela, hainbat oposiziogile auzitara eraman dituztela eta espetxeen egoera kezkagarria dela ohartarazi du erakundeak. Dena dela, Chavezek aurrerapausoak ere eman dituela aitortu du, eta "programa sozialak" jarri du horren adibide.

Human Rights Watch gobernuz kanpoko erakunde (GKE) estatubatuarra kritikoagoa agertu izan da, eta, bigarren agintalditik aurrera, Chavezek botere gehiago bereganatzeko estrategia abiatu zuela azaldu du. "Auzitegi Gorenaren kontrola hartu zuten [chavistek], eta ahuldu egin zuten kazetariek, giza eskubiden aldeko ekintzaileek eta beste hainbat herritarrek euren eskubideak gauzatu ahal izateko ahalmena". Hala ere, Hugo Chavezek sustatutako Konstituzio Bolivartarrak "giza eskubide ugari bermatu" zituela aitortu du.

____________________________________________________________________________________

OHARRAK

(1) Gini koefizientea 0tik (berdintasun perfektua) 1era (muturreko desberdintasunak) kalkulatzen da. Hori horrela, Venezuelaren koefizientea 0,49koa zen 1998. urtean, Chavez agintera iritsi baino lehen, eta 2011.ean 0,39koa zen, NBEren Giza Asentamenduetarako Programaren (NBE-Habitat) arabera. Adibide bezala: Brasilen koefizientea 0,52koa zen 2011. urtean.

(2) Munduko Bankuak ez du datu berriagorik.

(3) Epe berean, Espainiaren ekonomia erdia hazi zen, % 26,3.

(4) Espainiaren hazkundea zertxobait handiagoa izan zen, % 16,1ekoa.

(5) Venezuelako inflazioa % 29,9koa zen 1998. urtean, eta % 27,6koa 2011.ean, Munduko Bankuaren arabera.

(6) Munduko Bankuaren arabera, 1998. urtean 19,42 homizidio izan ziren Venezuelan, 100.000 biztanleko, eta, 2009.ean, 49. Venezuelako Indarkeriaren Behatokiak (GKE independente bat) datu berriagoak ditu: 57 homizidio 2010.ean, eta 67, 2011.ean.

(7) Venezuela eta Paraguai Latinoamerikako herrialde ustelenak dira, Nazioarteko Gardentasuna GKE alemaniarraren esanetan.

OHARRA: Datuak biltzeko hautatutako urteak jatorrizko informazio iturriek zituzten azken datuen araberakoak izan dira.