Nor zen nor otsailaren 23an? Estatu-kolpeari buruzko agirietan kokatzeko gida

Izen bat nagusitu zen 1981eko estatu-kolpe saiakeran: Antonio Tejero teniente koronela. Gertakari haren atzean, baina, bigarren mailako rola hartu zuten aktore ugari izan ziren. Estatu-kolpe saiakeraren inguruko agiriak desklasifikatzear daudenean, gida honek pasarte ilun hartako izenak ezagutzen lagun dezake.

Antonio Tejero

Guardia Zibileko teniente koronela. Agente talde baten buru zela, Kongresua hartu zuen eta Gobernua eta diputatuak 18 ordu inguru bahituta eduki zituen. Matxinada militarragatik 30 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten; zigortuen artean azkena izan zen espetxetik ateratzen, hamabost urte eta bederatzi hilabete egin ondoren, gehienbat Figuereseko (Girona) gazteluan. Preso bakarra izan zen han.

Jaime Milans del Bosch

II. Eskualde Militarreko kapitain jenerala. Kolpe saiakeraren buruetako bat izan zen, Valentziako salbuespen-egoera ezarri eta tankeak kalera aterata. 1982ko ekainean, Justizia Militarreko Auzitegi Gorenak 30 urteko kartzela-zigorra eta kargua galtzea ekarri zizkion, matxinada militarragatik. 1990ean aske utzi zuten; 1997an hil zen eta Toledoko Alkazarreko kriptan lurperatu zuten, Gerra Zibilean gotorlekua defendatu zuelako.

Alfonso Armada

Lurreko Armadako dibisio-jenerala. Konspiratzaileek Gobernuko presidentetza hartzeko izendatua. Bere parte-hartzea zer-nolakoa izan zen zabaldu zen kargugabetu eta atxilotu zutenean, kolpe saiakeratik bost egunera. 30 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten eta maila militarra kendu zioten. Osasun-arrazoiengatik indultua jaso zuen 1988an, sei urte bete ondoren. 2013an hil zen.

Ricardo Pardo Zancada

Infanteriako komandantea. 24ko goizaldean, Brunete Dibisio Blindatuko 113 Militar Polizia kidekin batera Kongresua okupatzera batu zen eta Tejeroren manifestua idazten parte hartu zuen. Kolpearen bezperan Valentziara joan zen operazioaren berri ematera Milans del Boschi. Madrilera itzulita, San Martin koronelari jakinarazi zion Torres Rojas dibisio-jenerala zetorrela, honako mezuarekin: “Erretilua grabatuta dago”. Matxinadari atxikitzeagatik hamabi urteko zigorra ezarri zioten eta zerbitzu aktibotik kanporatu zuten. 1987an baldintzapeko askatasuna lortu zuen.

José Ignacio San Martín

Brunete Dibisio Blindatuko Estatu Nagusiko burua. Zaragozatik —maniobra militarretan zegoela— itzulita parte hartu zuen kolpe saiakeran, eta Prado del Rey hartu zuten unitateak banatzen aritu zen; handik emititzen zuen TVEk. Bi zigor ezarri zizkioten: 10 urteko espetxe-zigorra eta zerbitzutik behin betiko kanporatzea. 1986an baldintzapeko askatasuna lortu zuen, zigorraren hiru laurden baino gehiago bete ondoren. 2004an hil zen Madrilen, 80 urterekin.

Juan García Carrés

30 auzipetuen artean, bera bakarrik zen zibila. Frankismo garaiko sindikatu bertikalen buruzagia izan zen. 1980ko uztaileko bileran parte hartu zuen, non kolpea eratu zen. Bertan izan ziren Tejero eta Pedro Mas Oliver teniente koronelak ere, azken hori Milans del Boschen laguntzailea. Bi urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, eta bete egin zuen. 1986an hil zen.

Juan Carlos I.a

Zalantza ugari daude erregeak O23an jokatu zuen paperaz. Hamarkadetan zehar rol garrantzitsua egotzi izan zaio kolpea geldiarazteko orduan. Errege emeritua 01:14an agertu zen telebistan eta kolpistak desautorizatu zituen. Hamalau minutu geroago, 01:28an, Armadak Kongresua utzi zuen eta ondoren Milans del Boschek tropak erretiratzeko agindua eman zuen Valentzian.

Jokabide hura mito legitimatzaile bihurtu zen Espainiako monarkiarentzat, eta hamarkadetan funtzionatu zuen. Hala ere, ez dago argi zelan jokatu zuen aurreko egunetan, ezta zergatik itxaron zuen ia zazpi ordu esku hartzeko.

Sabino Fernández Campo

Errege Etxeko idazkari nagusia. Kongresuarekiko koordinatzaile gisa aritu zen eta erregeak gau hartan buruzagi militarrekin izan zituen telefono bidezko komunikazioak kudeatzen parte hartu zuen. 1990ean Errege Etxeko buru izendatu zuten, eta 1993ra arte jardun zuen karguan. Ondoren, Juan Carlos I.aren aholkulari pribatu izan zen. 2009an hil zen.

Adolfo Suárez

Aro konstituzionaleko lehen Gobernuko presidentea. Bigarren estatu-kolpe saiakerari egin behar izan zion aurre, 1978ko Galaxia operazioaren ondoren. O23aren egunean jarduneko presidentea zen, urtarrilaren 29an dimititu baitzuen. Kongresuan bere ondorengo Leopoldo Calvo-Soteloren inbestidura saioa egiten ari ziren. Lau egun geroago, Calvo-Sotelo inbestitu ondoren, BOEk Suarezen kargugabetzea eta duke titulua ematea argitaratu zuen. 2014an hil zen, hamaika urtez bizitza publikotik erretiratuta egon ondoren gaixotasunagatik.

Manuel Gutiérrez Mellado

Gobernuko presidenteordea eta Armadako teniente jenerala. Tejerori aurre egin zion, eta honek bultzatu egin zuen. Bitartean, metrailadoreen tiroek hemizikloaren goialdea zulatu zuten. Suarez laguntzera joan zitzaion. 1995ean hil zen trafiko-istripu batean, 83 urte zituela; Droga-mendekotasunaren Aurkako Laguntza Fundazioko presidente zen eta Estatuko Kontseiluko kide iraunkorra.

José Luis Aramburu Topete

Guardia Zibileko zuzendari nagusia. Zaldizko zerbitzuaren agintea hartu zuen Estatuko beste Segurtasun Indar batzuekin batera, Kongresuaren erasoa amaitzeko, eta Gorteetako Jauregira joan zen Tejero jarrera uztera konbentzitzeko.

José Sáenz de Santamaría Tinture

Polizia Nazionaleko inspektore nagusia. Kongresua inguratzeko agindua eman zuen. Epaiketan lekuko gisa egin zuen adierazpenak talka eragin zuen Milans del Boschen irizpidearekin, izan ere, kolpe saiakera hegazkin-bahiketa batekin parekatu zuen. Horrek Milansen adierazpen hau eragin zuen: “Nazka ematen dit, alde egingo dut”. 1982an teniente jenerala izendatu zuten, eta PSOEren gobernuarekin Guardia Zibileko zuzendari nagusi izan zen. 2003an hil zen, 84 urterekin.

Francisco Laína García

Estatuko Segurtasuneko zuzendaria. Botere-hutsunea saihestu zuen Gobernuburu gisa jardunez. O23 egunean Estatu-idazkari eta idazkariorde iraunkorren Batzorde Iraunkorra zuzendu zuen, Gobernua bahituta zegoelako eratu zena.

Guillermo Quintana Lacaci

I. Eskualde Militarreko kapitain jenerala. Bere jarraibideek Brunete Dibisio Blindatua kolpisten alde martxan jartzea eragotzi zuten. 1984an ETAk hil zuen, 67 urte zituela.

José Gabeiras Montero

Teniente jenerala eta Lurreko Armadako Estatu Nagusiko burua. Milans del Boschek zabaldu nahi izan zuen erregea kolpearen atzean zegoela, eta Gabeiras Monterok saiakera hori zapuztu zuen. 1995ean hil zen.

José Luis Cortina Prieto

Infanteriako komandantea eta Cesid inteligentzia-zerbitzuko misio berezien talde operatiboko burua. Epaiketan hiru auzipetu absolbitu zituzten, bera haietako bat izan zen.