"Malguagoa" izango da euskararen hizkuntza-eskakizunak esleitzeko sistema

Euskararen ezagutza egiaztatzen duten ziurtagiriak esleitzeko sistema aldatu egingo da. "Malguagoa" izango da, eta lanpostu publiko baterako euskara egiaztagiria lortzeko bidea "erraztu" egingo da, horretarako bide berriak ezarrita. Horrez gain, lanpostu jakin batzuetan ez da maila bera eskatuko ahozkoan eta idatzizkoan. Lanbidearen ezaugarrien arabera erabakiko da hori, eta jendaurreko postuetan jarriko da arreta berezia, eskakizun maila zehazterakoan. "Erabileran eragitea da helburua".

2018an jaso zuen Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza Politika Sailak Euskal Autonomia Erkidegoko herri-administrazioetan euskararen erabilera normalizatzeko prozesua arautzen duen 86/1997 dekretua eguneratzeko mandatua, Eusko Legebiltzarren eskutik. Sei urteren ondoren, mahai gainean dago arau berria. Besteak beste, hizkuntza eskakizunen sisteman hainbat aldaketa txertatu dituzte. Dozenaka eragilek (alderdiak, sindikatuak, Osakidetza, Hezkuntza, Ertzaintza, sozietate publikoak, hizkuntza teknikariak, Euskararen Aholku Batzordea...) hartu dute parte lanketa prozesuan, eta juridikoki zirrikiturik utzi nahi ez duen testua ondu du Euskadiko Aholku Batzorde Juridikoak (EABJ).

Gaurko Gobernu Bileran zen onartzekoa dekretua, baina Iñigo Urkullu lehendakariaren senide baten osasun-arazo bat tarteko, saioa bertan behera geratu da, eta baita, ondorengo agerraldia ere. Datozen egunotan zehaztuko dute noiz emango dioten argi berdea testu berriari.

Jaurlaritzako iturriek jada aurreratu dute "gizartearen aniztasunari erantzutera datorren araua" dela, "tokian tokiko errealitate soziolinguistikoetara egokituko dena". "Atxikimenduarekin dagoen arazoa" gainditu eta "euskara zigor eta oztopo bezala ez ikustea" lortu nahi da.

Hizkuntza eskakizunak eskatzeko beste bi bide

Berrikuntzen artean, hiru dira nabarmenenak. Batetik, lanpostu publiko baterako hizkuntza eskakizuna eskuratzeko beste bi bide gehiago egongo dira aurrerantzean: euskara maila egiaztatzeko aukera izango da lan-eskaintza publiko batean azterketa euskaraz eginda. Gaindituz gero, mailari dagokion akreditazio ofiziala eskuratuko da "betirako".  Horretarako, azterketetako epaimahaietan IVAPeko teknikariak egongo dira. "Neurri horrekin lortu nahi dena da herritarrek azterketak euskaraz prestatzea eta egitea, gaitegiak euskarara ekartzea eta oposaketak prestatzeko akademietan ikasleek euskaraz ikastea. Nolabait, gazteleraren antzeko tratamendua ematea nahi da".  Horrez gain, lanpostuan "euskara modu frogagarrian" erabili duen langileak ere eskakizuna eskuratzeko aukera izango du, horretarako ezarriko diren baldintzak beteta.

Horrekin lotuta, dekretuak honako kasu hau ere ahalbidetzen du: herritar batek oposaketa gaztelaniaz egitea hautatu, eta azterketan zenbait proba euskaraz egin behar izatea, langile horrek lanpostuak eskatzen duen euskara mailan aritzeko gaitasuna duela ziurtatzeko. Tokian tokiko errealitate soziolinguistikoaren arabera erabakiko den neurria da, eta beti azterketa aurretik jakinarazi egin beharko zaio azterketa egileari. Lehen ere egin izan da hau, baina orain dekretuan jasota geratu da. Jaurlaritzak gogoratu du Estatu espainiarreko beste leku batzuetan "ohikoa" den praktika dela; Katalunian edota Galizian, esate baterako. "Espainiako Gobernuak berak ere egin izan du hau. Ingelesez eginarazi izan ditu oposaketetako zenbait proba".

Dekretu berriaren eragin eremua

Beste berritasuna arauaren eragin esparruari dagokiona da. Zabaldu egingo da aterkia, eta sektore publiko osoko langileak  hartuko dira kontuan dekretua ezartzekoan. Administrazio publikoko zuzeneko langileak  bakarrik ez, parte-hartze publikoa (% 50etik gorakoa) duten sozietate eta partzuergoetako beharginek ere bete beharko dute dekretuak dioena. Baita, erakundeek azpikontratatutako enpresetako plantillek ere. Kasu horietan, kontratazio pleguetan jaso beharko da, nahitaez, langileak euskalduntzeko baldintza, eta kontratatzailearen ardura izango da hori bermatzea. 2033ra arteko epea izango dute "dekretu berrira egokitzeko". Denera, 140.000 langile publikori eragingo die, orain arte baino 35.000 gehiagori.

Ahozko eta idatzizko maila, bereizita

Bestetik, hizkuntza-eskakizunetan bereizi egingo dira ahozko eta idatzizko maila. Hala, posible izango da lanpostu jakin batzuetan ahozkoan maila bat exijitzea, eta idatzizkoan, beste bat. Jendaurreko jardunean aritzen diren lanpostuetarako pentsatutako profila da hori. "Asimetrikoa" izena jarri diote.  Ahoz zein idatziz maila bera behar den eskakizunei, berriz, "simetrikoa". Bada hirugarren aukera bat ere, "partziala" deitu diotena; aniztasun funtzional zehatz bat duten langileei egokituko zaien eskakizuna, hain zuzen.

Arauan jasota geratu dira, baita ere, euskara eskakizunetik salbuetsita geratuko diren kasuak. Eskatzen den euskara maila duen profesionalik ez dagoen kasuetan eta lanpostu hori betetzea derrigorrezkoa denean, aukera egongo da betekizun hori ez duen norbait kontratatzeko. Halaber, adinagatik (45 urte) edo beste arrazoi batzuengatik profila egiaztatzeko salbuspenak mantendu egingo dira.

Honekin guztiarekin, "belaunaldi berriak administrazioko lanpostuetara sartu" ahala, hamar bat urteko epean, erakunde publikoetan eta horren menpeko sozietateetan herritarrek zerbitzua euskaraz jasotzeko duten eskubidea bermatuta egotea nahi du Hizkuntza Politika Sailak. Azkenaldiko oldarraldi judizialaren bidetik, helegiteak etorriko direla ia ziurtzat jotzen duten arren, dekretua "juridikoki aitzakiarik gabea" dela esan dute. "Azkeneko sententziei egokitutako testua da".

Indarrean sartzen denetik, berehalakoa izango da dekretuaren ezarpena, bi kasutan salbu: IVAPek urtebeteko luzamendua izango du egokitzeko, eta erakundeen menpeko sozietate eta partzuergoek, 9 urtekoa.