Konstituzionalak bidea eman dio Administrazioan euskara arautzen duen Legeari. Zer ekarriko du erabakiak?
Konstituzio Auzitegiak ez du izapidetzat onartu Euskadiko Auzitegi Nagusiak PPren eta Voxen helegitearen harira aurkeztutako konstituzionaltasun-auzia. Horrenbestez, Administrazioak Enplegu Publikoaren Legearen azken aldaketarekin eguneratutako hizkuntza eskakizunen eredua aplikatzen jarraitu ahal izango du.
Aurtengo Korrikaren irudia, Bilboko Udaletxean.
PPk eta Voxek Enplegu Publikoaren Legearen aurka aurkeztutako helegiteak ez du aurrera egin, eta, horrenbestez, bere horretan mantenduko da Administrazioan hizkuntza eskakizunak kudeatzeko indarrean dagoen eredua. Konstituzio Auzitegiak ez du izapidetzat onartu Euskadiko Auzitegi Nagusiak lege horren konstituzionaltasunari buruz aurkeztutako auzia, eta erabakiak arnasa ematen dio Euskadiko Administrazioari.
Konstituzio Auzitegiaren erabakia esanguratsua da; izan ere, kontrako ebazpen batek hamarkadetan indarrean egon den —eta orain eguneratu den— hizkuntza profilen eta derrigortasun indizeen sistema kolokan jar zezakeen.
2022ko Enplegu Publikoaren Legearen 187.5 artikuluaren konstituzionaltasuna zalantzan jarri izan balitz, euskal administrazioak —eta alderdi politikoek— beste behin lege-aldaketak egin beharko zituzten, erakundeetan euskararen segurtasun juridikoa eta herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko bidean. Nolanahi ere, EAEko Auzitegi Nagusiak oraindik ere PPren eta Voxen errekurtsoei erantzun behar die, Konstituzio Auzitegiaren bidea baztertuta geratu ondoren.
Egungo araudia
Erabakiaren garrantzia ulertzeko, euskararen normalizazioa eta babesa arautzen dituzten legeen oinarri juridikoa ezagutu behar da. Piramide horren oinarrian Espainiako Konstituzioa dago: haren 3. artikuluak euskara ofiziala izateko aukera aitortu zuen. Gernikako Estatutuak ofizialtasun hori berretsi ez ezik, herritar guztiek euskara ezagutzeko eta erabiltzeko duten eskubidea ere jasotzen du. Era berean, erakundeei hizkuntza sustatzeko betebeharra ezartzen die.
Horrez gain, piramide horren oinarriaz harago, 1982ko Euskararen Legeak hizkuntza eskubide nagusiak aitortzen ditu, eta euskararen normalizazioaren printzipio orokorrak ezartzen ditu administrazioan, hezkuntzan, komunikabideetan eta beste hainbat esparrutan.
Lege horretatik abiatuta, beste arau batzuek arlo zehatzak garatzen dituzte. Hezkuntzan, esaterako, 2023an berritutako Hezkuntza Legeak eragiten du. Administrazioan euskararen erabilerari dagokionez, berriz, erreferentziazko araua 2022ko Enplegu Publikoaren Legea da; haren artikuluetako bat joan den ekainaren 25ean aldatu zen hizkuntza eskakizunen eredua eguneratzeko.
Funtsezko artikulu baten inguruko auzia
PPren eta Voxen helegiteak Enplegu Publikoaren Legearen 187.5 artikulua zuen jomugan. Horrez gain, lege hori garatzen duen 2024ko dekretuko hainbat artikulu ere zalantzan jarri zituzten.
Artikulu horrek, 187.5ak, ezartzen du Administrazioko lanpostu guztiek dagokien hizkuntza profila izango dutela. Hala ere, 187.6 artikuluak argitzen du eskakizun horiek derrigorrezkoak izan daitezkeela edo ez. Bestalde, 2024ko dekretuak euskara lan-hizkuntza gisa erabiltzea eta herritarren hizkuntza eskubideak bermatzea arautzen dituzten xedapenak gehitzen ditu.
Dekretuaren aurkako helegitearen ondorioz, Euskadiko Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salak auzia Konstituzio Auzitegira eraman zuen. Bi epailek —hirugarren batek boto partikularra eman zuen, eta adierazi zuen neurriak "ez duela gaztelaniaren aldean inolako desorekarik eragiten"— uste zuten "konstituzionaltasunari buruzko zalantza justifikatzen duten hainbat arrazoi" bazeudela. Bereziki, 2024ko dekretuaren oinarri den 187.5 artikuluan jarri zuten arreta.
Bi magistratu horien arabera, "proportzionaltasunaren" printzipioa urratu zitekeen lanpostu guztiei hizkuntza profila esleitzeagatik, nahiz eta legeak berak argitu profil bat esleitzeak ez duela nahitaez betekizun bihurtzen. Autoaren arabera, horrek "gaztelania hizkuntza duten pertsonentzat eragin disuasorioa" izan zezakeen.
Ondorioak
Konstituzio Auzitegiak, ordea, ez du auzia izapidetzat onartu. Horrenbestez, maila praktikoan, Enplegu Publikoaren Legeari eta hura garatzen duen dekretuari bide eman die, oraindik Auzitegi Nagusiak PP eta Voxen helegiteez erabaki behar duen arren.
Ebazpenean bi arrazoi nagusi ematen ditu. Lehenik, adierazten du autoa sinatu zuten Euskadiko Auzitegi Nagusiko magistratuek ez dutela azaldu zergatik ezin duten auzia ebatzi Konstituzio Auzitegiaren iritzirik gabe.
Bigarrenik, proportzionaltasunaren auzia aipatzen du. Auzitegiaren ustez, autoan jasotako arrazoibideak aldez aurretiko iritzia du oinarri. Izan ere, 187.5 artikuluak lanpostu guztiei hizkuntza profila esleitzea baino ez du ezartzen, baina ez du zehazten zein profil izango den, ezta zenbat lanpostutan izango den derrigorrezkoa ere ("epai hori kasu zehatz bakoitzean dagokion hizkuntza-eskakizuna nola zehazten den ikusita baino ezin izango litzateke baieztatu", jaso du Konstituzionalak, fiskalak esan zuenaren bide beretik).
Horren ondorioz, epaitegien kontrako ebazpenik etorri ezean (Auzitegi Nagusiak PP eta Voxen helegiteak zain daude oraindik ere), euskal Administrazioak hizkuntza profilen sistema aplikatzen jarraitu ahal izango du, baita zein proportziotan izango diren derrigorrezkoak erabakitzen ere.
Horrekin batera, joan den ekainaren 25ean Enplegu Publikoaren Legean egindako aldaketak (11. artikulu berria gehituta) bere bidea egin ahal izango du, arauari segurtasun juridiko handiagoa emateko bidean. Artikulu horrek jasotzen du "proportzionaltasunaren" irizpidea bermatzen jarraituko dela, bai eginkizunaren motari eta mailari dagokienez, bai dagokion eremuaren errealitate soziolinguistikoa kontuan hartuta.
Proportzionaltasunaren auzia
Administrazioan euskararen eskakizunak nola kudeatzen diren ulertzeko, eta bereziki "proportzionaltasunaren" printzipioaren inguruko eztabaida ulertzeko, bi kontzeptu hartu behar dira kontuan: eskatzen den euskara-maila eta derrigortasun-indizea. Azken hamarkadetan Administrazioan euskararen erabilera arautzeko oinarriak izan dira bi irizpide horiek, eta hala izaten jarraituko dute Eusko Legebiltzarrak ekainean Enplegu Publikoaren Legearen aldaketa onartu ondoren ere.
Eskatzen den euskara maila (B1, B2, C1...) lanpostuaren berezko eginkizunen araberakoa da. Hau da, txosten teknikoak idatzi behar dituen lanpostu bati euskara maila bat eskatzen zaio, eta kualifikazio berezirik eskatzen ez duten eginkizunak betetzen dituen langile bati, beste bat, apalagoa.
Bestetik, derrigortasun indizeak zehazten du administrazio bakoitzean zenbat lanpostuk izan behar duten nahitaez bete beharreko hizkuntza profila. Indize hori administrazio bakoitzean kalkulatzen da —udaletan, lurralde historikoetan nahiz Euskadi osoan—, dagokion eremuko biztanleen euskararen ezagutza oinarri hartuta: euskaldunen eta euskaldun hartzaileen ehunekoak batzen dira, eta azken horren portzentajearen erdia baino ez da kontuan hartzen. Horren ondorioz, derrigortasun-indizea nabarmen aldatzen da udal batetik bestera.
Enplegu Publikoaren Legearen azken aldaketak kalkulu hori alde batera utziko du. Hala ere, legeari gehitutako artikulu berriak "proportzionaltasunaren" printzipioa aipatzen du, eta Eusko Jaurlaritzak azpimarratu du "irizpide hori errespetatzen jarraituko" dutela.
Zure interesekoa izan daiteke
Osasun Ministerioak eta erkidegoek gaur adostuko dute Ceutara txertoak bidaltzea
Bideokonferentzia bidezko bilera izango da, eta puntu bakar bat jorratuko dute, txerto hirukoitz birikoa eta barizelaren, poliomielitisaren, tetanosaren eta difteriaren aurkako txertoak bidaltzearen ingurukoa.
Metro koadroko 15 litro ur bota ditu ordubetean Gipuzkoan
Urola Erdian eta Urola Kostan bizi izan dira kazkabar eta zaparrada gogorrenak. Abisu horia aktibo izan da 22:00ak arte. Astelehena ere egun eguzkitsua eta beroa izango da eta arratsaldetik aurrera ekaitzak izan daitezke berriz ere.
'Bali' baleak jendetza erakarri du beste behin Bilboko kaleetan
‘Bali’ baleak eta haren itsas animalien segizioak beste urte batez ere jendetza erakarri dute Bilboko Kale Nagusiko desfile jendetsu eta tradizionalean. Ekitaldia Aste Nagusiko hitzordu jendetsuenetako bat bihurtu da dagoeneko, eta aurten Txinako Urte Berriari egindako keinuak ere izan ditu
“Hau ez da kultura, hau tortura da” lelopean, protesta egin dute zezenketen aurkakoek Bilbon
“Hau ez da kultura, hau tortura da” lemapean, zezenen aurkako plataformak dozenaka lagun bildu ditu arratsaldean, Bilboko Zezen plazaren aurrean. Aste Nagusiaren barruan zezen korridak egiten dira eta horiekin amaitzea eskatzen dute. Egunero bilduko dira zezen plaza itxi dezaten eskatzeko.
Bi gazte oso larri erreskatatu dituzte La Morea urtegian
Bainulariek atera dute uretatik 20 urteko gizona, eta suhiltzaileek, berriz, 25 urteko emakumea. Bihotz-biriketako bizkortzeko maniobrak egin dizkiete, eta anbulantzia medikalizatuan eraman dituzte Nafarroako Unibertsitate Ospitalera.
Zaparrada trumoitsuek eta kazkabarrak ezustean harrapatu ditu herritarrak Azpeitian, Zarautzen eta Zumaian
Bero izan da goizean goizetik, bero-hodeiak garatu dira Gipuzkoako hainbat tokitan, eta ekaitzak gogor du Urola Kostan arratsalde erdian. Ondoren, ekaitzak Bizkaiko kostalderako bidea hartu du. Zarauzko pilotalekuko sabaia kaltetu du txingorrak eta partida eten behar izan dute.
TicketBAI sistema txosnetan: aurtengo berritasuna, konpartsen kritiken artean
Kontsumizio bakoitzeko tiketa sortu behar dute, gero Ogasunera helarazi behar duten aitorpenarekin alderatu eta kontrol zehatzago bat egin ahal izateko. Konpartsek salatu dutenez, txosnak jarduera ekonomiko profesionala duten enpresen zakuan sartu nahi dituzte.
Milaka pertsonak erantzukizun politikoak eta suteak prebenitzeko baliabide gehiago eskatu dituzte Jakan
Pirinio Duina Mendiaren Duintasunaren aldeko Mugimenduak deitutako manifestazioan, besteak beste, Peñas de Riglos, Cinco Villas eta Leciñenako suteetan aritu diren suhiltzaileak bildu dira.
Bilbon adin guztietarako jarduerak izan dira Aste Nagusiko lehen orduetan
Bizkaiko hiriburuak Aste Nagusiari ekin dio, eta lehen orduetatik jai-giroa da nagusi bertan. Txikienetatik hasi eta helduenetaraino, denek dute zer egin eta zerekin gozatu.
Bederatzi atxilotu Aste Nagusiko lehen egunean, bi ukituengatik eta beste bat genero-indarkeriagatik
Jai-eremuan (Areatza inguruan eta Euskotreneko geltokian) zein handik kanpo izan dira abusuak.