Konstituzionalak bidea eman dio Administrazioan euskara arautzen duen Legeari. Zer ekarriko du erabakiak?

PPk eta Voxek Enplegu Publikoaren Legearen aurka aurkeztutako helegiteak ez du aurrera egin, eta, horrenbestez, bere horretan mantenduko da Administrazioan hizkuntza eskakizunak kudeatzeko indarrean dagoen eredua. Konstituzio Auzitegiak ez du izapidetzat onartu Euskadiko Auzitegi Nagusiak lege horren konstituzionaltasunari buruz aurkeztutako auzia, eta erabakiak arnasa ematen dio Euskadiko Administrazioari hizkuntza eskakizunen ereduari heltzeko, berriki eguneratua.

Konstituzio Auzitegiaren erabakia esanguratsua da; izan ere, kontrako ebazpen batek hamarkadetan indarrean egon den hizkuntza profilen eta derrigortasun indizeen sistema kolokan jar zezakeen.

2022ko Enplegu Publikoaren Legearen 187.5 artikuluaren konstituzionaltasuna zalantzan jarri izan balitz, euskal administrazioak —eta alderdi politikoek— beste behin lege-aldaketak egin beharko zituzten, erakundeetan euskararen segurtasun juridikoa eta herritarren hizkuntza eskubideak bermatzeko bidean.

Egungo araudia

Erabakiaren garrantzia ulertzeko, euskararen normalizazioa eta babesa arautzen dituzten legeen oinarri juridikoa ezagutu behar da. Piramide horren oinarrian Espainiako Konstituzioa dago: haren 3. artikuluak euskara ofiziala izateko aukera aitortu zuen. Gernikako Estatutuak ofizialtasun hori berretsi ez ezik, herritar guztiek euskara ezagutzeko eta erabiltzeko duten eskubidea ere jasotzen du. Era berean, erakundeei hizkuntza sustatzeko betebeharra ezartzen die.

Horrez gain, piramide horren oinarriaz harago, 1982ko Euskararen Legeak hizkuntza eskubide nagusiak aitortzen ditu, eta euskararen normalizazioaren printzipio orokorrak ezartzen ditu administrazioan, hezkuntzan, komunikabideetan eta beste hainbat esparrutan.

Lege horretatik abiatuta, beste arau batzuek arlo zehatzak garatzen dituzte. Hezkuntzan, esaterako, 2023an berritutako Hezkuntza Legeak eragiten du. Administrazioan euskararen erabilerari dagokionez, berriz, erreferentziazko araua 2022ko Enplegu Publikoaren Legea da; haren artikuluetako bat joan den ekainaren 25ean aldatu zen hizkuntza eskakizunen eredua eguneratzeko.

Funtsezko artikulu baten inguruko auzia

PPren eta Voxen helegiteak Enplegu Publikoaren Legearen 187.5 artikulua zuen jomugan. Horrez gain, lege hori garatzen duen 2024ko dekretuko hainbat artikulu ere zalantzan jarri zituzten.

Artikulu horrek, 187.5ak, ezartzen du Administrazioko lanpostu guztiek dagokien hizkuntza profila izango dutela. Hala ere, 187.6 artikuluak argitzen du eskakizun horiek derrigorrezkoak izan daitezkeela edo ez. Bestalde, 2024ko dekretuak euskara lan-hizkuntza gisa erabiltzea eta herritarren hizkuntza eskubideak bermatzea arautzen dituzten xedapenak gehitzen ditu.

Dekretuaren aurkako helegitearen ondorioz, Euskadiko Auzitegi Nagusiko Administrazioarekiko Auzien Salak auzia Konstituzio Auzitegira eraman zuen. Autoa sinatu zuten hiru magistratuetatik bik —hirugarrenak boto partikularra eman zuen, eta adierazi zuen neurriak "ez duela gaztelaniaren aldean inolako desorekarik eragiten"— uste zuten "konstituzionaltasunari buruzko zalantza justifikatzen duten hainbat arrazoi" bazeudela. Bereziki, 2024ko dekretuaren oinarri den 187.5 artikuluan jarri zuten arreta.

Bi magistratu horien arabera, "proportzionaltasunaren" printzipioa urratu zitekeen lanpostu guztiei hizkuntza profila esleitzeagatik, nahiz eta legeak berak argitu profil bat esleitzeak ez duela nahitaez betekizun bihurtzen. Autoaren arabera, horrek "gaztelania hizkuntza duten pertsonentzat eragin disuasorioa" izan zezakeen.

Ondorioak

Konstituzio Auzitegiak, ordea, ez du auzia izapidetzat onartu. Horrenbestez, praktikan, Enplegu Publikoaren Legea eta hura garatzen duen dekretua babestu ditu.

Ebazpenean bi arrazoi nagusi ematen ditu. Lehenik, adierazten du autoa sinatu zuten Euskadiko Auzitegi Nagusiko magistratuek ez dutela azaldu zergatik ezin duten auzia ebatzi Konstituzio Auzitegiaren iritzirik gabe.

Bigarrenik, proportzionaltasunaren auzia aipatzen du. Auzitegiaren ustez, autoan jasotako arrazoibideak aldez aurretiko iritzia du oinarri. Izan ere, 187.5 artikuluak lanpostu guztiei hizkuntza profila esleitzea baino ez du ezartzen, baina ez du zehazten zein profil izango den, ezta zenbat lanpostutan izango den derrigorrezkoa ere ("epai hori kasu zehatz bakoitzean dagokion hizkuntza-eskakizuna nola zehazten den ikusita baino ezin izango litzateke baieztatu", jaso du Konstituzionalak).

Horren ondorioz, epaitegien bestelako ebazpenik etorri ezean (Auzitegi Nagusiak PP eta Voxen helegiteak zain ditu oraindik ere), euskal administrazioak hizkuntza profilen sistema aplikatzen jarraitu ahal izango du, baita zein proportziotan izango diren derrigorrezkoak erabakitzen ere.

Horrekin batera, joan den ekainaren 25ean Enplegu Publikoaren Legean egindako aldaketak (11. artikulu berria gehituta) bere bidea egin ahal izango du, arauari segurtasun juridiko handiagoa emateko bidean. Artikulu horrek jasotzen du "proportzionaltasunaren" irizpidea bermatzen jarraituko dela, bai eginkizunaren motari eta mailari dagokienez, bai dagokion eremuaren errealitate soziolinguistikoa kontuan hartuta.