Hamar hauteskunde eta bost lehendakari demokrazia heldu denetik

Iñigo Urkullu lehendakariak deitutako hauteskundeak hamaikagarrenak izango dira demokrazia heldu denetik. Horietan bost lehendakari aukeratu dituzte.

Carlos Garaikoetxea (1980-1984), Jose Antonio Ardanza (1985-1998), Juan Jose Ibarretxe (1998-2009), Patxi Lopez (2009-2012) eta Iñigo Urkullu 2012ko abendutik orain arte izan dira Ajuria Enea jauregiko maizterrak.

Epe demokratikoa hasi baino lehen, Jose Antonio Aguirre lehen lehendakaria izan zen 1935eko urrian kargua zin egin ondoren, hilabete batzuk geroago Gerra Zibila hasi zen. Erbestean Jesus Maria Leizaolak ordezkatu zuen 1960an. Leizaola 1978ra arte egon zen Lehendakaritzan.

Garaikoetxea

Trantsizio demokratikoaren ondoren, Carlos Garaikoetxea izan zen aurreneko lehendakaria. 1980ko martxoan aukeratu zuten hauteskundeetan. EAJk 25 eserleku lortu zituen eta horri esker bakarka gobernatu zuen. Herri Batasunako (HB) hamaika legebiltzarkideak ez ziren Ganberan egon eta horrek ere mesede egin zion.

1984 otsailean bigarren agintaldi baterako babesa lortu zuen Garaikoetxeak. Legebiltzarkideen kopuruak gora egin zuen Eusko Legebiltzarrean (60tik 75era). EAJk 32 ordezkari eskuratu zituen eta gobernua osatu zuen. Garaikoetxeak dimisioa eman zuen 1984ko abenduan, alderdiarekin desadostasunak zituelako.

Jose Antonio Ardanza lehendakaria. Artxiboko irudia: EiTB

Ardanza

1985ko urtarrilean Jose Antonio Ardanzak lekukoa hartu zuen. PSErekin akordio batera heldu zen. Garaikoetxeak EAJ utzi zuen, Eusko Alkartasuna (EA) sortzeko. Zatiketa jeltzaleak hauteskundeak aurreratu zituen. 1986ko azaroaren 30ean sozialistek 19 legebiltzarkide eskuratu zituzten, EAJk baino bi gehiago.

Ardanza berriro izendatu zuten, eta sozialistekin koalizioan gobernatu zuen 1990eko urrira arte. Orduan beste agintaldi baterako babesa lortu zuen jeltzaleak, baina EArekin eta Euskadiko Ezkerrarekin (EE) akordioa adostu zuen. Hala ere, koalizio horrek urtebete eskaseko iraupena izan zuen; izan ere, 1991ko urrian EAJk EA ordezkatu zuen, PSErekin akordio batera helduta.

1994ko hauteskundeen ostean, Ardanza berriz aukeratu zuten eta jeltzaleek akordioa PSE eta EArekin adostu zuten. 1998an sozialistek Exekutiboa utzi zuten.

Juan Jose Ibarretxe lehendakaria. Artxiboko irudia: EFE

Ibarretxe

Urriko hauteskundeetan, lehendakarigai berria aurkeztu zuen EAJk: Juan Jose Ibarretxe. EAk eta EHk babesa eman zioten eta lehendakari izendatu zuten. Ibarretxek EArekin batera gobernatu zuen eta EHrekin akordio batera heldu zen legealdian.

Hurrengo hauteskundeak 2001eko maiatzean izan ziren, Jaurlaritza gutxiengoan geratu eta aurreratu behar izan zituztelako. EAJ eta EA batera aurkeztu ziren, historiako emaitzarik onenak lortuz: 33 eserleku. Ibarretxe lehendakari izendatu zuten berriro, eta irailetik aurrera Ezker Batuaren (EB) babesa izan zuen.

EAJk eta EAk garaipena lortu zuten berriz 2005eko apirilean eta Gobernu akordioa errepikatu zuten EBrekin.

Patxi Lopez lehendakaria. Artxiboko irudia: EFE

Patxi Lopez

2009ko martxoan EAJ eta EA bakoitza bere aldetik aurkeztu ziren hauteskundeetara. Ezker abertzaleak ez zuen ordezkaritzarik lortu Gasteizko Ganberan, auzitegiek Demokrazia 3 Milloi (D3M) eta Askatasuna alderdiko zerrendak baliogabe utzi zituztelako.

EAJ alderdirik bozkatuena izan zen 30 legebiltzarkiderekin, baina PSE-EEren (25 eserleku) eta PPren (13) arteko itun batek Lehendakaritza Patxi Lopez sozialistari eman zion.

Urkullu

Hala ere, 2012ko maiatzean gobernu akordioa hautsi zuten; izan ere, Mariano Rajoyren Gobernuko murrizketak aplikatzeari uko egin zion Lopezek. Bost hilabete geroago hauteskundeak egin ziren eta EAJk Eusko Jaurlaritza berreskuratu zuen. Iñigo Urkullu lehendakari izendatu zuten.