Bi ekimen martxan, Txomin Letamendiren aitortza instituzional eta judiziala lortzeko
Alde batetik, 1950ean torturatuta hil zuten EAJko militantearen familiak Eusko Jaurlaritzari eskatu dio izaera instituzionaleko biktima gisa aitortzeko. Bestetik, borondatezko jurisdikzioaren bideari ekin diote.
Imanol Pradales Alfredo Espinosa sailburuaren aitortzaren ekitaldian. Argazkia: Irekia.
Euskal Herriko Giza Eskubideen Behatokiak eta 1950ean Madrilen "torturen ondorioz hildako" EAJko militante Txomin Letamendiren senideek ekimenak sustatuko dituzte haren ohorea berrezartzeko eta gogobetetze moral justua lortzeko.
Txomin Letamendi Muruak Jose Antonio Agirre lehendakariarentzat egin zuen lan, informazio zerbitzuko agente gisa, hura erbestera joan zenean. 1946an Donostian atxilotu zuten lehen aldiz, eta urtebete geroago Bartzelonan atxiki zuten berriz ere. Bigarren atxiloketaren ondoren, gerra-kontseilua egin zioten, eta bost urteko espetxe-zigorra ezarri zioten.
GEBehatokiak azaldu duenez, "garai hartako atxiloketek, galdeketek eta torturek eta ondorengo Guadalajarako espetxeratzeak kalte fisiko eta psikiko larriak eragin zizkioten, eta aske utzi zuten”. Hala ere, 1950eko abenduaren 20an hil zen, Madrilen, Juan anaiaren zaintzapean zegoenean.
Gaur egun, Letamendik ez du inolako aitorpen ofizialik. 2024ko abenduan, haren ondorengoek prozesu judizial bat hasi zuten Donostian, galdeketetan parte hartu zuten bi polizia frankistek zer erantzukizun izan zuten zehazteko. Epaileak horietako bat hilda zegoela egiaztatu zuen, eta bestearen berririk ez zegoenez, kasua itxi egin zuen.
Orain, heriotzaren 75. urteurrenari begira, familiak, GEBehatokiaren bultzadarekin, bi ekimen jarri ditu martxan. Alde batetik, eskaera bat erregistratu du, Eusko Jaurlaritzak "izaera instituzionaleko aitorpen pertsonalizatua egin diezaion, bere ohorea babesteko eta gogobetetze moral justua lortzeko".
Aitorpen hori Euskadiko Memoria Historiko eta Demokratikoari buruzko 9/2023 Legeak babesten du. Elkarteak onartu du gaia oraindik ez dela arautu, baina gogorarazi du Imanol Pradales lehendakariak prozedura hori erabili zuela lehen Eusko Jaurlaritzako sailburu Alfredo Espinosa Orive aitortzeko, joan den apirilaren 1ean.
Bestalde, 20/2022 Memoria Demokratikoaren Legeak arautzen duen borondatezko jurisdikzioaren figuraren bidezko aitortza judizialerako izapideak ere hasi dituzte. Prozedura horrek ez ditu egileak zigortzen, "egitateen egiaztapen judiziala” soilik egiten du.
GEBehatokiaren hitzetan, "hau da Borondatezko Jurisdikzioaren bidea zabaltzen den lehen aldia Euskal Herrian, eta bide hori ireki nahi dugu, gaur egun erreakzio judizialik gabe dirauten beste hainbat gertakariri atea irekitzeko helburuarekin".
Zure interesekoa izan daiteke
EAJ: oposizioa haserre dago herri akordio handietan sartzen ez delako
Joseba Diaz Antxustegi EAJren Legebiltzarreko bozeramaileak nabarmendu duenez, Euskadiko oposizioa "haserre dago herrialdeko akordio handietan sartzeko gai ez izateagatik", eta haserre horrek "Madrilgo giro politikoaren polarizazioa eta zarata Euskadira ekartzera eraman ditu".
Pradalesek "bere etxea zaindu eta gobernatu" nahi badu, "etxebizitzarako eskubidea bermatzetik" hasi behar duela adierazi du Podemosek
Richar Vaquero Podemos Euskadiko koordinatzaile nagusiak adierazi duenez, bere alderdiak espero du Euskadin "inor ez dela legez kanpokotzat joko", migratzaileei erreferentzia eginez, eta euskarak "batzeko" balio izatea.
Eneko Andueza: "Autogobernu, eskumen eta euskal gizartearen gaineko erantzunkizun gehiagorekin itxi dugu urtea"
Eneko Andueza euskal sozialisten idazkari nagusiak nabarmendu duenez, "PSE-EEk erakunde guztietan bultzatzen dituen politika aurrerakoiek ongizate eta justizia sozial handiagoa dakarte".
Voxek "errealitate oso ezberdina bizitzea" leporatu dio Pradales lehendakariari
Amaia Martinezek, Voxek Eusko Legebiltzarrean duen legebiltzarkide bakarrak, lehendakari "harroa, autokonplazientea eta autokritikarik egiten ez duena" ikusi du. "Euskaldunok arazo asko ditugu eta lehendakariak euskara gehiagorekin, Euskadiren presentzia munduan zehar handituz eta euskal pilotaren ofizialtasunarekin konpontzen ditu", gaineratu du Martinezek.
Lehendakariak migrazioaren, euskararen eta autogobernuaren aldeko konpromiso partekatua eskatu du urte amaierako mezuan
Lehendakariak itxaropenaren aldeko deia egin du egungo nazioarteko testuinguru politiko "kezkagarriaren" aurrean, eta ohartarazi du "pazientzia agortzen" ari dela autogobernuaren inguruko konpromisoak ez direlako betetzen ari.
Jon Hernandez, Sumar: "Lehendakariak Euskadiko arazoen erantzule egin gaitu"
Jon Hernandezek, Eusko Jaurlaritzako Sumar koalizioko diputatuak, adierazi du "eskandaluzko" urte amaierako hitzaldia egin duela Imanol Pradales lehendakariak. Diputatuaren arabera, Pradales "autokonplazientea" izan da, eta "eguneroko errealitatetik erabat urrun" dago.
Javier de Andresek lehendakariari egotzi dio "euskal herritarren arazo nagusietako hiru ahaztu izana"
Javier de Andres Euskadiko PPko presidenteak uste du Imanol Pradales lehendakariak euskal herritarren arazo nagusietako hiru ahaztu dituela urte amaierako bere hitzaldian: etxebizitzaren kostua, delinkuentziaren hazkundea eta euskal herritarren erosteko ahalmenaren galera.
Imanol Pradales lehendakariaren urte amaierako mezua
Lehendakariak ohartarazi du testuinguru "kezkagarria" dela nazioartean eta politikan, eta itxaropenerako deia egin du. Gainera, autogobernuan aurrerapen eraginkorrak eskatu ditu, Espainiako Gobernuarekin lortutako akordioak bete ez direlako.
Hauxe esaten zuen Agirre lehendakariak 50eko hamarkadaren amaierako migrazio-fenomenoari buruz
Imanol Pradales lehendakariak bere aurrekoaren 1957ko diskurtsoari egin dio erreferentzia gaurko agerraldian.
"Itxaropena", Garaikoetxea lehendakariak telebistan eman zuen Gabonetako lehen mezuan gehien errepikatu zuen hitza
1982ko abenduaren 31n, ETBk Carlos Garaikotxea lehendakariaren mezu batekin hasi zituen emisioak. Mezu horretan lehendakariak itxaropen mezu bat bidali nahi izan zion indarkeriaren eta krisi ekonomikoaren ondorioz une zailak bizi zituen euskal gizarteari.