Memoria Historikoa

Falange Espainolak sinatutako mezu bat jaso du Memoriaren Euskal Institutuak: "Jomugan zaituztegu".

Jon Insausti alkateak ekitaldian azpimarratu du "Donostia erreferentea da memoria demokratikoan", eta berretsi du gerraren eta diktaduraren ondorioz indarkeria, errepresioa eta erbestea jasan zutenei errekonozimendua eta ordaina emateko konpromisoa dutela.

1936ko irailaren 13an sartu ziren indarrez Beorlegi koronelaren tropak. Gertakariok eta ondoren jazotako sarraskia gogoan, lore eskaintza eta minutu bateko isilunea egin dute gaur, Udalak antolatuta.

Lehen aldia da Euskal Herrian giza eskubideen urraketa larriengatik "borondatezko jurisdikzioaren" bitartez gisa honetako prozedura bat egingo dela.  Prozesu hau GEBehatokiak bultzatu du Txomin Letamendi gudari eta militantearen familiaren adostasunarekin. Letamendi 1950eko abenduaren 20an hil zen, erregimen frankistaren torturapean.

Josu Zabala Erasun 1976an hil zen Guardia Zibilaren tiroen ondorioz, Eduardo Moreno Bergaretxe 'Pertur' ETAko kidearen bahiketaren aurka egindako manifestazio batean.

Irungo Udalak Tokiko Memoria Demokratikoaren Egun izendatu du irailaren 5a, Udaleko talde politiko guztien babesarekin. Kolpe militarra, gerra eta diktadura sufritu zituzten irundar guztiak oroitu dituzte gaur.

Duela 50 urte, El desencanto filma Zinemaldiko Sail Ofizialean lehiatzeko hautatu bazuten ere, Guardia Zibilak Josu Zabaleta gaztea hil ondoren, filmeko lantaldeak jaialdia utzi zuen, protesta gisa. Aurten, lan horrek Klasikoak zikloa irekiko du. Era berean, erakusketa bat inauguratu dute gaur, dokumentu argitaragabeekin, historia horren erakusgarri.

Gaur 90 urte dira Francoren aldeko matxinatuek Eibar lehenengoz bonbardatu zutenetik. Erasoak ustekabean hartu zituen eibartarrak, eta ondoren etorriko zenerako prestatzera behartu zituen. Izan ere, hurrengo hilabeteetan beste 28 bonbardaketa jasan behar izan zituzten.

Erakusketak Nafarroako hobi komunetan egindako prospekzio eta hobitik ateratze lanetan berreskuratutako objektuak biltzen ditu, frankismoaren errepresioaren biktimen historia eta memoria herritarren esku jartzeko. Iruñeko Alde Zaharreko Rozalejo Markesaren Jauregi berrituan dago ikusgai.

1936an, agintari militarrek 52 preso errepublikano atera zituzten Iruñeko kartzelatik, askatuko zituztelako aitzakian, baina hil egin zituzten. Bederatzi hamarkada geroago, ez dakite non dauden haien gorpuzkiak.

Bere historiak 36ko kolpe militarraren ondoren Nafarroan bizi izan zen errepresio izugarria irudikatzen du. Haren kasua basakeriaren sinbolo bihurtu da, eta haren memoria bizirik mantentzen lagundu dute, besteak beste, Berri Txarrak taldearen abestiek.

Jaiak eta memoria ekimenaren barruan, Martxoaren 3ko sarraskian hildako bost langileak eta ehunka zaurituak gogoratu dituzte gaur Gasteizko Andre Maria Zuriaren festetan.  Jendetza batu da Katedral Berriaren atarian egin duten oroimen ekitaldian. 

Mujika gaur 51 urte hil zuen Polizia Armatuak tiroz, Madrilen ETAko kideen aurka egindako operazio batean. 

Duela 90 urte, frankisten altxamendua izan eta lau egunera, Otxandio bonbardatu zuten. Gaur, eraso faxista hark hildako 61 pertsonak gogoratu dituzte herrian, horietako asko haurrak. Biztanleria zibilaren aurkako lehen aire-erasoa izan zen gerra hartan.

Usabiaga garabi enpresaren jabea oso ezaguna eta estimatua zen herrian. Enpresariak "iraultza zerga" ordaindu zuen, baina ETAk Poliziari laguntzea leporatu zion. Milaka bizilagun irten ziren kalera atentatua gaitzesteko eta Usabiagaren senideei elkartasuna adierazteko. 

Gaurkoan Orain-en albiste izango direnen laburpena, bi hitzetan.

Herriko Andikona plazan Santa Marina jaiak ospatzen ari zirela, 61 auzokide hil zituzten frankistek. Euskadiko zibilen aurkako lehen aire-erasoa izan zen.

Bergaran bizi izan zuten egun historikoa gogoratu dute 1976ko alkateek. Urduri baina ilusioz itzuli dira orduko ekitaldiaren lekura, Euskal Herriaren historian mugarri izan zen une hura oroitzera. Orduko lorpenak nabarmendu dituzte, eta etorkizunari begira ere itxaropentsu agertu dira.

Kapitaina eta hainbat marinel lekeitiarrak ziren, eta haiei omenaldia egin diete herrian. Ordorika familiak erbestera jo behar izan zuen eta Mexikon, urte luzez gorde dituzte Jose kapitainaren nabigazio koadernoa eta gutunak, besteak beste. Kutxa batean izan dituzte, eta, orain, Euskadiko Artxibo Historikoaren esku dira, memoriaren parte direlako.

San Frantzisko plazan egin duten ekitaldian, Ansoleagako Guardia Zibilaren kuartelaren aurrean, loreak jarri dituzte errepresioaren biktimen omenezko plakaren ondoan. Horrez gainera, agintariei eskatu diete eraikin hori oroimenerako leku izenda dezatela.