Zer aldatzen dute estatu-kolpearen agiriek?
Otsailaren 23ko paperen desklasifikazioak oihartzun handia sortu du, aurreikuspenak bete ez diren arren. Josu Chueca historialariak aztertu du zer neurritan aldatzen den estatu-kolpeari buruzko kontakizuna.
Antonio Tejero, Estatu kolpe saiakeran. Argazkia: Europa Press
Estatu-kolpe saiakeraren inguruko agirien desklasifikazioak hautsak harrotu ditu asteon, nahiz eta azkenean aurreikuspenak ez bete. Zenbait irakurketaren arabera, monarkia indartuta atera da, argi geratu baita matxinatutako militarrek erregea hartu zutela porrotaren erantzule.
Agiriek, baina, Juan Carlos I.aren jokabideaz zalantza batzuk elikatu dituzte. Dokumentu baten arabera, militar kolpistekin bildu zen prozesu judiziala hasi baino lehen, epaiketak Errege Etxea kaltetu ez zezan. Inteligentzia zerbitzuek jokatu zuten paperaz ere ugaritu dira susmoak: gutxienez CESIDeko sei langilek parte hartu zuten kolpean, desklasifikatutako dokumentuetan agerian geratu denez.
Josu Chueca historialariak gogoeta egin du desklasifikazioaren ondorioez, eta argi utzi du erabakiak bidea ireki behar duela Trantsizioko beste zenbait pasarteren inguruko informazioa desklasifikatzeko.
"Asko dira argitu beharrekoak: 78ko Sanferminak, Martxoaren 3a Gasteizen, 1976ko Montejurrako gertakariak... Horiek ere desklasifikatu beharko lirateke. Eta aste honetan ikusi dugunak bidea ireki beharko luke. Zergatik ez?"
Kontakizun orokorra
Historialari nafarraren ustez, "goizegi" da zehazteko zertan aldatzen den estatu-kolpe saiakeraren gaineko kontakizuna.
"Ematen du orain arte eduki dugun kontakizun nagusiaren lerro nagusiak indartu direla. Garrantzi handiko hedabide batzuek, behintzat, hortik jo dute. Hala ere, nire ustez denbora behar da dokumentazioan sakontzeko eta ondorioak ateratzeko", adierazi du Chuecak.
Erregearen jokabidea
EHUko doktorearen ustez, "kontakizun nagusi" horren oinarriak zerikusi zuzena dauka Juan Carlos I.aren jokabidearekin. Zerbitzu sekretuen dokumentazioak erakutsi du erregeak ez ziola baimenik eman Armada Jeneralari Zarzuelako Jauregira joan zedin, arratsaldeko 19:00ak aldera. Era berean, Errege Etxeko buru Sabino Fernandez Campok muga argiak jarri zizkien matxinatutako militarrei arratsaldean zehar, agirien arabera.
Chuecaren esanetan, garrantzitsua izan zen Fernandez Camporen eragina: "Uste dut garrantzia eduki zuela bere irizpideak, Juan Carlos I.ak ikus zezan ezin zuela kolpea babestu; gogoratzeko, esaterako, zer gertatu zen Alfonso XIII.arekin Primo de Riveraren kolpea babestu eta urte batzuetara. Hurbileko zuen, baita ere, Greziako Constantinoren kasua: militarren alde egin zuen eta, diktadura jausi zenean, alde egin behar izan zuen".
Edonola ere, historialariaren iritziz, zalantzak ez dira argitu estatu-kolpea baino lehenago errege emerituak jokatu zuen rolaz: "Badirudi kolpea baino lehen bazuela informazioa militarren testuinguruan mugitzen zenaz. Oso hurbilekoak zituen militarrak, baita matxinatuetako batzuk ere. Armada Jenerala gertu-gertukoa zuen. Eta enpatia zuen eurekiko. Hori ere ikusi da. Nola jokatu zuen aurreko aste eta hilabeteetan? Ez dakigu. Ematen du jende asko jasotzen zuela Zarzuelan, eta, antza, bazen pertsona bat entzuten zekiena. Entzun eta entzun egiten zuen, posizio argi bat erakutsi gabe. Babes argirik adierazi gabe".
Desklasifikatutako dokumentuetako bat. Argazkia: Europa Press
Inteligentzia zerbitzuen rola
CESID Espainiako inteligentzia zerbitzu nagusiak izan zuen parte-hartzeaz ere zalantza ugari ikusten ditu Chuecak. Argi geratu da zenbait agentek "era aktiboan" parte hartu zutela.
Desklasifikatutako dokumentu batek agerian utzi du: "Edo bazuten aldez aurretik estatu-kolpearen berri, edo planifikatu zuten gero gauzatu zen laguntza operatiboa. Gero, estaltzen saiatu ziren".
"Hala ere, ez dena argi geratu da goi-mailako agenteen parte-hartzea. Hor itzal asko daude oraindik ere. Parte hartu zutenak sei agente horiek baino ez ziren izan? Horren gainean dagoen informazio guztia desklasifikatu da?", galdetu du.
Trantsizioaren giro hauskorra
Azkenik, Chuecaren ustez, dokumentuek agerian utzi dute trantsizioaren giro nahasi eta hauskorra, bai eta gai nazionalak eduki zuen pisua ere.
"Kuarteletan oso giro kritikoa zegoen Suarezekiko eta, oro har, Trantsizioarekiko. Erregeak bazekien. Eta nazionalitateen gaiak garrantzi handia eduki zuen une nahasi hartan. Ezinezkoa zen Europako testuinguruan horrelako estatu-kolpe batek arrakasta edukitzea eta Frankismora itzultzea, eta horregatik sortu ziren Armada planaren moduko alternatibak: kontzentrazio gobernu bat, eskuinarekin, zenbait sozialistekin eta militarrekin. Ez zen gauzatu, baina kolpeak ondorioak eduki zituen, batez ere nazionalitateei dagokienez. Hortik LOAPA delakoa etorri zen, eta galga jarri zitzaien Katalunia eta Euskal Herriko prozesuei", amaitu du.
Zure interesekoa izan daiteke
Josu Zabala Erasun gogoratu dute Hondarribian, haren heriotzaren 50. urteurrenean
Josu Zabala Erasun 1976an hil zen Guardia Zibilaren tiroen ondorioz, Eduardo Moreno Bergaretxe 'Pertur' ETAko kidearen bahiketaren aurka egindako manifestazio batean.
Ertzain baten aurkako pintaketa bat agertu da Gasteizko bere etxe ondoan
Segurtasun Sailak poliziak seinalatzeak eta mehatxuak gaitzetsi ditu, "iraganeko garaiak gogora ekartzen dituztelako eta eraso egiten dietelako, ez bakarrik aipatutako agenteari eta Ertzaintzari, baita demokraziaren eta bizikidetzaren oinarriei ere". ESAN eta SIPE sindikatuek ere gaitzetsi dute gertatutakoa.
Agirrek "erreparazio publikoa" eskatu du Irurak Bat jauregitxoaren harira, "aurrera egitea" nahikoa ez dela iritzita
Alkatearen arabera, hilabeteotan auzi juridikotik harago joan da eztabaida, salaketa oso larriak egin baitira kaltetu diren pertsonen eta EAJren aurka; horregatik, argi esan du ez dela nahikoa gertatutakoa atzean uztea.
Lehendakariak ziurtatu du ez dagoela inolako kriminalitate antolaturik gaur egun Euskadin
Euskadi Irratiko "Faktoria" saioan egindako elkarrizketan, Imanol Pradales lehendakariak adierazi du azken urteotako hilketak, batez ere, drogek, mendekotasunek edo genero-indarkeriak eragindako harreman pertsonalen narriadurarekin lotuta daudela. Gaur egun Euskadin ez dagoela inolako delinkuentzia antolaturik nabarmendu du.
Isuskitza mendiko gurutze frankista bota du Ernaik
Errekete frankisten omenez Isuskitza mendian (Araba) 1940an jarritako gurutzea bota du Ernaik, baita bideoz grabatu eta sareratu ere. Gazte antolakundearen arabera, “faxismoak ez du lekurik gure herrian”, eta hilaren 13an Donostian egingo duten manifestazioan parte hartzeko deia egin du.
Nora Abetek (PSE-EE) Bilboko alkatetzarako hautagaitza aurkeztu du
Bilboko Udaleko egungo alkateorde eta PSE-EEren bozeramaileak azaldu duenez, bere hautagaitza "hurbiltasunetik, entzute-ahalmenetik eta erabakiak hartzeko gaitasunetik" sortu da.
Gipuzkoako Foru Aldundia datorren astean hasiko da aurrekontuak eta neurri fiskalak negoziatzen
Eider Mendoza Gipuzkoako ahaldun nagusiak iragarri du oposizioko taldeekin elkarrizketa sorta bat hasteko asmoa duela, lurraldeko aurrekontuen eta zenbait neurri fiskalen inguruan negoziatzen hasteko.
Lehendakariak ekonomiari, autogobernuari eta etxebizitzari buruzko akordioak planteatuko ditu alderdi eta gizarte-eragileekin egingo duen bilera-sortan
Topaketak irailaren 8tik 15era egingo dira, elkarrizketa indartzeko eta aliantzak sustatzeko helburuarekin. Nazioarteko ziurgabetasunak eta 2027ko hauteskunde-zikloak markatutako testuinguruan burutuko dira.
Imanol Pradales: "Irailaren 8an hasiko gara alderdi politiko, sindikatu eta patronalarekin biltzen"
Imanol Pradales elkarrizketatu dute Euskadi Irratiko "Faktoria" saioan. Lehendakariak bertan jakinarazi duenez, erronda politikoa irailaren 8an hasiko du, asteartean, eta bilera horietan jorratuko diren gaiak iragarri ditu.
Pradalesen ustez, Sanchezen gobernua "nokeatuta" dago, eta Ceutako krisiari erantzuna eman ezean legealdia amaitu beharko luke
Euskadi Irratiko "Faktoria" saioari eskainitako elkarrizketan, alderdi politiko eta eragile sozioekonomikoekin bilera-sorta irailaren 8an hasiko duela iragarri du lehendakariak.