Memoria Historikoa

Unzaga plazan, udaletxea dagoen lekuan eta duela 95 urte Alfonso XIII.aren plazaren ordez Errepublika plaza izendatu zuten lekuan, ekitaldia egin dute gaur, Espainiako Gobernuak Eibar Memoria Demokratikoaren Leku izendatu duela egiaztatzen duen plaka agerian uzteko. Herritar ugariz gain, bertan izan dira erakundeetako ordezkariak, tartean Pablo Bustinduy Eskubide Sozialen, Kontsumoaren eta 2039 Agendaren ministroa. 

Saibigain mendian, Gerra Zibilean desagertu ziren euskal gudari eta milizianoak omendu dituzte. Lore eskaintza egin diete mendi puntan dagoen monolitoan. Bertan bildutakoek gertakari horiek inoiz ez ahazteko eskatu dute.

ETAk hildako lehen enpresaria izan zen Aingeru Berazadi, eta baita bahitu ondoren hil zuten lehenengo laguna ere. Mende erdi geroago, Cristina alabak aita omendu du, eta enpresariek gogora ekarri dute hilketak izan zuen eragina.

Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratutako ebazpenak jasotzen duenez, "Eibarko hiriak Memoria Demokratikoaren Leku gisa aitortzeko oinarriak biltzen ditu, errepublikaren legezkotasunaren defentsa aktiboaren nahiz nazioarteko zuzenbide humanitarioaren urraketa larrien agertoki izan baita".

Matutekoa (Errioxa) jaiotzez, Bilboko bizilaguna zen eta Izquierda Republicanako Zabalbide batailoian borrokatu zuen Gerra Zibilean.  Haren 91 urteko alabak emandako DNA laginari esker lortu da identifikazioa.

Batetik, Gasteizko Udalak, Arabako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak Isiltasunean Oihuka eskulturaren ondoan egin dute ekitaldia, eta, bestetik, ezkerreko alderdiek —EH Bildu, Podemos Euskadi, Ezker Anitza-IU, Berdeak eta Sumar Mugimendua— beste omenaldi bat antolatu dute, elkarrekin. Bi ekitaldiak Gasteizen izan dira. 

Ibone Bengoetxea lehendakariorde eta Kultura sailburuaren arabera, keinuak "balio sinboliko handia" izango luke Espainiako Gobernuaren partetik, Jaurlaritzaren eta Gernikako bonbardaketaren 90. urteurrenean gertatuko litzateke eta. Ernest Urtasun Kultura ministroari egin dio eskaera, Madrilen egindako bilera batean.

Biolentzia eta demokrazia bateragarri zirela pentsatu zutenei ibilbide etikoa burutzeko eskatu die Eneko Anduezak. PSE-EEko kideak, Eusko Jaurlaritzako ordezkariak eta EH Bilduko zenbait kargudun izan dira omenaldian, Isaias Carrascoren ingurukoekin batera.

Maider Etxebarria Gasteizko alkateak "Polizia Armatu frankistaren neurriz kanpoko jarduna" gaitzetsi du. Franco hil arren, frankismoa bizirik zegoela adierazi du Etxeberriak. "Zoritxarrez, Gasteizen bere aurpegirik gaiztoena erakutsi zuen", gaineratu du.

Lehendakariak “egia, justizia, aitortza eta biktimen erreparazioa” eskatu ditu 1976ko martxoaren 3ko sarraskitik 50 urte bete direnean. “Memoria oso eta inklusiboa behar dugu, horrela baino ezingo baita oraindik zabalik den zauria itxi. Biktimekiko Eusko Jaurlaritzaren eta neure konpromisoa erabatekoa da”, azpimarratu du. 

2023tik, 217 aitortza eskaera jaso ditu Memoriaren eta Bizikidetzaren Zuzendaritza Nagusiak, eta 106 biktima aitortu ditu; horietatik 7 hildako biktimenak dira.

Otsailaren 23ko paperen desklasifikazioak oihartzun handia sortu du, aurreikuspenak bete ez diren arren. Josu Chueca historialariak aztertu du zer neurritan aldatzen den estatu-kolpeari buruzko kontakizuna.

EAJren eta PSE-EEren aldeko botoekin onartu dute eskakizuna. Sumarrek eta EH Bilduk aurkeztutako proposamenari egindako zuzenketa onartu dute.  Horrez gainera, Sekretu Ofizialen Legearen erreforma desblokeatzeko ere eskatu dute, eta gertakari haren inguruko informazioa eskuragarri jartzeko eskatu dute.

Nafarroako Gobernuko lehen presidenteordeak prentsaurrekoan adierazi duenez, "demokraziarako beti da positiboa" informazioa desklasifikatzea, "iraganeko gertaerak hobeto ulertzeko aukera" ematen baitu, "demokrazia helduei dagokien gisan". Nafarroako Gobernuak sekretu ofizialei buruzko araudi berri bat egiteko eskatu du, indarrean dagoena 1968koa baita, "diktadura frankista garaikoa".

Kongresuko kontrol saioan, Mertxe Aizpurua EH Bilduren Kongresuko bozeramaileak ontzat jo du erabakia, baina, haratago joateko eta GALen eta Mikel Zabalzaren hilketaren inguruko sekretuak ere altxatzeko eskatu dio presidenteari, "euskal jendartearentzat garrantzi handiko" kasuak direlako. 

Horretaz gain, Laura Garrido PPk Legebiltzarrean duen bozeramaileak EAJren estrategia kritikatu du, ETAko presoei espetxe onurak eman baitie. "Argi dago EH Bildu zuritzen ari direla", gaineratu du. 

Elkarteak “adierazpen ofizial bat” eskatu du, “bertsio ofizial frankista gezurtatzeko eta Espainiako Erresuma poliziaren jarduera kriminalaren erantzule dela aitortzeko”.

Elma Saiz Espainiako Gobernuaren bozeramaileak azaldu duenez, asteazken eguerditik aurrera, interesa duen edonork kontsultatu ahal izango du 81eko estatu-kolpearen saiakerari buruz orain arte aurkitutako "dokumentazio guztia", hamarkada luzez sekretupean izan direnak. Era berean, espero du kongresuan aurrera ateratzea Informazio Klasifikatuaren Legearen proiektua, "horrelako erabakiak arau bihur daitezen, eta salbuespena izateari utz diezaioten".