Horrelakoa izan zen dinosauroen azken eguna
Duela 65 milioi urte, hamar kilometroko haitz erraldoi batek Lurraren kontra jo zuen, eta bosgarren desagertze masiboa eragin zuen. Hala jakinarazi du Pnas aldizkariak, dinosauroen azken egunaren inguruan argitaratu duen ikerketa batean. Ugaztunek menperatutako aro berri baten lehen eguna izan zen hura.
Texasko Unibertsitateko Geofisika Institutuko zientzialariek (Amerikako Estatu Batuak) burutu dute ikerketa, inpaktuaren "zero gunetik" ateratako harkaitz-laginen azterketa oinarri hartuz. Dinosaurioen desagerpena eragin zuen talka Mexiko hego-ekialdean jazo zen, Yucatan penintsulako Chicxulub kraterrean, hain zuzen ere.
Astrobiologia Zentroko ikertzaileek (CSIC-INTA) parte hartu duten azterlan honek, asteroidearen inpaktuak sortutako prozesu geologiko, kimiko eta biologikoak berreraikitzen ditu. Lurraren gainera erori zen asteroideak Hiroshimakoa bezalako hamar mila milioi bonba atomikoren baliokidea den potentzia izan zuen.
Hasiera batean, leherketak milaka kilometrotan zegoen landaredia kiskali zuen. Ondoren, eztanda handi horrek tsunami erraldoi bat eragin zuen, eta sedimentuak Ipar Amerikaraino -2.000 kilometrora baino gehiago- eraman zituen. Alabaina, okerrena ondoren etorri zen.
Talkak atmosferara hainbeste sufre askatu zuenez, eguzkiaren argia blokeatu zuen, eta mundu osoan hoztasuna eragin zuen. Horrek dinosauroak desagerrarazi zituen, eta planetaren biziaren % 75arekin amaitu zuen.
“Asteroidearen talka iraupen laburreko tokiko infernua izan zen”, baina, jarraian, hozte globaleko aldi luze bat etorri zen: dinosauro gehienak "lehenbizi kiskali eta gero izoztu egin ziren", nahiz eta "guztiak ez ziren egun horretan hil", Sean Gulick Texasko Unibertsitateko Geofisika Institutuko ikerketa irakasle eta azterketaren egile nagusiak azaldu duenez.
Jens Ormö Astrobiologia Zentroko ikertzaileak eta azterketaren egileak laginak aztertu zituen, inpaktuaren lekuan agertutako materiala nola garraiatu eta pilatu zen aztertzeko -eta kasu batzuetan, baita horren jatorria ere-. Izan ere, kraterrak jariatzen zuen ur kopurua ulertzeko funtsezkoa zen, baita hori bete zenean gertatu ziren prozesuak ulertzeko ere.
“Sedimentuek energia garraio izugarriak izan zirela erakusten dute, Lurrean izan diren eta ezagunak diren beste uholde katastrofikoetan baino askoz handiagoak. Ura, dentsitate handikoa eta hondakinez betea, urakanetan haizeak hartzen duen abiadurarekin mugitzen zen”, zehaztu du Ormök.
Hala ere, ikerketak egindako aurkikuntza garrantzitsuena sufrearekin lotuta dago. Aipaturiko elementu kimikoak eragin zuen hotzaldi globala eta klima aldaketa, desagertzearen eragile nagusia izan zena, “benetako hiltzailea”, Gulicken arabera.
Arroka laginek erakutsi dutenez, asteroidearen talkak sufrean aberatsak ziren 325.000 milioi tona mineral lurrun bihurtzea eragin zuen, eguzkiaren argia opaku bihurtzeko eta Lurra drastikoki hozteko modukoa.
Ormören esanetan, “lehen une horietan jalkitako sedimentu horietatik ondorioztatu dezakegu nolakoa izan zen ugaztunak eta giza espeziea nagusi diren aro berri horretako lehen eguna. Gizakiak, ozeanoen eta atmosferaren kutsadura tarteko, seigarren eta azken desagertzea abiatu du. Agian oraindik garaiz gaude iraganetik ikasteko”.
Asteroidearen inpaktuaren ilustrazioa. Irudia: NASA/Don Davis
Zure interesekoa izan daiteke
Adi Bilbo inguruko errepideetan, seik izena aldatu dute eta, A-8a barne
Gidariek eta nabigatzaileek izen berriekin ohitu beharko dute orain. Garai bateko Hegoaldeko saihesbideak BI-10 izena hartuko du, eta Txorierriko igarobidea BI-30 izango da aurrerantzean.
Osakidetzak asteon bukatuko du iraungitako dosia jaso zutenen birtxertaketa
Hexabalentearen kasuan, gaizki txertatutako 30 lagunetatik gehienek jaso dute dosia, eta bestela, gaur-biharretan izango dute. Tetrabalente eta hirukoitz birikoari dagokionez, asteon amaituko dutelakoan dago Osakidetza.
Tolosako inauterietan bigantxak izango dira azkenean
Gipuzkoako Aldundiak behin-behinean baimendu ditu inauterietan bigantxekin egiten diren ekitaldiak eta sokamuturra. Abenduan, Frantzian dermatosi nodular kasuek gora egin zutelako erabaki zuten Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak abelburuen joan-etorriak mugatzea eta behi erakusketak, idi probak eta sokamuturra debekatu zituen, agindu bidez.
Iaz 80 pertsonak jaso zuten eutanasia EAEn, aurreko urtean baino % 62k gehiagok
Eutanasia eskaerak 120 izan ziren, eta aurreko urtean, 74.
EAEko ikastetxeetan aurrematrikula egiteko gida
Gaurtik otsailaren 13ra arte egin ahal izango da aurrematrikula online zein aurrez aurre, eta hemen jaso dugu jakin beharreko informazio guztia.
EH Bilduk iraungitako txertoen inguruan egindako ohartarazpena "sobera" zegoen, Osasun Sailaren ustez
Lore Bilbao Osakidetzaren zuzendari nagusiak ETB1eko "Egun On" saioan azaldu duenez, familiei "mezu argi bat" helarazi nahi zieten, eta, horretarako, txostenak eskatu zituzten. Horien zain zeudenean egin zuen EH Bilduk eman zuen auziaren berri. "10 egun lehenagotik baldin bazekiten, zergatik ez zuten ezer egin? Kasu honetan guk bagenekien, baina zer gertatuko litzateke jakin izan ez bagenu?", galdetu du.
Jaiotza kopurua % 0,1 jaitsi da berriro Euskadin, bi hiruhilekotan gora egin ondoren
Lurraldeka, urtebetean % 3,2ko hazkundea izan zen Araban, 547 jaiotzarekin; Bizkaian % 4,7 jaitsi ziren, 1.616 jaiotzarekin; eta Gipuzkoan % 5,5 igo ziren, 1.129 jaiotzarekin.
Bikotekidea hiltzea egotzita atxilotutako emakumea espetxera bidaltzeko agindu du epaileak
55 urteko emakumeak Basurtuko Ospitalean jarraitzen du eta sendagiria jasotzen duenean eramango dute espetxera.
Santurtzi eta Barakaldo arteko aldirietako tren-zerbitzua eten dute, matxura baten ondorioz
Santurtzitik Barakaldorako joan-etorrian dabiltzan tren guztiek Desertu-Barakaldo geltokitik hasi eta amaituko dute ibilbidea, eta erabiltzaileek autobus zerbitzua izango dute helmugara iristeko.
Ostalaritza Eskola izango da Gipuzkoan, 2027tik aurrera
Euskadiko laugarren ostalaritza-eskola izango litzateke, Leioa, Galdakao eta Gamarrako eskolekin batera. Hezkuntza Saila Donostiako Udalarekin lanean ari non kokatu ebazteko.