Latinoamerika

Mugaren militarizazioak eta Trumpen migrazio-politikak gogortzeak eraldatu egin dute Texasko El Paso hiriaren errealitatea. Atxilotutako pertsona gehienak ez dira iritsi berriak, Ameriketako Estatu Batuetan hamarkadak daramatzaten migratzaileak baizik.

Venezuelako ipar-mendebaldeko Lara estatuko eliza katoliko batean azaldu da oposizioburua, eta harrera beroa egin diote. 10 hilabete eman ditu Venezuelatik kanpo, eta hainbat aldiz saiatu omen da bueltatzen. 

Brasildarrak gaur, igandea, bozkatzen ari dira Lula da Silva eta Flavio Bolosonaroren artean dagoen lehia estua argitzeko. Zehazki, 159 milioi brasildar deituta daude Latinoamerikako ekonomiarik handienaren etorkizuna erabakitzeko. Eta neurri batean, baita Hego Amerikako ezkerraren etorkizuna ere.

Inkestek berdinketa teknikoa iragarri dute, hautagai bakoitzak botoen % 50 eskuratuko dituela esan baitute. Bi hautagaiek sortzen duten gaitzespen zabala polarizazio politiko handiaren isla da, neurri handi batean sare sozialek sustatutako borroka digitalak eragindakoa.

Pilota partidak, herri kirolen erakustaldiak eta dantza zein musika taldeen emanaldiak izan dira. Cordobako probintziara 900 pertsona iritsi dira Argentinako hainbat tokitatik kultura, euskara eta Euskadirekiko loturak partekatzeko, besteak beste.

7,4 graduko lurrikararen epizentroa San Jose del Palmarren izan zen, Ozeano Bareko kostaldean dagoen Choco departamenduko herrian. Azken datuen arabera, 3.975 pertsona zauritu eta 45.523 familia kaltetu dira. Horrez gain, 12.828 etxebizitza suntsitu dira.

Hildakoen kopuru handiena Risaralda departamenduan izan da oraingoz, 40 pertsona hil baitira; Cauca haranean, aldiz, 27 eta lau Chocon, lurrikararen epizentroa. Bogotan, Calin, Popayanen, Manizalesen, Armenian, Medellinen eta erdialdeko eta mendebaldeko beste hiri batzuetan ere nabaritu dute.

Alberto Fujimori presidente ohiaren (1990-2000) alabak laugarren saiakeran lortu du presidente izatea. Aurreko hauteskundeetan bigarren itzulian galdu zuen. Azken hamarkadan herrialdeak bizi izan duen ezegonkortasun politikoari aurre egin beharko dio, eta gobernatzeko akordioak lortu beharko ditu, ez baitu eta gehiengo osorik. Gainera, Keiko Fujimorik Trumpengana gerturatzeko asmoa duela iragarri du, eta horrek aldaketa ekar dezake politikan, Peruko ekonomiaren bazkide nagusia Txina baita.

16.700etik gora dira zaurituak eta 128.000 familia baino gehiago daude kaltetuta. Euskal jatorriko hiru herritar hil ziren ekainaren 24ko lurrikaren ondorioz.

Askok etxea galdu dute eta beste batzuek kalteak dituzte, ez dakite itzultzerik izango duten. Laguntza humanitarioa behintzat iristen ari da Hego Amerikako herrialdera.

Halaber, 3.150 pertsona zauritu dira, 774 eraikin daude kaltetuta edo kolapsatuta, eta, horrek, 12.721 familiari eragin die. Tokian nazioarteko 2.624 erreskatatzaile ari dira lanean, bizirik izan daitezkeen pertsonak bilatzeko.

Bilaketa-lanetan ari zirela aurkitu dute haren gorpua, igande arratsaldean, La Guaira estatuan kolapsatutako eraikin bateko hondakinen artean. Bere familiak herritarren laguntza eskatu du zenbait egunez, hura aurkitzen saiatzeko.

Itsasoan izan du epizentroa, Caracastik gertu, eta Aragua estatuan sentitu dute gehien, baina dardarak ez du kalte materialik eragin.

Roxana Mendes Venezuelan desagertutako Jon Sustacha euskal ingeniariaren emazteak ordu kritiko hauetan desesperazioa sentitzen ari diren esan du. Egoera biziki zaila izan arren, senideek ez dute desagertutako pertsonak bizirik topatzeko esperantza galtzen. Jon Sustacha bilbotarra eta Maria del Coro donostiarra dira desagertuta dauden bi euskal herritarrak.

Dardara indartsu horiek 280 eraikin ingururi eragin diete, batez ere La Guaira estatuan, eskualde kaltetuena izan baita. Horrez gain, kalte handiak izan dira Caraballedako eta Hondartza Handiko eremuetan. Lurrikara bortitzen ondoren, 30 erreplika izan dira, bereziki La Guaira, Caracas eta Yaracuy estatuak astindu dituztenak.

Mikel La Guairan zegoen lurrikara hasi denean, eta, Agustin, Caracasen. Mikelek etxera itzultzea erabaki du, hiriburura. Ordubetean egiten den ibilbidea osatzeko, ordea, bost ordu behar izan ditu. Ez du ikusitakoa ahaztuko. Erreplikak behin eta berriz nabaritzen dituzte, eta nazioarteko laguntza eskatu dute egoerari aurre egiteko.

Hauteskunde aurreko aurreikuspenen arabera, Abelardo de la Espriella ultraeskuindarrak botoen % 50 inguru lor ditzake eta Ivan Cepeda ofizialistak, berriz, botoen % 44. Ikusteko dago iragarpenek asmatzen duten ala ez.

Peruko Hauteskundeen Epaimahai Nazionalak (JNE) adierazi duenez, herrialdeko presidentea aukeratzeko hauteskundeen bigarren itzuliko emaitza ofizialak 30 eguneko epean jakinaraziko dituzte. 

Gauzak horrela, merkataritza libreko ituna aplikatuko da martxoa amaitu aurretik akordioa onartzen duten Mercosurreko herrialdeen artean. Oraingoz, Argentina, Brasil eta Uruguaik egin dute hori. 

Gehienak Amerikan bizi dira, Argentinan zehazki, INEk urtero argitaratzen duen Atzerrian bizi diren espainiarren erroldaren (AEE) arabera.