Azken zortzi urteetako munduko batez besteko tenperatura inoizko altuena izan da

Munduko batez besteko tenperatura, 2022an, 1850 eta 1900 bitartean batez bestekoa baino 1,15 °C altuagoa izan zen. Gainera, azken urteak, 2015etik, erregistrorik dagoenetik beroenak izan dira, Munduko Meteorologia Erakundeak (WMO, ingelesezko siglekin) jakinarazi duenez. 2022 bosgarren eta seigarren urte arteko beroena izan zela baieztatu du, nahiz eta La Niña-k hoztu duen.

Munduko Klimaren Egoera 2022 izeneko azken txostenean, WMOk funtsezko klima-adierazleak aztertu ditu, hala nola tenperatura, berotegi-efektuko gasak, itsas mailaren igoera, azidotzea eta beroa ozeanoetan, itsas izotza eta glaziarrak, eta, gainera, klima-aldaketaren inpaktuak eta planetan dituzten ondorioak ere nabarmendu ditu.

Egindako lan horren arabera, lehorteek, uholdeek edo bero-boladek gero eta eremu gehiagori eragiten diete, eta haien kostu ekonomiko eta sozialak gero eta handiagoak dira.

Zehazki, azken zortzi urteetako munduko batez besteko tenperatura inoiz izan den altuena izan da; itsasoaren maila eta ozeanoaren beroa aurrekaririk gabeko mailetan daude, eta joera hori "mende askotan" mantenduko da; Antartikako itsas izotzaren hedapenak minimo historikoetara egiten du atzera, eta Europako glaziarren urtzeak errekorrak hautsi ditu; gainera, uholdeek, lehorteek eta bero-boladek, aldi berean, ia planeta osoko komunitateetan eragiten dute.

Azken batean, erakunde horren esanetan, "mendietako gailurretatik hasi eta ozeanoen sakoneretaraino", klima-aldaketak aurrera egiten jarraitu zuen 2022an, eta "milaka milioi dolarreko galerak eragin zituzten".

Petteri Taalas WMOko idazkari nagusiak prentsaurrekoan ohartarazi duenez, berotegi-efektuko gasen emisioak "etengabe ari dira handitzen, eta klima aldatzen ari da". Ondorioz, mundu osoko populazioek muturreko fenomeno meteorologiko eta klimatikoek kalte larriak jasaten jarraitzen dute.

Hala ere, gaineratu duenez, WMO bezalako Nazio Batuen erakundeen arteko lankidetza "oso eraginkorra" izan da muturreko fenomeno meteorologiko eta klimatikoen ondorio humanitarioei aurre egiteko orduan, batez ere hilkortasunaren murrizketari eta eragiten dituzten galera ekonomikoei dagokienez.

Taalasek Nazio Batuen Guztiontzako Alerta Goiztiarrak ekimenaren helburua goraipatu du, hau da, Lurreko biztanle guztiak alerta goiztiarreko zerbitzuen bidez babestuta egotea bermatzeko gaitasunaren arloan gaur egun dauden gabeziak konpontzea.

Hala, zehaztu du gaur egun 100 herrialde inguruk ez dutela zerbitzu meteorologiko egokirik, eta, beraz, "beharrezkoa" ikusten du behaketa-sare guztiak hobetzea eta zerbitzu hidrologikoen, klimatikoen eta alerta goiztiarreko zerbitzuen gaitasunetan inbertitzea.

Maila sozialean, adierazle klimatikoez gain, euriteen gabeziek elikadura-arazoak areagotu egiten dituztela ondorioztatu du erakundeak, eta coronavirusaren pandemiak, indarkeriak eta gatazka luzeek eragin ditzaketen egoerez ere hausnartu du WMOk bere txostenean.

Ildo horretan, erakundearen kalkuluen arabera, beste 95 milioi pertsona lekualdatu behar izan ziren 2022an fenomeno klimatiko eta meteorologiko arriskutsuen ondorioz. Halaber, ekosistemek eta ingurumenak klima-aldaketaren ondorio errepikariak pairatzen dituztela azpimarratzen du, adibidez, zuhaitzen loraldiaren edo hegaztien migrazioaren garaian.

Klima-aldaketa, zenbakitan

Berotegi-efektuko gasen kontzentrazioei dagokienez, hiru nagusiak (karbono dioxidoa, metanoa eta oxido nitrosoa) inoiz ikusi diren mailarik altuenetara iritsi ziren 2021ean, eta, bereziki, metano-kontzentrazioaren urteko hazkundea 2020tik 2021era izan zen handiena erregistroak daudenetik.

Epe luzerako behaketak dituzten glaziarren batez besteko lodiera 1,3 metro baino gehiago murriztu zen 2021eko urritik 2022ko urrira, baina, gainera, hamar urteetatik sei 2015etik aurrera gertatu ziren, 1950etik aurrera, jasota dagoen masa-balantzerik negatiboenarekin.

Eredu berak jarraitu zuen Antartikan, non itsas izotzak behera egin zuen, 1,92 milioi kilometro koadrotan kokatzeraino 2022ko otsailaren 25ean, dagoen mailarik baxuena, eta urteko gainerakoa batez bestekoaren azpitik egon zen etengabe.

Era berean, ozeanoen berotze erritmoa bereziki handia izan da azken 20 urteetan, eta mundu mailako itsasoaren batez besteko mailak gora egiten jarraitu zuen 2022an, aurrekaririk gabeko maximo berri bateraino.

Ekialdeko Afrikan lehorteak hondamena eragin zuen, batez bestekotik beherako prezipitazioekin ondoz ondoko bost euri-urtarotan. Azken 40 urteetan ez zen horrelakorik gertatu, eta horrek gosete larria eragin zuen.

Europak inoiz ez bezalako bero-boladak jasan zituen udan. Baldintza "berezietan" lehorrak izan ziren, eta 15.000 pertsona baino gehiago hil ziren Espainiako Estatuan, Alemanian, Erresuma Batuan, Frantziako Estatuan eta Portugalen. Bitartean, Txinak bere bero-boladarik zabalena eta iraunkorrena erregistratu zuen, ekainaren erdialdetik abuztuaren amaierara.