Errusia, Txina eta Estatu Batuen interesak Kazakhstanen

Kasim-Zohmar Tokayev Kazakhstango presidenteak onartu zuen bere gobernuaren dimisioa, izan ere berari leporatu dio protesten erantzukizuna. Segurtasunaren arduradun Nursultan Nazarbayev izendatu du. Berari benetako poterea egozten diote, esku gogorraz 30 urtetan agindu ondoren. Itzalean ere poterea erabili du, kritikoen arabera.

Nazarbayeven familiak interesak ditu ekonomiako ia alor guztietan, bertako enpresarien arabera. Uranioan eta beste lehengaietan aberatsa den herrialde honetako egoerak tentsioa areagotu du Errusia eta Mendebaldearen artean, Ukrainako egoera dela eta, tentsioa jadanik handia denean.

ODKB Segurtasun Kolektiborako Antolakuntza Itunaren bitartez, Errusiak agintzen du sobiertar ohiko herrialdeen arteko aliantzan. Kazakhstango tentsioak eskualde osoa desestabilizatzen du, eragin zenbat eta handiagoa lortzeko, Errusia eta Estatu Batuak nor baino nor ari diren bitartean. Moskuk iraultza bultsatzea leporatzen die Estatu Batuei eta horrela Europako Segurtasunerako Genevako elkarrizketak arriskuan jartzea.

Errusiak Kazakhstan bere atzeko patiotzat dauka.

Kazakhstan, adituen ustez, Errusiaren aliaturik garrantzitsuena da. Moskuk bere eragina bertan zabaldu nahi du, eta aldi berean kontrola galtzeko beldur da. Kremlindik hurbil dauden aditu batzuk uste dutenez, Mendebaldeak, Errusiako interesak defendatzeko Putinek duen erabakikortasuna, proban jarri nahi du. Baina protestak zapaltzeko Mosku mugak gaiditzeko prest dagoela erakutsi du, indar militarrak bertara bidaliz.

Errusiak interes ekonomiko eta politiko handiak ditu Kazakhstanen.

Herrialde sobietar ohi hau Asia Erdikaldeko Ekonomi Batasuneko kidea da. Elkarte hau Errusiak Europar Batasunari emandako erantzuna da, hau Europa Ekialdera zabaldu eta gero.

Kazakhstanek uranio-erreserba mineral handiak ditu, batez ere energia atomikoa sortzeko beharrezkoa den uranioa. 2020. urtean 19.000 uranio tona ekoiztu zuen (munduko ekoizpen osoaren %41). Errusiako enpresa handiak, estatuaren Rosatom eta Kazatomprom empresek bertako mehategietako inbertsioen % 60aren jabe dira.

Gainera, bi herrialdeek Baikonur-ko zentro espaziala erabiltzen dute espaziora jautiketa tripulatuak egiteko eta satelite komertzialak bidaltzeko. Bera alokatzeko Errusiak urtero 115 miloi dolar ordaintzen ditu. Gasa eta petrolio alorrean, Mosku Lukoi eta Rosneft energia erraldoiek Kaspio itsasoan dauden petrolio-putzuen esplotazioan parte hartzen dute.

Estatu Batuak bigarren inbertsore nagusienak

Chevron eta Exxon energia erraldoi iparramerikarrak Kazakhstango Kazmunigaz estatu enpresarekin elkarlanean batera ari dira Tengiz lurraldean munduko seigarren petrolio putzu handienean, Kasio itsasotik hurbil. 2024 bere ekoizpena gehietu nahi du, 45.000 miloi dolarretako inbertsioak eginez. Baina bertako langile subkontratatuek protestetan parte hartzen dutenez, enpresak ondorioak izango dituela uste da. Hori dela eta, errepresio errusiaren aurrean Estatu Batuek erreakzioa oso moderatua izan dute.

Sobietar Batasunaren gainberaren ondoren, Estatu Batuak lehenak izan ziren Kazakhstanen independentzia errekonozitzerakoan. Herrialde hau garrantzitsua izan da baita ere Afganistango gerra garaian. Izan ere, errefuxiatuek eta EEBBko diplomazilariek askotan bertatik egiten zuten ihes.

Txinaren interesak Kazakhstanen

Txinak ere herrialde honetako estabilitatean interes handia dauka, bertatik lehengai asko ateratzen dituelako, gasa eta petrolioa batez ere. Kazakhstandik oliobide bat Txinako Xinjang probintziara doa. 2020an gasbide bat eraikitzeko kontratua sinatu zuten. Gainera Txinak gero eta ikatz gehiago inportatzen du. Txinako elektraindarraren erdia baino gehiago ikatzatik dator.

Testuinguru honetan, Errusiak Estatu Batuei protestak bultsatzea leporatu die. Washingtonek krtika hauek gaitzetsi ditu. Faltsuak direla eta desinformazio kanpaina barruan daudela leporatu dio Moskuri.