Nafarroak bere maparik zehatzena estreinatu du

Foru Gobernuko Lurralde Kohesiorako Departamentuak ostiral honetan estreinatu du 2025. urteari dagokion lurraldearen ortoargazkia. Irudi honek errore eta deformaziorik gabeko lurrazala irudikatzen du, plano kartografiko baten balio berarekin.

Ortoargazkiak, Nafarroako Lurralde Informazio Sisteman (SITNA) Oinarrizko Informazio Geografikotzat hartzen direnak, obra zibilarekin, hirigintzarekin, katastroarekin, baso-kudeaketarekin eta nekazaritza-baliabideekin zerikusia duten gaietan erabiltzen dira.

Ortoargazki berria osatzeko, Beechcraft King Air B200GT (EC-LJN) hegazkin bat erabili dute, leiho fotogrametrikoarekin eta Leica Geosystems-en DMC III espektro anitzeko kamera fotogrametrikoarekin. 3.616 argazki egin zituzten uztailean eta urrian, zazpi hegaldi-egunetan, irudiak doitasunez eta kalitate erradiometrikoz hartu ahal izateko.

Hala, Nafarroak bere lurraldearen beste irudi historiko bat gehitu du, eta, beraz, urteetan zehar hura nola eboluzionatu duen ikus dezakegu, hurrengo irudietan ikus dezakegun bezala.

Bi irudiotan ikus dezakegu Nafarroako hiriburuak ia mende batez izan duen bilakaera. 1927an, Iruñeak alde zaharra eta XVIII. mendearen amaieran proiektatutako lehen zabalgunea baino ez zituen ia-ia. Argaren beste aldean, auzorik ez zegoen.

Bi hamarkada eskasetan, Iruñeko kanpoaldea izugarri hazi da. Horren adibide dira Mendillorri auzo iruindarra eta Eguesibarreko Sarriguren auzoa; azken hau 2011n udalerriko hiriburu bihurtu zen. Kasu horretan, nabarmentzekoa da 2003an 10 pertsona baino ez zirela bizi auzoan, eta 2023an, berriz, 16.000 baino gehiago.

Ipar-mendebaldera joango gara, A-10ari jarraituz. Irudiotan ikus daitekeenez, 1982an oraindik ez zegoen autobide hori, eta Etxarri Aranatz eta Arbizu udalerriak baino ez zituen lotzen Gasteizerako errepide zaharrak.

Autobide beretik jarraituko dugu mendebalderantz, Altsasura bidean. Denboran atzerago joango gara ere, 1966ra arte. Kasu honetan ere autopistarik ez zegoen, Ondarria industrialdea ere ez. Hala ere, aldi horretan, udalerria industria-garapen handia izaten hasi zen, eta, ondorioz, biztanleria hazi egin zen, eta, baita herria bera ere.

Nafarroako Erriberaraino joango gara, Tuterara. 60ko hamarkadaren erdian, Ebro ibaiaren erdiko haraneko nekazaritza- eta industria-zentro gisa, hiriak bere eskualdeko eta Errioxa, Soria eta Aragoi probintzietako eskualde mugakideetako merkataritza- eta zerbitzu-gune izaera ere gehitu zuen. Udalerria hazten hasi zen, eta gaur egun 40.000 biztanle inguru ditu.

Eta Erriberatik, Erronkariko bailarara. Izaba Pirinioetarako atea da, eta azken 100 urteetan ia ez da aldatu bere konfigurazioa. Biztanleak etengabe galdu dituen arren, gune turistiko garrantzitsua da mendizaleentzat, eta bitxia da ikustea mende batean eremuaren paisaia nola aldatu egin den; gaur egun 1927an baino baso-masa handiagoa da, non zuhaitzek lurra jan dien nekazal-lurrei.

Baztanen, Amaiur hiribildu txikiak apenas ez du bere konfigurazioa aldatu azken lau hamarkadetan. Hala ere, Gaztelua mendiko gotorlekuaren inguruko lan arkeologikoak ikus ditzakegu. Jatorria XII. mendean duen gaztelua erabat lurperatuta zegoen 1987an, nafarrek Nafarroako Konkistaren aurka izan zituzten azken erresistentziak gogorarazten dituen obeliskoaren azpian. 2006an, Udalak eskatuta, Aranzadi Zientzia Elkarteak gotorlekuaren hondakinak argitara atera dituzten arkeologia-kanpainak hasi zituen.

Iruñerrira itzuliz, Zizur Nagusia eta Zizur Txikia 40 urtez nola hazi diren ikus dezakegu. Lehenengoa, 1987an kontzeju bat zena, 1992an bereizi zen Zizur Zendeatik; Zizur Txikiak horren parte izaten jarraitzen du. Bi eremuak etengabe hazi dira azken hamarkadetan, biztanleria biderkatuz.

Hegoalderago, Gares dago. Herri historiko honek 4.231 biztanle izatera iritsi zen 1877an. 1920. urtearen amaieran, aldiz, zifra hori erdira murriztu zen, eta gorabehera batzuen ondoren, 3.000 pertsona inguru ditu egun. Hiribildu hau Done Jakue bideko puntu garrantzitsua da Frantziatik datozen bi bideak bertan elkartzen direlako, eta, irudietan ikus dezakegunez, mende batean ia ez da aldatu.

Baina Nafarroako Gobernuaren ortoargazkiek ez digute erakusten bakarrik nola eboluzionatu duten foru-lurraldeko udalerriek, baizik eta orografiak eta paisaiak nola aldatu diren ere bai. Horren adibide da Itoizko urtegia, Agoitz herritik gertu. 1982an ez zegoen 1993an hasiko ziren obren arrastorik, ezta horrek ekarriko zituen polemika eta protestenak ere.