2019ko hitzak: ibilgailu gidaridunak, trifatxitoa, zumirikia eta klitori-xurgagailua
Hizkuntzak, aurrera egin nahi badu, parean duen errealitatera egokitu behar du nahitaez, eta, hala, hiztunak hitz eta esamolde berriak sortu behar ditu gertakari eta objektu berriak izendatzeko.
Urtero bezala, UZEI Terminologia eta Lexikografia Zentroak "2019an albiste izan diren 22 termino eta esamolde" hautatu ditu, urtea azkenetan den honetan. Lehendik ezagunak izan arren aurten protagonismo nabarmena izan duten kontzeptu ezagun batzuk jaso dituzte zerrendan, baita 2019ko gertakariek galbidean jarri dituzten bi hitz ere.
Desagertutakoen artean, "EGA" nabarmendu dute, azterketa eta, horrenbestez, titulu hori ez baita aurrerantzean erabiliko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurrerantzean, EAEn euskara maila hori frogatu nahi dutenek HABEren C1 azterketa egin beharko dute. Halere, EGAk indarrean jarraituko du Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian.
Azterketa hori egin behar (izan) duten askorentzat, buruhaustea da "deklinabidea", eta, hain zuzen, Euskaltzaindiaren Gramatika Batzordeak "postposizio" hitza proposatu du horren ordez 2019an, euskarazko kasu markei buruz ari garenean erabiltzeko.
Batzuk joan eta beste batzuk etorri. Hori da bizi legea, eta hiztegietan ere hala izan da. Aurten, Euskaltzaindiak "dirulaguntza" idatzi behar dugula erabaki du, eta, berrikuntzekin jarraituta, "ibilgailu gidaridun" edo "VTC"ak hitzetik hortzera ibili dira.
"Zulo beltzak" ez dira berriak, jakina. Baina apirileko albistegietan inoiz baino hizpide handiagoa eman zuten, orduan lortu baitzen lehenengo aldiz zulo beltz bati argazki bat egitea. Espazioan bertan, aurten "martikara" bat detektatu du NASAk lehen aldiz, lurrikara moduko bat baina Marten gertatutakoa.
Halaber, Espainiako Kongresurako hauteskundeetako kanpainan "trifatxito" berba azaleratu zen, Espainiako eskuineko hiru alderdiren batura izendatzeko, eta eskuinzale horietako batzuek "fatxalekoa" janzten zutela ikasi genuen.
Gainera, Oskar Alegria zinemagilearen azken filmari esker, "zumiriki" hitza berreskuratu dugu (hala du izena zuzendariaren azken dokumentalak), "ibaiaren erdian dagoen irla" esan nahi duena. Jesus Alegriak jasoa du Artazu jaioterrian (Nafarroa) galtzear diren hitzen hiztegian.
Klima-aldaketaz ere jardun da hedabide eta solasaldietan, "hegazkinez bidaiatzeko lotsa" edo "flight-shame"az, "klimatariano" edo "klimariano"ez (ingurumenari kalte txikiena egiten dieten elikagaiak bakarrik jaten dituztenak) zein, oro har, "larrialdi klimatikoaz" (EiTBk termino hori normaltasunez erabiliko duela iragarri du) aritzeko.
Zorionez, hizpide alaiagoak izan ditugu 2019an, "klitori-xurgagailua" kasu, edo Euskaltzaindiak "friki" berba hiztegiratu izana. Gainera, datorren urteko Euskaraldiari begira (iaz ere "ahobizi" eta "belarriprest" hitzekin gertatu zen bezala), "arigune" hitza entzuten hasi gara. Aurreko bi proposamenek adinako arrakasta izango ahal du!
Ikusi UZEIren zerrenda osoa.
Zure interesekoa izan daiteke
“Carne y arena” Alejandro Gonzalez Iñarrituren instalazioa, EITBren Bilboko egoitzan bisitagai
Bisitaria migratzaile eta errefuxiatuen bidaiaren zati baten erdian kokatzen duen “murgiltze esperientzia” martxoaren 11tik ekainaren 20ra paratuko dute EITBren egoitzaren 5. platoan. Sarrerak otsailaren 17tik aurrera egongo dira salgai, 11,21 euroan.
Amikuzeko libertimenduarekin, inauteri giroan murgildu da Nafarroa Beherea
Libertimenduek Donapauleko plaza hartu dute musika, dantza, bertsoa eta antzerkien eskutik. Martxoaren 14ra bitartean, beste hainbat emanaldiz gozatzeko aukera egongo da herriko sorkuntzekin.
Jone San Martinek "sORDA" ikuskizuna sortu du, gortasunaren inguruan
Dantza garaikidearen eta soinuaren zein isiltasunaren arteko elkarrizketa eskaintzen du dantzari donostiarrak ikuskizun berrian.
Bilbao BBK Live jaialdiak zinema proposatuko du otsailean
'2030 Bai!' izeneko zikloak “Maspalomas”, “La voz de Hind Rajab”, “Yo capitán”, eta “Belen” filmen proiekzioak egingo ditu, Bilboko BBK Salan. Sarrera doakoa izango da, eta solasaldiak izango dira emanaldiak bukatutakoan.
Gure! jaialdia: ikasgelatik oholtzara
Erandioko Tartanga Lanbide Heziketako Ikastetxe Integratuko Ikus-entzunezkoen eta Ikuskizunen Ekoizpeneko zikloko ikasleek antolatu eta kudeatzen duten jaialdiaren laugarren edizioa otsailaren 6 eta 7an egingo dute Bizkaiko udalerrian.
61 kultur jarduera izan ziren iaz eguneko, Araba, Bizkai eta Gipuzkoan
Kulturklik Eusko Jaurlaritzaren plataformak jasotako datuen arabera, Euskal Autonomia Erkidegoko kultur ekitaldien % 40 euskaraz izan ziren 2025ean, eta beste horrenbeste doakoak.
“Urrats kolektiboak” pastoralaren testua, zubereraz eta batuan
Barkoxeko herritarrek 2025eko uztailaren 27an eta abuztuaren 2an eta 10ean antzeztu zuten pastorala, eta Euskal Telebistak 2026ko Aste Santuan emitituko du. EITBko Euskara Zerbitzuan euskara batura ekarri dute testua.
Jacob Elordi 2026ko Oscar sarietarako izendatu dute, Gizonezko Antzeztaldeko Aktore Onenaren sailean
Sinners filmak markak hautsi ditu 16 izendapenekin eta Siratek Nazioarteko Film Onenaren izendapena jaso du. Emma Stone, Jessie Buckley, Rose Byrne, Timothee Chalamet, Leonardo DiCaprio eta Benicio del Toro izango dira izen nagusiak.
Atletico San Sebastian danborradak Jose Ramon Soroiz omendu du
Atletico San Sebastian danborradak bere kideetako bat omendu du, Jose Ramon Soroiz aktorea, hain zuzen, Donostiako Zinemaldiaren azken edizioan Zilarrezko Maskorra jaso zuena. Gaur arratsaldean hunkituta jaso du elkartearen saria, eta ahalik eta ondoen ospatu du: upelen eta danborren doinuekin bat eginez.
Labayruk bizkaieraren gramatika sareratu du
Mendebaldeko euskararen ezaugarri morfologiko, sintaktiko eta ortotipografikoak batu eta sailkatu ditu fundazioak, “euskara darabilen edo euskaraz idatzi nahi duen edonorentzat”.