2019ko hitzak: ibilgailu gidaridunak, trifatxitoa, zumirikia eta klitori-xurgagailua
Hizkuntzak, aurrera egin nahi badu, parean duen errealitatera egokitu behar du nahitaez, eta, hala, hiztunak hitz eta esamolde berriak sortu behar ditu gertakari eta objektu berriak izendatzeko.
Urtero bezala, UZEI Terminologia eta Lexikografia Zentroak "2019an albiste izan diren 22 termino eta esamolde" hautatu ditu, urtea azkenetan den honetan. Lehendik ezagunak izan arren aurten protagonismo nabarmena izan duten kontzeptu ezagun batzuk jaso dituzte zerrendan, baita 2019ko gertakariek galbidean jarri dituzten bi hitz ere.
Desagertutakoen artean, "EGA" nabarmendu dute, azterketa eta, horrenbestez, titulu hori ez baita aurrerantzean erabiliko Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurrerantzean, EAEn euskara maila hori frogatu nahi dutenek HABEren C1 azterketa egin beharko dute. Halere, EGAk indarrean jarraituko du Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian.
Azterketa hori egin behar (izan) duten askorentzat, buruhaustea da "deklinabidea", eta, hain zuzen, Euskaltzaindiaren Gramatika Batzordeak "postposizio" hitza proposatu du horren ordez 2019an, euskarazko kasu markei buruz ari garenean erabiltzeko.
Batzuk joan eta beste batzuk etorri. Hori da bizi legea, eta hiztegietan ere hala izan da. Aurten, Euskaltzaindiak "dirulaguntza" idatzi behar dugula erabaki du, eta, berrikuntzekin jarraituta, "ibilgailu gidaridun" edo "VTC"ak hitzetik hortzera ibili dira.
"Zulo beltzak" ez dira berriak, jakina. Baina apirileko albistegietan inoiz baino hizpide handiagoa eman zuten, orduan lortu baitzen lehenengo aldiz zulo beltz bati argazki bat egitea. Espazioan bertan, aurten "martikara" bat detektatu du NASAk lehen aldiz, lurrikara moduko bat baina Marten gertatutakoa.
Halaber, Espainiako Kongresurako hauteskundeetako kanpainan "trifatxito" berba azaleratu zen, Espainiako eskuineko hiru alderdiren batura izendatzeko, eta eskuinzale horietako batzuek "fatxalekoa" janzten zutela ikasi genuen.
Gainera, Oskar Alegria zinemagilearen azken filmari esker, "zumiriki" hitza berreskuratu dugu (hala du izena zuzendariaren azken dokumentalak), "ibaiaren erdian dagoen irla" esan nahi duena. Jesus Alegriak jasoa du Artazu jaioterrian (Nafarroa) galtzear diren hitzen hiztegian.
Klima-aldaketaz ere jardun da hedabide eta solasaldietan, "hegazkinez bidaiatzeko lotsa" edo "flight-shame"az, "klimatariano" edo "klimariano"ez (ingurumenari kalte txikiena egiten dieten elikagaiak bakarrik jaten dituztenak) zein, oro har, "larrialdi klimatikoaz" (EiTBk termino hori normaltasunez erabiliko duela iragarri du) aritzeko.
Zorionez, hizpide alaiagoak izan ditugu 2019an, "klitori-xurgagailua" kasu, edo Euskaltzaindiak "friki" berba hiztegiratu izana. Gainera, datorren urteko Euskaraldiari begira (iaz ere "ahobizi" eta "belarriprest" hitzekin gertatu zen bezala), "arigune" hitza entzuten hasi gara. Aurreko bi proposamenek adinako arrakasta izango ahal du!
Ikusi UZEIren zerrenda osoa.
Zure interesekoa izan daiteke
Alejandro G. Iñarritu: "Bilbon egotea benetan sinbolikoa da niretzat"
Hotz zaplada batez hartzen du bisitaria, EITBren Bilboko egoitzaren 5. platoan, “Carne y arena” Alejandro Gonzalez Iñarritu mexikar zuzendariak sortutako errealitate birtualeko “esperientziak”.
Ura Bere Bidean jaialdiak hirugarren emanaldi bat izango du urriaren 22an
Aurresalmentan urriaren 23ko eta 24ko emanaldietarako sarrerak agortu ondoren, antolatzaileek hirugarren bat gehitzea erabaki dute, urriaren 22an, osteguna. Besteak beste, Olaia Inziartek, Eñaut Elorrietak, Zea Maysek edota Pantxoa eta Peiok hartuko dute parte aurtengo edizioan.
Korrontzik BECen amaituko du nazioartean egingo duen 50 kontzertuko birari
BECeko kontzertua "Mundua Dantzan" biraren amaiera izango da. Hain zuzen ere, 50 kontzertuko bira izango da, eta, besteak beste, Malaysia, Kanada eta Txekia Errepublikara iritsiko da.
Iñaki Viñespre: "Egia esan, espero nuen besteak gainetik egotea, oso saio ona egin baitzuten bost bertsolariek"
Lehenengo aldiz prestatuko da Euskal Herriko txapelketarako, eta txapela urruti duela uste badu ere, ahalik eta lanik txukunena egiten saiatuko dela esan du Arabako txapeldunak.
Bengoetxeak "begirada aldaketa" eskatu dio Gobernuari, 'Guernica' Euskadira ekartzeko
Guernica Picassoren koadroa Euskadira lekualdatzeko aukerak teknikoki aztertzeko eskatu du Ibone Bengoetxea Eusko Jaurlaritzako lehen lehendakariorde eta Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak "Egun on Euskadi" saioan egin dioten elkarrizketan.
Reina Sofiak baztertu egin du "Gernika"Euskadira ekartzea
Bonbardaketaren 90. urteurrena dela eta, Eusko Jaurlaritzak koadroa epe batez Euskadira ekartzeko eskatu ondoren, Reina Sofiak txosten tekniko bat argitaratu du, margolanaren egoeraren azterketa sakon batekin. Horren arabera, "ez da inolaz ere gomendatzen hura lekualdatzea".
Oteiza eta Basterretxea, elkarrekin, “Espazioaren arazoa” erakusketan
Oteiza Museoak Nestor Basterretxearen eta Jorge Oteizaren arteko harremana aztertzea proposatzen du erakusketa berri batean; biek partekatutako tokiak, proiektuak eta gertakariak aintzat hartuz. 80 obraz, filmaz, jatorrizko material dokumentalez eta argazkiz osaturiko multzo zabal baten bidez, bi sortzaileen ibilbide bateratua erakusten du. Martxoaren 26tik abuztuaren 30era egongo da ikusgai.
Euskarazko lau serie labur, pantailara bidean EITBk bultzatuta
Amarekin goxo goxo, Aloka(h)iru eta Izaki pixka bat gardenak filmatzen ari dira, eta apirilean hasiko dira Estu filmatzen. Primeranen estreinatuko dira, udazkenetik aurrera.
?fmt=webp-alpha&qlt=80)
Lucia Lacarrak Adimen Artifizialari buruzko ikuskizuna estreinatuko du Bilbon
Zumaiar dantzari eta koreografoaren konpainiak “A.I. (Amalur Indarra)” oholtzaratuko du, Arriaga Antzokian, ostiral, larunbat eta igandean. Ikuskizunak, Juanjo Arqués eta Matthew Goldingen koreografiak, laserra erabiliz egindako eszenaratze harrigarria eta Bardean filmatutako filma uztartzen ditu.
Iñarrituren "Carne y arena", mugan hara-hona
“Carne y arena” EITBren Bilboko egoitzan ekainaren 20ra arte bisitagai dagoen murgiltze instalazioan, Alejandro Gonzalez Iñarritu mexikar zinemagileak bultza egiten dio bisitariari besteen zapatetan sartzeko, une batez ezdeusei bidean lagundu eta mugan hara-hona ibiltzeko, errealitatetik fikziora, haragitik pixelera, hareatik zulora eta gizatasunetik ankerkeriara.