Oihane Amantegi: "Dolua edo heriotza gozotik hurbil agertu izana eskertu didate"
“Galdu duguna ere bagara”. Alejandro Gonzalez Iñarritu zuzendariak umetxoa zela hil zen semeari idatziriko eskaintza horrek ixten du Amores perros Guillermo Arriagak idatziriko mexikar filma. Eta sentimendu horrek inguratzen du Ibaiertzeko ipuina (Elkar, 2020), Oihane Amantegik (Zornotza, 1985) idatziriko lehen eleberri-ipuina, nortasun handiko lan harrigarri eta gozagarria.
Amantegik Ochlockonee ibaiaren ertzean, AEBko hego-ekialdean, kokatu du absentzia eta dolua ardatz dituen kontakizuna, garai zehaztugabe batean, eta ukitu onirikoz, haur baten ikuspegiaz, musikaz, mitologiaz eta naturaz blaitu ditu liburuaren 100 orrialdeak, idazteko estilo zuzen, zorrotz, fresko eta iradokitzailean.
Zornotzar idazlearekin solastatu gara.
Zerk piztu zuen “Ibaiertzeko ipuina” idazteko gogoa? Non dago liburuaren iturburua?
Gogoa baino gehiago bazen nolabaiteko sentsazio bat –ez neukana oso identifikatuta–, galeratik gertu zegoena; absentziatik eta minetik zeukan. Sentsazio horiei tiraka agertu ziren heriotza eta dolua gai zentral modura, eta horiekin hasi nintzen liburua formalki planteatzen.
Testuratzeko orduan, zer behar zuen zure lehen liburuak zuk nahi zenuena izatera iristeko, harmonikak hasperena bezainbat?
Nik uste haurraren ahotsak eskatzen zuela arreta gehiena nik nahi nuen hori lortzeko; dolua haurraren ahotsean egoki sartzea. Haurraren jolasa behar zuen liburuak, inozentzia, abentura, ikuskera jakin bat.
Eta, harmonikarekin gertatzen den bezala, zerk hauts zezakeen kontaketa? Zer ekiditen saiatu zara?
Behin konturatu nintzenean ahots hori zela liburuan jorratu nahi nuena, hor jarri nuen esfortzu handiena; eta hor banekien kontuz ibili behar nuela, eta kontaketaren lehen pertsona horrek ematen zizkidan aukerak tentuz baliatu behar nituela, haurraren begiradari pisua eman eta, aldi berean, beste gauza batzuk ere kontatzeko.
Oso modu neurritsuan orekatzen dira ipuinaren 100 orrialde eskasetan alde onirikoa, haur ikuspegia, musika, mitologia eta gai potoloak, hala nola heriotza eta absentzia. Bereziki zaindu duzu oreka hori idaztean edo berridaztean? Kimatze lan handia egon da itxurazko soiltasun hori lortzeko?
Bai, zainketa berezia eskatu du oreka horrek. Nik argi neukan heriotza haurraren ikuskeratik kontatu nahi nuela, hor baneukan jada ikusmolde jakin bat; gero, musika, mitologia edo zientziak lagundu didate kontaketa nahi nuen moldean lantzen, beste “ahots” batzuk gehitzen, baina beti haurraren ikusmoldea errespetatuz. Kimatze handia egon da, bai idatzi eta berrikusten joan ahala, bai amaierako idazkia borobiltzeko; izan ere, beren soiltasunean utzi nahi izan ditut elementu gutxi horiek.
“Tupelo honey” kantuak, berez paperera eramateko hain zaila den gauza batek, toki handia hartzen du istorioan. Zein harreman izan zuten istorioak eta kantuak? Nola agertu zen istorioan edo nola bideratu zuen berori?
Istorioa abestiari esker sortu da nolabait. Hasierako sortze-ariketetan sarri-sarri jartzen nuen abestia, eta esan behar dut hari tiraka —eta hark sortzen zizkidan sentsazioei esker— joan zirela agertzen kontaketa konfiguratu duten elementuak; eta bai, toki handia hartu du azken testuan, prozesuan zehar ere toki asko eman diodalako.
Badira hilabete batzuk liburua atera zela. Zer erantzun jaso duzu irakurleongandik?
Iritsi zaidan erantzuna oso gozoa izan da, oro har; eskertu didate haurraren ikuspuntua, eta eskertu didate dolua edo heriotza gozotik hurbil agertu izana.
Fikzioa idazten jarraitzeko asmorik baduzu? Badarabilzu ezer buruan edo esku artean?
Bai, buruan beti darabilt zer edo zer borborrean; proiektu berri bat dut esku artean, baina oraingoz aurreratzeko gutxi.
CONTENIDO NO ENCONTRADO
Oihane Amantegi, "Ahoz aho" ETB1eko saioan
Durangoko Azoka berezi honetan, zure liburua ere egongo da eskuragarri aurtengo uztaren artean. Zein liburu edo diskok eman dizute arreta azkenaldian? Zer duzu begiz jota Durangon erosteko?
Lorenza Mazzettiren Zerua gainbehera dator, Leire Lopez eta Ibon Rodriguezen Kafe aleak, Lou Topet eta Harkaitz Canoren Abesti bat gutxiago eta Marlik-en Azaletik ezabatu baino lehen nire saskitik oso gertu daude. Ziur gauza gehiago ere gehituko direla.
Zure interesekoa izan daiteke
Pamielak "Lehoikumea" berrargitaratu du, 1948an Orixek euskaratuta erbesteko Jaurlaritzaren eskariz
Lehoikumea album ilustratuak Jacques Preverten testuak eta Ylla argazkilariaren irudiak biltzen ditu, eta Nikolas Ormaetxea Orixek euskaratu zuen 1948an. Erbestean zen Eusko Jaurlaritzaren eskariz euskaratu zen, aberritik kanporatutako haur euskaldunek zer irakurri izan zezaten. Ia 80 urte geroago, Pamiela argitaletxeak moldatu eta berriz argitaratu du.
Egileekin topaketak, azokak eta ibilbide literarioak protagonista, Liburuaren Egunean
Liburuaren Egunaren ospakizuna Hego Euskal Herriko plaza, liburutegi eta kultur etxeetan zentralizatuko da, publiko guztientzat pentsatutako ekimenekin.
Espainiako Kritikarien Elkarteak Eider Rodriguez eta Ane Zubeldia sarituko ditu
Gipuzkoar idazleek lortu dituzte euskarazko sariak: Rodriguezek, narratiba atalean, Dena zulo bera zen lanagatik, eta Zubeldiak, poesian, Kontra liburuari esker.
Profesionalen eguna, Sarako Idazleen Biltzarra bukatzeko
Apirilaren 5ean abiatutako topagune literarioa gaur bukatuko da, profesionalei eskainitako jardunaldi batean. Aurten, Marikita Tambourin Baigorrin sortutako idazle, irakasle, ikertzaile eta militantea eta Anne-Marie Lagarde zuberotar idazle, ikertzaile eta antropologoa omendu dituzte.
Jabier Muguruza musikari eta idazleak bere lehen eleberria argitaratu du: "Café Mokka"
Eleberria “lehen pertsonako kontakizun intimo eta ironikoa eskaintzen du, kafetegi baten egunerokotasunetik abiatuta. Café Mokka kafetegia behatoki soziokultural bilakatzen da, non bezeroen elkarrizketek eta eguneroko egoerek gizartearen kontraesanak, joerak eta aldaketak islatzen dituzten”.
Literatura plazara aterako dute Oiartzunen ostera ere
Martxoaren 9tik 28ra, Literatura Plazara egingo dute Oiartzunen, laugarrenez, eta euskal literaturaren inguruko zortzi hitzordu jarri dituzte antolatzaileek, 1545 argitaletxeak.
Emakume idazleek presentzia irabazi dute: ahots, gorputz eta gai berriak ekarri ditu feminismoak
Feminismoak aldaketa sakonak ekarri ditu azken urteotan, baita literaturan ere, eta gai, begirada, ahots, gorputz eta narratiba berriak ekarri ditu. Duela mende erdi emakumezko idazle gutxi zeuden, eta bigarren maila batera baztertuta zeuden, gainera. Orain, berriz, oso garrantzitsua da horien presentzia, eta, besteak beste, sariak eta bekak irabazten ikusten ditugu.
António Lobo Antunes portugaldar idazlea zendu da
Portugalgo literaturaren izen erraldoiak, inkontzientearen eta memoriaren biltzaile eta idazkariak, 83 urte zituen. Euskaraz, “Gauzen ordena naturala” irakur daiteke.
Gutun Zuria jaialdiak Gerediaga Elkartea eta Valerie Miles sarituko ditu
Gaur, asteartearekin, hasiko da Bilboko literatur jaialdia, eta hilaren 28ra arte iraungo du. Aurten, Gerediaga Elkarteari, Durangoko Azoka antolatzaileari, eta Valerie Miles idazle eta editore estatubatuarrari eskainiko dizkie ohorezko sariak.
Euskaltzaindiak eta EIEk hitzarmena sinatu dute, idazle gazteei laguntzeko
Euskaltzaindiak eta Euskal Idazleen Elkarteak (EIE) lau urterako akordioa adostu dute. Euskaltzaindiak urtean bi ikastaro emango dizkie EIEren bazkideei, bekak deituko ditu eta mentoretza programa abiatuko du. Andres Urrutia euskaltzainburuak, Mikel Ayllon EIEko zuzendaritza batzordeko kideak eta Miren Agur Meabe idazle eta Euskaltzaindiaren idazkariak hartu dute parte ituna sinatzeko ekitaldian.