ETAko presoak: gizarteratzea ala amnistia?

ETAko kide gehienak eta hainbat buruzagi historiko kartzelan daude. Horrenbestez, espetxeetako egoera bideratzea erakunde terroristaren amaiera errotzeko gakoetako bat da oraindik, indarkeriaren azkenak urtebete duen honetan.

Iazko irailean EPPK-k (ETAko eta ezker abertzaleko presoak batzen dituen kolektiboa) Gernikako Akordioa sinatu zuenetik, Espainiako Gobernuak gizarteratze plan bat aurkeztu du, eta Estrasburgoko Auzitegia ‘Parot doktrinaren’ aurka agertu da, baina presoek amnistia eskatzen jarraitzen dute, eta Mariano Rajoyren Exekutiboak ez du sakabanaketa desegin.

Halaber, indarkeriaren amaieraren ondoren, 'Langraiz bidea' ez atzera ez aurrera geratu da. Aldez aurretik, presoak tantaka aldentzen ziren ETAtik; orain, baina, ez da disidentzia gehiagorik izan, presoek irtenbide komuna espero duten erakusle.

EPPK-k Gernikako Akordioarekin bat egin eta astebetera, Patxi Lopez lehendakariak ETAko presoak Euskal Herriko espetxeetara hurbiltzea proposatu zuen, "adostasunerako itun" baten baitan. Euskal alderdi guztiak iritzi berekoak dira, PP eta UPyD izan ezik.

Mariano Rajoy Espainiako Gobernuko presidenteak zazpi hilabeteren buruan egin zuen lehen mugimendua espetxe politikan: gizarteratze plan bat aurkeztu zuen, 'Langraiz bidea' oinarri hartuta. Presoak hurbiltzea erraztea zen helburua, une horretan eskatzen ziren baldintzak leunduta.

Jose Luis Rodriguez Zapateroren Gobernuak Zigor Kodeak jasotzen dituen baldintzak eskatzen zituen presoak hurbiltzeko edota onurak emateko, hau da, ETAtik aldentzea eta hori frogatzea, biktimei barkamena eskatzea eta epaileek ezarritako kalte-ordainak ematea. PPren Gobernuaren planarekin, ordea, ez da beharrezkoa barkamena eskatzea.

Presoen kolektiboak barne eztabaida abiatu zuen, eta ezker abertzaleko hainbat buruzagik legedia onartzeko deia egin zuten.

Pernando Barrena horietako bat izan zen: "Guk egin bagenuen [legedia onartu Sortu legeztatu ahal izateko], presoek egitea ez zen kontraesana izango ezker abertzaleak eta ETAk hartutako erabakiekin. Presoen kolektiboak horren antzeko erabakiak hartu beharko ditu, garai politiko berrian kokatu eta aske geratzea errazteko". Joseba Permach ere bide beretik ibili zen: "Hemen denek ezagutu behar dute egoera berria".

Azkenean, kolektiboak entzungor egin zizkion ezker abertzalearen eskakizunei, eta errefusatu egin zuen gizarteratze plana, amnistia eskatzen jarraitzeko. Espainiako eta EAEko gobernuak, EH Bildu ez beste alderdi politikoak eta euskal gizartea, baina, aurka dude.

Azken Euskobarometroaren arabera, EAEko biztanleen % 25ek baino ez dute babesten amnistia. % 75, hori bai, presoak hurbiltzearen alde daude.

Testuinguru honetan, Espainiako Gobernua oreka bila ari da: espetxeetako egoera bideratu behar du, baina biktimak haserretu gabe; are gehiago, Josu Uribetxebarria auziaren ondorioz harremana apurtzeko zorian izan eta gero.

Etorkizuneko beste gakoetako bat 'Parot doktrinari' buruzko azken erabakia izango da. Estrasburgok atzera bota zuen, giza eskubideak urratzen dituela argudiatuta, baina Espainiako Gobernuak helegitea jarri zuen.

Europak ‘Parot doktrina’ behin betiko indargabetuko balu, espetxetik ateratzeko data atzeratu zietela ikusi zuten dozenaka preso aske geratuko lirateke.

EPPKren aurkako bidean, Zaballako espetxean (Araba) dauden eta 'Langraiz bidea'rekin bat egin duten presoek gizarteratze prozesua abiatu dute. Biktimei barkamena eskatu diete, eta batzuk haiekin bildu dira, aurrez aurre.

Iazko maiatzean lehen 'aurrez aurrekoa' egin zutenetik, gutxienez dozena bat biktima batzartu dira beste horrenbeste presorekin, tartean Consuelo Ordoñez (nebaren hiltzailearekin bildu zen, hots, Valentin Lasarterekin).

Espainiako Gobernuak bilerak egiten jarraitzea erabaki du, baina Eusko Jaurlaritza antolakuntzatik aldendu du.

Urtebete joan da ETAk indarkeriaren behin betiko amaiera iragarri zuenetik, baina barkamenaren eta gizarteratzearen eztabaida hasi baino ez da egin Euskadin.

KRONOLOGIA

2011-09-23: ETAko presoen kolektiboak (EPPK) bat egin zuen Gernikako Akordioarekin

2011-09-29: Patxi Lopez lehendakariak presoak hurbiltzea proposatu zuen

2011-10-20: ETAk indarkeriaren behin betiko amaiera iragarri zuen

2012-01-07: Manifestazio jendetsua Bilbon, presoak hurbiltzea eskatzeko

2012-04-13: EPPK-k hainbat odezkari izendatu zituen, balizko negoziazio baterako

2012-04-26: Mariano Rajoyren Gobernuak gizarteratze plan bat aurkeztu zuen, 'Langraiz bidea' oinarri hartuta

2012-05-02: Barne Ministerioak galarazi egin zuen Carmen Gisasola preso disidenteak Oroimenaren Kongresuan parte hartzea

2012-05-07: Aurrenekoz, 'Langraiz bideko' bi preso baldintzapean aske utzi zituen Auzitegi Nazionalak

2012-06-02: EPPK-k errefusatu egin zuen gizarteratze plana, eta amnistiaren alde egin zuen

2012-06-06: PPren Gobernuak berriz abiatu zituen ETAko presoen eta biktimen arteko bilerak, baina Jaurlaritza antolakuntzatik kendu zuen

2012-06-22: Consuelo Ordoñez neba hil zuen ETAko kidearekin, Valentin Lasarterekin, batzartu zen espetxean

2012-06-29: Jose Luis Alvarez Santacristina Txelis ETAko buru ohi eta preso disidenteak barkamena eskatu zien biktimei, "bihotz-bihotzez"

2012-07-10: Estrasburgoko Auzitegiak atzera bota zuen 'Parot doktrina'

2012-08-17: Barne Ministerioak hirugarren gradua ezarri zion minbizi sendaezina duen Josu Uribetxebarria ETAko presoari

2012-09-12: Auzitegi Nazionalak baldintzapean aske utzi zuen Uribetxebarria

2012-10-04: Espainiako Gobernuak helegitea aurkeztu zuen Parot doktrinaren aurkako epaiaren kontra

2012-10-05: Aurrenekoz, Fiskaltzak onartu egin zuen 'Langraiz bideko' bi presori onurak ezartzea

2012-10-11: Auzitegi Nazionalak bi preso askatu zituen, 'Parot doktrina' berrikusi eta gero