50 urte Montejurrako gertakarietatik: karlisten arteko talka, italiar neofaxistak eta… Estatuaren konplizitatea?

Karlismoaren barne-gatazka bat ez ezik, botere postfrankistak bultzatutako konspirazio bat ere izan zen Montejurrako hilketen atzean. 

Stefano Delle Chiaie neofaxista italiarraren izena Montejurrako gertakariei lotuta agertzea bera nahikoa zen susmoa pizteko: barne-gatazka bat baino gehiago, azpijoko eta interes ilun ugari izan ziren horren atzean. Denborak berretsi egin ditu susmo horiek. Karlismoaren adar ezberdinen arteko talka gisa aurkeztu zenak itzal handiagoko osagaiak zituen atzean, tartean Estatuaren esku-hartzea.

Stefano Delle Chiaie pertsonaia iluna izan zen, eskuin-muturreko militante eta kriminal ezaguna. Haren izena XX. mendeko azken hamarkadetako operazio eta ekintza bortitzenetako batzuei lotuta agertzen da. Kondor Operazioaren baitako Hego Amerikako diktaduren errepresio koordinatua, Italiako eskuin-muturraren ekintzak, Atochako abokatuen sarraskia… denetan ageri da Delle Chiaie, zuzenean edo zeharka

Latinoamerikako diktaduren estrategia kriminalean murgildu aurretik, Delle Chiaiek harreman estu bezain iluna izan zuen Euskal Herriarekin. 1970eko hamarkadaren amaieratik ETAren aurkako gerra zikineko hainbat ekintzatan parte hartu zuen, besteak beste Jean-Pierre Cherid Aljeriako OAS erakundeko kide ohiarekin batera. Aurrez, Montejurran izan ziren biak, 1976ko maiatzaren 9an, duela 50 urte.

Gertakariak

Garai hartako zenbait kronikak karlismoaren bi adarren arteko talka gisa aurkeztu zuten Montejurra. Batetik, Sixto Enrique Borboikoaren aldekoak; bestetik, Carlos Hugo Borboi-Parmakoaren jarraitzaileak. Espainiako trantsizio bortitzaren testuinguruan kokatutako auzi zaharkitua, hein handi batean gai dinastikoarekin lotua.

Comunion Tradicionalista erakundeari lotutako karlisten sektoreek —Sixto Enriqueren aldekoek— tiro egin zieten aurkariei, Montejurrako erromeria politikoaren testuinguruan. Eraso haren ondorioz, bi pertsona hil zituzten tiroz: Aniano Jimenez Santos eta Ricardo Garcia Pellejero.

Manuel Fraga Iribarne Gobernazio ministroak esan zuen bezala, “anaien arteko borroka” izan zen.

Haustura Karlismoan

Auziak, hala ere, osagai politiko argia zuen, urte haietan karlismoaren barruan gertatzen ari zen haustura politiko eta ideologikoarekin lotua. Comunion Tradicionalistaren inguruko sektoreak —Sixto Enrikeren aldekoak—integristak ziren: ultrakatolikoak, zentralistak eta erabat antikomunistak.

Aitzitik, Alderdi Karlistarekin lotutako sektorea gero eta nabarmenago ari zen lerratzen jarrera sozialista, autogestionario eta federalistetara. Langile mugimenduarekin eta antifrankismoarekin bat egin nahi zuen, eta, Euskal Herriaren kasuan, aldarri nazionalekin lotura estuagoak eraiki.

Montejurran, bi joeretako jarraitzaileek talka egin zuten. “Oriamendi abestu beharrean, Internazionala, Els Segadors eta Gora Euskadi oihukatzen zuten», jaso zuen El Correok argitaratutako kronika batek. Urteek, baina, erakutsi dute talka hura zuzendua eta manipulatua izan zela.

Konspirazioa

Santiago Belloch kazetariak 1998an argitaratutako liburu batek ‘Operacion Reconquista’ konspirazioaren berri eman zuen, iturri askoren testigantzetan oinarrituta.

Konspirazio haren helburua Montejurrako ekitaldiak leherraraztea eta karlismoaren adar ezberdinen arteko talka piztea zen. Estrategiaren xede nagusia karlismo sozialista eta autogestionarioa ahultzea zen, eta, aldi berean, Sixto Enrique Borboikoaren inguruko mugimendua monarkiaren eta botere postfrankisten orbitara hurbilduz.

Planak Carrero Blancok sortutako SECED zerbitzu sekretuen laguntza izan zuen, eta Manuel Fraga ministroaren eta Carlos Arias Navarro gobernuburuaren oniritzia ere bazuen.

Bellochek zabaldutako planteamenduak indarra irabazi du denboraren poderioz. 2023an, ‘Ruiz de Gordoaren paperek’ (Jose Ruiz de Gordoa Nafarroako gobernadore zibil ohiari lotuak) kontakizuna berretsi zuten. Montejurrako gertakariak ez ziren karlismoaren barneko liskar espontaneo bat izan, Estatuko aparatuen parte-hartzearekin antolatutako operazio bat baizik.

Neofaxismo italiarraren rola

Urteek igaro ahala, guztiz baieztatuta geratu den beste alderdietako bat da operazio hartan neofaxista italiarrek eta nazioarteko sare antikomunistek izan zuten parte-hartzea, mertzenario edo militanteen bidez. Josu Chueca EHUko irakasle ohiak eta Historian doktoreak ekarpen garrantzitsua egin zuen horiek identifikatzeko, Montejurran bertan ateratako argazkien bidez.

“Nazioarteko mertzenarioak ziren, Barne Ministerioarentzat lan egiten zutenak. Jean-Pierre Cheriden kasuan, 1983ra arte jarraitu zuen Estatuarentzat horrelako ekintzetan lanean, GALen garaira arte”, azaldu du ETBk gertakarien 50. urteurrenaren harira egindako erreportaje batean.

Lan berean, Carlistas contra Franco liburuaren egile Manuel Martorellek Estatuaren goi-mailako instantzien erantzukizuna nabarmendu du: “Nafarroa Euskal Herriaren baitan politikoki integratzearen alde egin zuen Alderdi Karlistak. Eta erakunde karlista bakarrak horrela jokatzeak ez zien grazia handirik egin Arias Navarroren gobernukoei”.

Hilketen egile materialak identifikatzea lortu bazuten ere, guztiak libre geratu ziren 1977ko Amnistiaren ondorioz. Stefano Delle Chiaie bera ere identifikatu zuten operazioak iraun zuen egunetan Espainian egon zelako, baina Montejurrako gertakariengatik ez zuten inoiz zigortu.

Ondorengo urteetan areagotu egin zuen bere jardun kriminala, lehenik Euskal Herrian eta gero Hego Amerikan. Hil aurretik memoria-liburu bat argitaratu zuen, “internazional neofaxista” moduko batean izandako jardun ilunaz.