Energia iluna ezagutzeko saiakera bat
Irene Sendra UPV-EHUko ikertzaile valentziarrak energia ilunaren izaera ulertzen lagun dezaketen hainbat eredu proposatu ditu. Energia ilun hori da, hain zuzen ere, unibertsoa hain azkar zabaltzearen arrazoia.
Unibertsitateak jakinarazi duenez, Sendrak materia iluna eta energia iluna izan ditu aztergai bere ikerketan. Orain arte, horietaz oso datu gutxi ezagutzen dituzte zientzialariek.
"Egindako behaketen arabera, Unibertsoaren % 5 materia arruntez osatuta dago, % 22 materia ilunari dagokio, badakigu existitzen dela materia arruntarekin elkarrekintzak sortzen direlako; eta gainerako % 73a energia iluna da; gauza jakina energia iluna badagoela, ez baitago unibertsitatearen hedapen azkarra azaltzeko beste modurik", gaineratu du.
Adituaren arabera, energia ilunari esker zabaltzen da unibertsoa hain bizkor. Energia ilun horren izaera hobeto ulertzen saiatzea da bere doktore tesiaren oinarria "Cosmology in an accelerated universe: observations and phenomenology" ("Kosmologia unibertso bizkor batean: behaketak eta fenomenologia").
Lambda CDM da unibertsoaren hedapen azkarra azaltzeko eredu onartuena, eta horren arabera, unibertsoaren azelerazioa konstante kosmologikoari dagokio. Hala ere, Sendraren iritziz hainbat behaketa ezin dira eredu horren bidez azaldu.
"Denborarekin aldatzen den energia ilun dinamiko bat bilatzen dugu, behatutako datuei hainbat eredu aplikatzen dizkiogu, perturbazio txikiekin jokatzen dugu, eta konstante kosmologikoarekin baino hobeto lotzen den ikusten dugu", gaineratu du.
BALORE KONSTANTEAK
Matematikako eta estatistikako baliabideak erabilita, behaketak ikertutako parametroetarako proposatzen dituen baloreak ereduak proposatzen dituenarekin egiaztatzen ditu. Ikertzailearen hitzetan "horrela, elkarrekintza askoren bitartez, gure ereduko konstanteek zein balore hartuko lituzketen ikusten dugu".
"Energia ilunaren egoera ekuazioaren balioa –1 da orain, baina dirudienez balioa aldatuz joan da antzinatik hona. Hala ere, balore horiek zehazterakoan errore portzentajea oso handia da", gaineratu du. Sendraren kalkuluen arabera, energia iluna dinamikoa bada datuak sendoak dira, eta aldatu egiten dira energia iluna gorrira aldatzean. Adam Riess 2011ko Fisika Nobel saridunarekin elkarlanean egindako ikerketak, oraindik argitaratu gabea, hipotesi hori babesten du.
Doktore tesi honetan, energia iluna materia ilunarekin batzen duen eredu berri bat proposatu du Irene Sendrak. “Litekeena da biak gauza bera izatea eta kontestuaren arabera forma ezberdinak hartzea. Guk osagai baten bidez bien eragina azaldu dugu, eta behaketek emaitza hobeak ematen dituzte eredu honetan materia eta energia iluna batzen saiatzen diren horietan baino.”, gaineratu du.
Sendrak kosmosaren hondoa ere ikertu du, eta "neutrino kopurua hiru baino handiagoa dela konturatu gara. Hala ere, badakigu partikulen eredu estandarrari esker hiru neutrino mota daudela. Ondorioz, balore itsusi bat daukagu eskuartean , eta gehiegizko neutrino kopuru hori azaltzen saiatu gara", gaineratu du.
Sendraren proposamena soken teoriaren haritik doa.
Zure interesekoa izan daiteke
Matrikulazioa % 5 jaitsiko dela uste du Hezkuntza Sailak, baina ikasturtean zehar heldutako ikasleekin orekatu daitekeela erantsi du
Begoña Pedrosa Hezkuntza sailburuak azaldu duenez, matrikula kopuruak % 5 inguru egin du behera, datu demografikoak kontuan hartuta egindako estimazioen arabera. Dena dela, iragarri du beherakada "matrikulazio biziak" konpentsatuko duela; izan ere, irailetik 5.400 ikaslek eman dute izena EAEko hezkuntza sisteman.
Gidari bat ikertzen ari dira istripu batetik ihes egin eta alkoholemia proba egiteari uko egiteagatik
Ertzaintzak ikertu gisa inputatu du bart Trapagaranen beste ibilgailu baten kontra istripua izan eta ihes egiten saiatu zen gidari bat, bide-segurtasunaren aurkako ustezko delitu bat egotzita. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak jakinarazi duenez, larunbatean, 21:00ak aldera, bi ibilgailuk talka egin zuten Bizkaiko udalerri horretan, eta gidarietako bat bertan artatu behar izan zuten. Beste gidaria, onik atera zena, ihes egiten saiatu zen, baina agenteek geldiarazi egin zuten. Gizonak uko egin zion alkoholemia proba egiteari.
Hiru pertsona artatu dituzte Usurbilen, sute batean kea arnasteagatik, eta beste bat Errenterian
Usurbile, hiru pertsonak tokian bertan artatu dituzte, baina Errenterian, Donostia Ospitalera eraman behar izan dute emakume bat. Barañaingo supermerkatu batean ere sutea izan da larunbat honetan baina ez da inor zauritu.
Manteroen kontrako "poliziaren esku-hartze bortitza" salatu dute dozenaka lagunek Bilbon
Mbolo Moye Doole eta Manteroekin bat! plataformek deituta, ostegunean Ertzaintza eta Udaltzaingoa manteroen aurka indarkeriaz aritu zirela salatu dute. Horien esanetan, "ez da gertaera isolatua izan", hilero jazotzen baitira halakoak.
Euskaraz bizitzeko eskubidea aldarrikatu eta EHEko lau ekintzaileren aurkako epaiketa salatu dute dozenaka lagunek Baionan
Euria eta hotza egin badu ere, 200 euskaltzale batu dira protestara datorren ostegunean epaituko dituzten Euskal Herrian Euskarazeko lau kideei babesa emateko.
Adingabe bat atxilotu dute Getxon, beste gazte bati lepoan labankadak eman eta larri zauritzeagatik
Ertzaintzak jasotako testigantzen arabera, 01:00ak aldera, hiru gazte Areeta auzoko parke batean zeuden banku batean eserita, erasotzailea eurengana joan eta oldartu zitzaienean. Higu gazteek korrika alde egin zuten baina bat harrapatu eta zauritu egin zuen.
Kamioi batek A63 autobian izandako istripuak auto-ilara luzeak eragin ditu Donibane Lohizune parean
Ibilgailua irauli egin da, eta ondorioz zama galdu du. Errepidea erabat itxi dute eta 6 kilometrora arteko ilarak sortu dira, baina 19:15ean errei bat ireki dute bertan hiru orduz geldirik egon diren ibilgailuak pasatzeko. Ondoren, berriro itxi dute bidea, kamioia bertatik kendu ahal izateko.
Gizon bat atxilotu dute Errenterian beste gizon bat labanaz hiltzen saiatzea egotzita
Ertzaintzak atzo atxilotu zuen 36 urteko gizasemea, baina gertakariak hilaren 12an jazo ziren, Gipuzkoako udalerri horretako lokal batean. Biktima, 21 urtekoa, ospitaleratu egin behar izan zuten, zauri larriak baitzituen.
Osasun sailburuaren arabera, iraungitako txertoen kasuak "ESI batean edo bitan izan dira, Donostialdekoan tartean"
Alberto Martinezek ETBn egindako elkarrizketa batean azaldu duenez, pertsona batek "bere lana egin beharko lukeen modura egin ez duela ondorioztatzen bada, horren ardura hartu beharko luke, zalantzarik gabe". Sailburu gisa, ahal den neurrian, horrelako akatsak ez direla berriro jazoko bermatu behar duela nabarmendu du, hori baita bere "ardura".
Euskal eskola publikoen "itxierak eta bat-egiteak" itunpeko ikastetxeei "artifizialki eusteko" direla salatu du Sumarrek
Sumar Mugimenduak, Ezker Anitza-IUk eta Berdeak Equok "Hezkuntza publikoaren aldeko frontea" ekitaldia egin dute larunbat honetan Santurtzin, EAEko hezkuntza publikoaren egoera aztertzeko.