"Pobrezia menstrualak zuzenean eragiten die emakumeen duintasunari eta autoestimuari"

Irama Vidorreta (Bilbo, 1979) EDE Fundazioko soziologoa "Hilekoaren Pobrezia eta higienea EAEn" azterlanaren egileetako bat da. Azterlan horrek, Euskadin lehen aldiz, hilerokoei eragiten dien diskriminazio ekonomiko eta sozial hori kuantifikatzea eta kualifikatzea du helburu.

Azterlanak zaurgarritasun-egoeran dauden dozenaka emakumeren testigantzak eta iritziak jaso ditu, hilekoarekin duten harremanari buruz eta hilekoak beren ekonomian eta osasunean duen eraginari buruz. Zure bizipenetatik, zein nabarmenduko zenituzke?

Azterlana egiteko, eztabaida-talde bat antolatu genuen zaurgarritasun-egoeran zeuden eta Caritas Otxarkoagaren Familia Hezkuntzako Programan parte hartzen zuten bederatzi emakumerekin. Gainera, hirugarren sektoreko elkarteek inkesta bat zabaltzen lagundu ziguten lan-prekarietatean dauden, migrazio egoeran dauden edo indarkeria jasan duten emakumeen artean. Bildu genituen testigantzek harritu egin gintuzten haien errealismoagatik, nahiz eta, nolabait, susmatu ditzakezun kontakizunak diren. Hau da, inkestatutako emakume guztiek hilekoaren produktuak garestiegitzat jotzen zituzten, eta, ondorioz, askotan uko egin behar izaten diote jarri nahi lituzketen produktuak erosteari beste gastu bati aurre egin behar izateagatik, hala nola, etxebizitza edo elikadura. Batzuek esaten ziguten: "Badakit produktu honek min egingo didala, deseroso egongo naizela edo usain txarra izango dudala, baina erosi egin behar dut, askoz merkeagoa delako". Horrek zuzenean eragiten die emakume horien duintasunari eta autoestimuari, beste modu batera kudeatu nahi luketelako, baina ezin dutelako.

Batzuek onartu ziguten beste produktu mota batzuk erabiltzen zituztela, hala nola klinexak, toallatxoak edo, kasuren batean, pixoihalak. Gainera, eta honek txundituta utzi ninduen, hainbatek onartzen zuten produktuen erabilera askoz gehiago luzatu behar zutela aurreztu ahal izateko. Gogoratu behar da horrelako produktuen erabilera luzatzeak ondorio negatiboak dituela osasunean: alergiak, infekzioak edo arazo larriagoak eragin ditzake.

Hilekoaren osasunari dagokionez, askok mina normalizatzeko joera zuten. Arazo handia da; izan ere, min handia normalizatzen duzunean eta normala dela uste duzunean, baliteke medikuak zerbait larriagoa diagnostikatzea atzeratzea. Beste emakume batzuek esan ziguten medikuarengana joan zirela minez edo odoljario handi batekin, eta askotan esan zietela dena "normala" zela.

Txostenak agerian uzten du hezkuntza arloan hutsune handia dagoela, ez bakarrik egoera ahulean dauden emakumeen artean, baita maila orokorrean ere. Nola eta zein baliabiderekin jar daiteke erremedioa?

Azterlanean egiaztatu dugu hilekoaren inguruan dauden mitoek eta ideiek nahiko indarrean jarraitzen dutela, eta horrek nabarmenagoa egiten du hilekoaren osasunean hezteko beharra, bai neskak, bai mutilak. Ikasgeletan azaldu behar da hilekoaren zikloa zer den, zeintzuk diren faseak, nola kudeatu, zer aukera dauden... eta hori modu naturalean egin behar da. Zentzu horretan, oraindik hobetzeko tarte handia dagoela iruditzen zait.

Gero, hilekoaren produktuei buruzko informazioa eta prestakuntza ere beharrezkoak dira, aukera batzuk etortzen zaizkigulako burura, aukera hori askoz zabalagoa denean. Emakumeek eskubidea dute dauden produktu guztiei buruzko informazioa izateko, eta, gero, beren beharren eta gustuen arabera aldatzen joan ahal izateko.

"Hilekoaren Pobrezia eta higienea EAEn" azterlana aitzindaria da arlo horretan Euskadin. Horretan aipatu duzue oso ikerketa gutxi dagoela gaiaren inguruan. Zer falta da heltzeko?

Ikerketa oso beharrezkoa da oraindik. Euskadin egiten den lehen azterlana da, eta Estatuan eta Europan ere erreferentziak oso urriak dira. Agian, ikerketa gehiago egin behar dira pobrezia mota horrek kolektibo espezifikoei nola eragiten dien jakiteko, hala nola, desgaitasuna duten emakumeei, oso premia espezifikoak dituztelako, edo beste kolektibo batzuei. Agerian utzi nahi genuen hilekoaren pobreziak emakumeei eragiten diela batez ere, baina, adibidez, ez dugu ahaztu behar transexualen kolektiboak oso premia espezifikoak dituela arlo horretan. Adibidez, komunetara sartzeko arazo hori guztia. Izan ere, askotan emakumeen komunak ez badaude prestatuta, gizonen komunak askoz gutxiago daude, eta gizon trans batek horra joan behar du.

Alderdi ekonomikoari dagokionez, produktu horien BEZari buruz hitz egin da; orain % 10eko zerga dute. Gutxienez, % 4ko super murriztura jaitsi beharko lirateke, ez bada erabat ezabatu. Gainera, produktuen doako banaketari dagokionez, gutxienez ikastetxe publiko jakin batzuetan egin beharko litzateke, hala nola, ikastetxeetan, osasun zentroetan eta emakume horiekin esku hartzen ari diren hirugarren sektoreko erakundeetan, toki horietan produktuak doan eskuratu ahal izan ditzaten. Esan beharra dago erakunde horiek izan direla premia horretaz jabetzen lehenak, eta duela gutxi hasi direla produktu horiek hornitzen, adibidez, elikagai bankuetatik. Hala ere, beraiek onartzen dute babes hori ez dela nahikoa, eta onartzen dute alderdi hori oraindik ere ikusezina dela hirugarren sektorean.