Euskadik gazteen indarra berreskuratu du: 25 urtean ez da hainbeste neraberik izan
Euskal Autonomia Erkidegoan 10 eta 19 urte bitarteko 220.000 gazte daude, 1999tik izandako kopururik altuena. Nafarroan, ez zegoen hainbeste nerabe 90eko hamarkadaren hasieratik. Hego Euskal Herrian, guztira, 300.000 nerabe inguru daude.
Euskadin ez dira hainbeste nerabe izan aurreko mendearen amaieratik. Horixe Eustaten azken datuetatik atera daitekeen ondorioetako bat. Estatistika institutuaren arabera, une honetan 10 eta 19 urte bitarteko 220.000 gazte daude EAEn, 1999az geroztik izan den kopururik handiena. Hortaz, mende laurden egin behar da atzera antzeko kopurua aurkitzeko.
Nerabezaroaren definizio objektibo baten faltan, Osasunaren Mundu Erakundeak 10-19 adin tarte horretan kokatzen du. Hortik ateratzen da 220.000 neraberen kopurua. Gizarte mailan, hala ere, koxka bat beranduago kokatu ohi da, 13-19 adin tartean (teenager ikuspegi anglosaxoiarekin bat eginez). Hor ere, EAEk goia jo du nerabeen kopuruari dagokionez: 13 eta 19 urte bitarteko 158.520 herritar daude, 2000. urtetik izandako kopururik handiena.
Nafarroaren kasuan, joera are nabarmenagoa da. Foru erkidegoan 10 eta 19 urte bitarteko 77.000 lagun inguru daude, 90eko hamarkadaren hasieratik izan den kopururik handiena. Hau da, Hego Euskal Herrian 300.000 gazte inguru daude 10-19 adin tarte horretan; duela bi hamarkada 225.000 ziren, eta, hortaz, % 33tik gorako hazkundea izan da.
Mende hasierako jaiotzen hazkundea
Datuok harrigarriak gerta daitezke, Euskal Herrian etengabe hitz egiten ari delako jaiotzen krisiaz eta oso gutxi mintzatu zelako jaiotzek izan zuten gorakadaz duela ez askora arte. 2000-2015 urteen artean gertatu zen, eta 2011an goia jo zuten. Urte hartan jaiotza kopurua altuena izan zen 1984az geroztik, eta, oro har, urte haietan buelta eman zitzaion 90ko hamarkadan izan zen jaiotzen krisiari.
Gorakada horrek azaltzen du, hein handian, gaurko nerabeen kopuru handia. Hala azaldu du Itziar Aguadok, Ekonomian doktore eta Giza Geografiako irakasleak Euskal Herriko Unibertsitatean: “Jaiotzen hazkundea iraunkorra izan zen urte haietan Euskadin. Kohorte hori orain ari da nerabezarora iristen, eta horrek zuzenean azaltzen du 10-19 urte bitarteko piramidearen zabaltzea”.
Migrazioaren eragina
Horrez gain, bigarren faktore bat ere bada, “osagarri moduan eragiten duena”: immigrazioa. “2000ko hamarkadatik Euskadira iritsi ziren migrazio fluxuek lan adinean zeuden biztanleak ekarri zituzten, baina baita ere seme-alabak zituzten familiak. Batzuk ume zirela ailegatu ziren eta beste batzuk hemen jaio ziren. Fluxu horrek bi modutan eragin du: batetik, zuzen-zuzenean hasierako hazkundean eraginez; eta bestetik, amen ugalkortasunaren bidez. Izan ere, atzerriko nazionalitatea duten amen batez besteko adina baxuagoa da eta ugalkortasun tasa zertxobait handiagoa”.
Aldaketa nabarmena gertatu da bi faktore horien ondorioz. EAEn 2005-2010 urteetan baino 50.000 nerabe gehiago daude gaur (% 27 gehiago). Nafarroan, berriz, duela bi hamarkada baina ia 24.000 nerabe gehiago daude (ia % 40 gehiago).
Premiei erantzutea
Hala, haur gutxi dauden arren, bereziki 0-5 adin tartean, nerabe asko daude. Eta fenomenoak ondorioak ditu, EHUko irakaslearen arabera.
“Gazte kopuruaren hazkundeak ondorioak ditu hainbat esparrutan, populazioaren zahartzearenak bezala, baina nerabe kopuruaren hazkundeak eztabaida publiko apalagoa sortzen du. Nerabe gehiago izateak eskaera areagotzen du arlo batzuetan: hezkuntzan, aisialdi jardueretan… Baina eskaera kudeatzeaz harago, garrantzitsuena da talde honen premiei erantzutea. Gazteen osasun mentala, teknologiarekiko harremana edo sexu heziketa bezalako arloak instituzioen arreta jasotzen hasiak dira, oraindik modu erreaktiboan bada ere”, azaldu du.
Bestalde, joera horrek ondorio demografikoak ere izango ditu, eta epe ertainean jaiotzen handitzea ekar dezake, Itziar Aguadok azaldu duenez.
“Gazte kopuru handiago honek etorkizuneko ondorio bat dakar, askotan kontuan hartzen ez dena. Ugaltzeko adinera iristean, eta ugalkortasun tasak mantentzen badira (2024an emakumeko 1,17 seme-alaba, 1990eko hamarkadaren 0,97ren aldean), jaiotzen kopuru absolutua handitu egingo da. Ez portaera indibidualak aldatuko direlako, baizik eta seme-alabak izateko adinean egongo diren herritarrak gehiago izango direlako. Horrela jokatzen dute demografiaren inertziek, diskurtso ezkorrek kontrakoa iradokitzen duten arren”.
Etxebizitza, prekarietatea edo zaintza, jaiotza tasa areagotzeko gakoak
Nerabeen kopuruaren hazkunde honek gaur egungo jaiotza tasaren egoera ulertzeko balio du, Itziar Aguadoren ustez. Izan ere, gaurko egoerak iraganeko ugalketa erabakietan dauka zergatia, eta egungo jaiotzen beherakadak, neurri handi batean, 90eko jaiotzen krisian du azalpena. Horrek ugaltzeko adinean dagoen biztanleriaren bolumena zeharo murriztu zuen.
“Jaiotzen beherakadari buruzko titular alarmisten aurrean, komeni da datuek benetan diotena aztertzea. Jaiotzen kopuru absolutua baxua da. Jaiotza tasa gordina jaisten ari da, neurri batean, ugaltzeko adinean dauden emakume kopurua ere murrizten ari delako. Baina ugalkortasun indize sintetikoak —efektu hori neutralizatzen duenak— erakusten du emakumeek gaur egun duela hiru hamarkada baino seme-alaba gehiago dituztela batez beste”, dio Aguadok.
EHUko irakaslearen ustez, arazoa bideratzeko faktore material jakin batzuei heldu behar zaie, gazteek seme-alabak “nahi luketen unean eta kopuruan” izatea eragozten ari baitira: “Emantzipazio berantiarra, lan prekarietatea, etxebizitzaren prezioa eta zaintza lanen benetako banaketari heldu behar zaie. Aukera kostu handia sortzen dute, eta bereziki emakumeen gain erortzen da”.
Aguadoren iritziz, gakoa ez da izan behar, berez, jaiotzak sustatzea, baizik eta “pertsonen bizi proiektua oztopatzen dituzten faktoreak deusestea”. Eta horretarako egiturazko politikak eskatu ditu: “Haur txekea edo pizgarri fiskalak maila asistentzialean eragiten dute eta efektu mugatua dute. Benetan eraginkorra dena da gurasotasunak bizi penalizaziorik ez ekartzea, bereziki emakumeentzat. Horrek egiturazko politikak eskatzen ditu: etxebizitza eskuragarria, benetako kontziliazioa ahalbidetzen duen lan merkatua eta zaintza lanen benetako banaketa”.
Zure interesekoa izan daiteke
Biarritzen izan da Chanelen azken desfilea, Nicole Kidman, Marion Cotillard eta zinema eta moda munduko izar handiekin
Modako enpresak Ipar Euskal Herriarekin duen lotura indartu du saltokia inauguratuta, eta sasoi arteko bildumaren aurkezpenarekin.
Zer gertatuko da alokairuekin dekretuaren indarraldia amaitu ondoren?
Hiru agertoki nagusi ireki dira. Lehenengoak luzapena eskatu eta dagoeneko onartuta dutenei eragingo die: luzapen horiek baliozkoak izaten jarraituko al dute? Bigarrenak luzapena eskatu duten baina oraindik erantzunik jaso ez duten maizterrak izango ditu ardatz: babestuta daude ala hutsune legal batean sartzen dira? Eta hirugarrena, oraindik eskatu ez zutenak: aurrerago egin ahalko dute?
CIAFek Adamuzeko trenen anomaliak baztertu ditu eta berretsi du istripua erreiaren hausturak eragin zuela
Iñaki Barron CIAFeko presidenteak astelehen honetan Senatuan esan zuenez, dituzten azterketa-elementuekin ezin da esan Adamuzeko istripua ekidin zitekeenik, eta aztertzen jarraitzen duten arrazoi nagusia azpiegituraren akats bat da, erreian edo bidearen soldaduran. CIAFek adierazi du bere ondorioak "behin-behinekoak" direla, batzordearen ikerketak berak eta Guardia Zibilak egindakoak "aurkikuntza berriak" ekar baititzakete.
San Prudentzio eguna, Armentiara erromerian joateko ordua
Festaren bihotza bihurtu dira beste behin Armentiako Basilikaren inguruko zelaiak: 200 saltokitik gora eta mimoz egindako jaki goxoak salgai. Karakolak, perretxikoak, taloak... Bertako jakiak dastatzeko eta familian gozatzeko egun aproposa izaten da San Prudentzio eguna.
Lemoizko akuikultura proiektua atzera botatzea eskatu du Greepeacek, itsasoari eragingo dion "kaltea" dela eta
Talde ekologistaren arabera, mihi-arrainaren kasua "bereziki kezkagarria da", ez bakarrik itsas uren kalitatean izan dezakeen eraginagatik, baizik eta espezie arrainjalea izanda, beste arrain espezieentzat arriskutsua izan daitekeelako.
Ertzaintzak gizon bat atxilotu du Irunen, goizaldean aurkitu duten gorpuarekin zerikusia duelakoan
Belaskoenea auzoan, suzko armaz egindako zauri bat zuen gizon baten gorpua aurkitu dute txabola baten ondoan.
Zortzi lagun atxilotu ditu Espainiako Poliziak otsailean Sadarren izandako istiluen harira
Indar Gorriko kideak dira guztiak eta desordena publikoak eta agintaritzaren aurkako atentatua leporatzen dizkiete. Operazioak zabalik jarraitzen du.
Ikasgelak ixteko erabakia "bidegabea" eta "arinki" hartutakoa dela salatu dute Nafarroako itunpeko ikastetxeetako sindikatuek
Ikasgelak itxi ordez, ratioak murriztea eta liberatutako baliabideak irakaskuntzaren kalitatea hobetzeko baliatzea eskatu dute SEPNA-FSIE eta UGT sindikatuetako ordezkariek.
Ur epelak Antartikara hurbiltzen ari dira, eta horrek izotza behetik urtzeko arriskua sortzen du
Ikertzaileek ozeanoko aldaketen lau hamarkada berreraiki dituzte, eta, lehen aldiz, behaketa zuzenen bidez baieztatu ahal izan dute berotze globala modu kezkagarrian ari dela aldarazten Ozeano Australeko korronteak. Aldaketa horiek planeta osoan karbonoa eta beroa erregulatzeko ozeanoek duten gaitasunean eragiten dute.