Hilketak, hotzeri hilgarriak, dimisioak eta AEBko presidenteak zipriztindu dituzten hamaika pasadizo
AEBko Presidentetza da herrialde horretako ardura kargu garrantzitsuena, eta 1789an George Washington lehen presidente aukeratu zutenetik mordoa dira urteen joan-etorrian pilatu dituzten pasadizo eta bitxikeriak.
Trump AEBko 47. presidente izendatuko dute 2025eko urtarrilaren 20an. Agintaldi ez-jarraitua errepikatzen duen bigarren mandataria izango da (Grover Cleveland izan zen lehena, 1885 eta 1889 artean eta 1893 eta 1897 artean).
Egun, eta 1951tik, bi agintaldira mugatuta dago Presidentetza, baina aurretik ez zuen mugarik. Hala, Franklin D. Roosevelt (32. presidentea) lau agintaldi egon den presidente gisa, eta, besteak beste, Depresio Handia eta Bigarren Mundu Gerra harrapatu zituen.
Nor izan daiteke hautagai?
Hasteko, AEBn jaiotakoak soilik izan daitezke Presidentetzarako hautagai. Ezinbestekoa da, halaber, herrialdean gutxienez 14 urtez bizitzea eta 35 urte beteta edukitzea.
George Washingtonen kasuan, herritarrek hautatu beharrean, Hauteskunde Batzordeak hautatu zuen. Abraham Lincoln, berriz, herriak aukeratutako lehen presidentea izan zen, baita agintea hartu zuen lehen errepublikanoa ere.
Trump 78 urterekin helduko da agintera. Joe Bidenek 79 zituen presidente kargua hartu zuenean (inoiz egon den presidente zaharrena). Gazteena, aldiz, D. Roosevelt izan zen, 42 urterekin.
Agintaldiak
Presidente guztiek agortu dituzte agintaldiak, Richard Nixonek (37. presidentea) salbu, Watergate auziagatik dimisioa eman behar izan baitzuen. 70eko hamarkadaren hasieran herrialdea astindu zuen eskandalu horrek, Washingtongo Watergate bulegoetan dokumentuak ostu zituztelako, eta Nixonen Gobernuak lapurretaren egileak estali zituelako.
Ate berriak ireki zituzten John F. Kennedyk eta Barack Obamak ere, lehen presidente katolikoa izan zelako batak eta arraza beltzeko aurrenekoa izan zelako besteak.
Presidentetza laburrena, bestalde, William Henry Harrisonena (9. presidentea) izan zen. 32 egun egin zituen boterean. Karguaren zina egitean, bi orduko diskurtsoa eman zuen goiz oso hotz batean, berokirik gabe, eta orduan hartutako hotzeriak hil zuen.
Guztira, lau presidente hil dituzte gaur arte: Abraham Lincoln, James A. Garfield, William McKinley eta John F. Kennedy. Beste batzuek erasoak jasan zituzten; Ronald Reaganek, Andrew Jacksonek eta Gerald Fordek, hain zuzen.
Ibilbidea
Presidente gehienek Harvarden edo Yalen egin zituzten ikasketak. Askok Zuzenbide ikasketak hautatu zituzten, baina ingeniariak, kazetariak, aktoreak eta historiagileak ere egon dira agintean.
Orotara, 19 presidente errepublikano eta 16 demokrata izan ditu AEBk.
Kargu-hartzea
George Washingtonek esandako esaldi bat errepikatu ohi dute presidente guztiek karguaren zina egitean: "Jainkoak lagun nazala".
1933ra arte, martxoaren 4an egiten zuten inbestidura ekitaldia, Kongresua biltzen zen lehen egunean, baina harrezkero urtarrilaren 3an osatzen dute Kongresua, eta urtarrilaren 20an izaten da kargu hartzea.
Oraindik ere, munduan botererik handiena duen giltza da Etxe Zurikoa, behin hara iritsita sinatutako akordio orok herrialdea bera eta mundu osoa baldintzatzen baitute.
Emakumerik ez, agintean
Konstituzioak emakumeen boto-eskubideari buruz ezer esaten ez badu ere, egia da hasieran ez zutela bozkatzeko aukerarik. Azkenean, 1920an, 30 urteko borrokaren ostean, boto-eskubidea onartu zieten.
Mende bat geroago, Etxe Zuriak ez du emakumezko presidenterik izan. Hillary Clintonek eta Kamala Harrisek aukerak izan dituzte, baina bidean gelditu dira horien eginahalak. Harrisek, baina, emakumezko lehen presidenteordea izatea lortu zuen.
Zure interesekoa izan daiteke
?fmt=webp-alpha&qlt=80)
Artemis II misioak Lurrera itzultzeko bidaia hasi du Ilargiaren aurpegi ezkutua behatu ondoren
Aurreikusita zegoen bezala, misioko lau astronautek —Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch eta Jeremy Hansen— Lurrarekin komunikazioa galdu dute 40 minutuz. Tarte horretan, satelitearen alde ezkutua behatu dute eta inoiz ikusi gabeko tokien argazki eta datuak bildu ahal izan dituzte.
Artemis II misioa: "Gizakia Lurretik inoiz urrunen egon den tokira iritsi gara"
Lau astronautak gaur sartu dira Ilargiaren orbitan, eta satelitearen alde ezkutua behatzen hasiko dira. Lehen irudiak erakusten hasi da NASA gaur.
Iranek AEBren su-eten proposamena baztertu eta gerra behin betiko bukatzeko eskatu du
Iranek hamar puntuko proposamen bat helarazio dio AEBri, Pakistanen bitartez, gatazka erabat bukatzeko helburuarekin. Trumpen arabera, "ez da nahikoa", eta Iran osorik suntsitzeko mehatxua bota du, berak jarritako epea betetzen bada.
Ormuzko itsasartetik igarotzeko "protokoloa" negoziatzen ari dira Iran eta Oman
"Elkarrizketa hauen helburua da ontziak Ormuzko itsasartetik segurtasunez pasatzeko prozedura aztertzea", esan du gaur, astelehenarekin, Ismail Bagaei Irango Atzerri Ministerioko bozeramaileak.
AEB, Iran eta hainbat bitartekari 45 eguneko balizko su-eten bat negoziatzen egon litezke
Bestalde, Irango Atzerri ministroaren bozeramaileak esan du ez dituela Trumpen ultimatumak onartuko, "negoziazioa ez delako ultimatumekin, hilketekin edo gerra krimenak burutzeko mehatxuekin bateragarria".
17 eta 45 urte arteko gizon alemaniarrek baimena beharko dute hiru hilabete baino gehiagoz herrialdetik irteteko
Urtarrilaren 1ean indarrean sartu zen soldadutza lege berriaren arabera, herrialdetik kanpora hiru hilabetetik gorako egonaldiak egiteko Armadaren baimena beharko dute. Alemaniako Defentsa Ministerioko bozeramaile baten arabera, ordea, zerbitzu militarra borondatezkoa den bitartean baimenak emantzat joko dira.
Trumpek asteartera arte luzatu dio Irani Ormuzeko itsasartea irekitzeko ultimatuma
AEBko ekialdeko 20:00ak arte luzatu du epea. Asteazken goizaldea izango da Teheranen. Bien bitartean, Iranen hildakoak ugaritzen ari dira etengabe estatubatuarren eta israeldarren erasoen ondorioz.
Artemis II misioak Ilargiaren alderdi ezkutuari ateratako argazkia argitaratu dute
Misioa helmugara iristetik gertu dago, bost hamarkadatan lehenengo aldiz satelite naturalaren orbitara iristetik ordu gutxira, alegia.
Trumpek mehatxu larriak egin ditu Iranen kontra, baina astelehenerako akordioa lortzea ere "posible" dela esan du
"Uste dut aukera asko daudela akordio batera iristeko. Oraintxe ari dira negoziatzen", adierazi du, eta akordiorik lortu ezean, "dena lehertu eta petrolioaz jabetzea" pentsatzen ari dela esan du. Ormuz irekitzeko ultimatuma asteartera atzeratu du.
Artemis II misioko astronautek ikusi dute dagoeneko Ilargiaren alderdi ezkutua
"Bart ikusi dugu lehen aldiz Ilargiaren alderdi ezkutua, eta ikusgarria izan da oso. Ikustean, Ilargia ez denaren nolabaiteko sentsazio bat sortu zaigu, ez baitu ikustera ohituta gauden Ilargiarekin zerikusirik", azaldu dute.