Chillida: obra agorrezin baten lagin batzuk
Pintura, collagea, marrazkia, eskultura –jakina–, grabatua… Obra oparoa eta berealdiko itzala utzi zituen Eduardo Chillida artistak (Donostia, 1924ko urtarrilak 10 - Donostia, 2002ko abuztuak 19), XX. mendeko euskal artearen izen handietako batek.
Ezagun-ezaguna da bere obra, nola mundu zabaleko hirietan ikusgai den eskultura publikoa hala nonahiko museoetan erakusgai izan diren, badiren eta izango diren lanak, eta adituek ertz askotatik hartu dute hizpide Chillida zenaren lana, tartean Peter Selzek, James Johnson Sweeneyk, Martin Heideggerrek, Emil Cioranek eta Octavio Pazek.
Idatzi honetan, obra zabal horren hainbat lagin bildu ditugu.
Arantzazuko basilikako Ateak (Oñati)
1954an, Arantzazuko basilika berriko Ateak sortu zituen Chillidak, Paristik Euskal Herrira bueltan burdina lantzen hasi eta hiru urtera. Ilarik burdinazko eskultura izan zen, 1951n, bere lehen lan abstraktua, figurazioa alboratutakoan egin zuen lehena.
Santutegiko tenplura sartzeko lau ateak landu gabeko burdinaz egin zituen, eta collage metalikoa osatzen dute, txapak elkarren gainean jarrita egin baitzituen. Txatarra eta industria hondakinak erabili zituen lan horretarako, frantziskotarren soiltasunaren azpimarragarri.
Chillidarekin batera, Jorge Oteiza, Nestor Basterretxea, Lucio Muñoz eta Javier Alvarez de Eulate aritu ziren Arantzazuko basilika lantzen.
Haizearen Orrazia XV (Donostia)
Chillidaren lan ikonikoenetako bat ez ezik, Gipuzkoako hiriburuaren ikur ere bada dagoeneko Haizearen Orrazia (23 laneko serie osoaren izena jaso du ale honek, metonimiaz).
Ondarretako hondartzaren ezker hegian dago bederatzina tonako altzairuzko hiru piezak osatzen duten multzoa, eta Luis Peña Ganchegui euskal arkitektoak diseinatutako espazioa biribiltzen du.
1977ko irailaren 3an inauguratu zuten.
EHUren ikurra
Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU) 1980an sortu zuten, eta Chillidaren ikur bat eta Iparragirreren bertso bat ("eman ta zabal zazu") aukeratu zituzten ikasketa zentro hasiberria aurkezteko.
Lemoizko zentral nuklearraren aurkako eta amnistiaren aldeko mugimenduen ikurrak ere diseinatu zituen donostiar artistak. Hain zuzen ere, Artium museoak eskultorearen arlo horri begiratuko dio aurten, Chillida. Erabilera aplikatuak azaroaren 15etik aurrera hartuko duen erakusketan.
Gernika eta Berlin, obra publikoaren erakusgarri
Arte publikoa da, agian, Eduardo Chillidaren obraren atal ugari eta ezagunena, Haizearen Orraziak berak agerian uzten duenez. Artea eta espazio publikoa elkarrizketan jarri ohi zituen Chillidak sarritan, askotan bolumen handiko piezak erabiliz.
Washington, Doha, Gijón, Loiu, Grenoble, Bartzelona, Helsinki, Donostia bera… Mundu osoko kaleetan aurki ditzakegu horrelako adibideak, baina biri begiratuko diegu orain: Gure aitaren etxea Gernikan ezarritako eskultura eta Berlin Alemaniako hiriburuan paratutakoa.
Gure aitaren etxea 1988an ezarri zuten Gernikan, Europako Herrien Parkean, Eusko Jaurlaritzaren eskariz, Bizkaiko herriaren aurkako bonbardaketaren 50. urteurrena gogoratzeko eta "bakeari eta tolerantziari gorazarre egiteko".
Berlin (2000) da Chillidaren obra publiko emankorraren beste adibide bat. 6 x 6 metroko altzairuzko lanak 90 tonako pisua du, eta Alemaniako Kantzilertzaren egoitzan dago, Alemaniako hiriburuan. Elkarrekin lotzekotan diren bi beso erakusten ditu, 1990ean bat egin zuten bi Alemaniak.
Chillida Leku (Hernani)
"Egun batean, utopia batekin egin nuen amets: nire eskulturak finkatzeko leku bat nahi nuen, jendeak eskultura horien artean ibiltzeko aukera izan zezan, baso batean bezala". Chillidaren behinolako adierazpen horiek Hernaniko Zabalaga baserrian gorpuztu ziren, 2000. urteko irailean Chillida Leku museoa inauguratu zutenean bertan.
Gorabehera ekonomiko eta estilistikoak tarteko 2010ean museoa itxi eta bederatzi urtez zarratuta egon eta gero, 2019an biziberritu zuten Chillidaren ametsa, eta publikoarentzat bisitagarri jarri zuten ostera ere, Hauser & Wirth suitzar galeriaren eskutik.
Chillidaren denetariko 40 lan baino gehiago biltzen ditu Chillida Lekuk, "ingurumenarekin elkarrizketan", eta beste artista batzuen behin-behineko erakusketak zein bestelako jarduerak ere hartzen ditu espazioak.
Zure interesekoa izan daiteke
Bilboko Guggenheim, munduko zazpi mirari garaikideetako bat izateko bidean
Guggenheim Bilbao Museoak, aro garaikideko obra enblematikoa izateaz gain, Bilbo nazioarteko kultura-erreferente gisa kokatzea ahalbidetu du, eta eragin sakon zein onuragarria izan du inguruko turismoaren, ekonomiaren eta gizartearen garapenean.
Guggenheim Bilbao Museoak "66-76-26" iragarri du, Steve McQueenek museoarentzat sortutako lana
Instalazioak aurrez aurre jartzen ditu hamarkada batez bereizitako Nina Simoneren (1966) eta David Bowieren (1976) "Wild is the Wind" interpretazio mitikoak.
Ertibil erakusketaren 44. edizioak 18 artista berriren lanak bildu ditu
Rekalde aretoan zabaldu dute Bizkaiko artista berriei laguntzeko erakusketa ibiltaria. Urriaren 18ra arte egongo da Bilbon, eta handik Barakaldora (urriak 21-azaroak 5), Basaurira (azaroak 6-29) eta Igorrera (azaroak 30-abenduak 30) egingo du. Lehen, bigarren eta hirugarren sariak Estela Miguelek eta Markel Gonzalez Elezkanok, Natalia Suarez Ortiz de Zaratek eta Jone Elorriaga Sotok irabazi dituzte.
"Uhinak": Ra Asensiren erakusketa Bilboko Euskal Museoan
2026ko uztailaren 8tik abenduaren 28ra bitartean bisitatu ahal izango da, Miserikordia eraikineko Kukula espazioan. Kantauriko algekin eta oxidoekin egindako beiraztatutako gresezko formak eskaintzen ditu, erakusketa-aldian eboluzionatzen duten materialak.
“Bakoren Burua” ikusgai jarri dute Arabako Bibat Arkeologia Museoan
1976an aurkitu zuten I. mendeko marmolezko eskultura ezaguna, Arkaiako parrokia elizaren inguruan. 13 cm-ko altuera, 9,5 cm-ko zabalera eta 6,5 cm-ko sakonera duen pieza 46 urtez egon da desagertuta, Jon Buesa EAJk Arabako Batzar Nagusietan zuen bozeramaileak epailearen eskariz itzuli zuen arte. Irailaren 30era arte ikusi ahalko da Gasteizko Bibat Arkeologia Museoan.
Carla Filipe eta Taxio Ardanaz artisten lana batu du "Kooperatiba" erakusketak, Tabakaleran
Ángel Calvo Ulloak komisariatutako erakusketak Carla Filipe eta Taxio Ardanaz artistek lengoaia grafikoen eta irudikapen politikoaren inguruan egindako lana biltzen du. Uztailaren 3an irekiko da, Donostiako zentroan, eta urtarrilaren 10era arte egongo da ikusgai.
Bonnat-Helleu museoak 100.000. bisitaria hartu du
Birmoldatu eta azaroan berriz ireki zuten arte ederren museoko 100.000. bisitaria 8 urteko baionar neskatoa da. Urte osoan doan sartzeko baimena emango dion txartel bat jaso du Barthélémy Etchegoyen museoko zuzendariaren eskutik.
“Harri biguna” dokumental sailak artearen irakurketa “kritiko eta garaikidea” proposatzen du ikuspegi feministatik
Primeran eta ETB ON plataformetan izango da ikusgai, ekinaren 30etik aurrera, Tamara Garcíak idatzi eta zuzendu duen sei ataleko lana. Elkarrizketen eta artxiboko materialaren bidez, ikusezin bihurtu diren narratibak azaleratzen ditu, collagean oinarritutako proposamen estetikoa erabilita.
Arte Ederren Bilboko Museoak Placido Arango omenduko du fase berriaren inaugurazioan
Placido Arango izango da Arte Ederren Bilboko Museoaren berrirekitzearen protagonista nagusia, seme-alabek utzitako eta Pradoko Museoarekin batera antolatutako erakusketa bati esker. Erakusketa urriaren 5ean inauguratuko da Arte Ederren Bilboko Museoan, eraikina handitzeko lanak amaitu ondoren.
Euskal Museoaren klaustroa, musika, dantza, zirku, herri kirol eta bertsolaritzaz beterik barikuetan
Plazara ekimeneko jardueretarako sarrera 3 euroan dago salgai, Bilboko museo zaharberrituaren webgunean. Aukeran konpainia eta Nerea Ibarzabal, Oihana Bartra, Miren Amuriza eta Uxue Alberdi bertsolariak arituko dira, besteak beste.