Oihenarten hiru poema ezezagun aurkitu dituzte
Gidor Bilbao EHUko Ikasketa Klasikoen Saileko irakasleak Arnaut Oihenart euskal poeta, legelari, historialari eta politikariaren (Maule-Lextarre, 1592 – Donapaleu, 1668) hiru poema berri (83 bertso-lerro) aurkitu ditu Interneten bila ari zela, Grenoblen, "Kobla berriak" liburuñoaren ale ordura arte ezezagun batean, Euskal Idazleen Elkarteak Miel A. Elustondoren elkarrizketa baten bidez iragarri duenez.
Orain arte ezagunak ziren "Kobla berriak" lanaren aleetan agertzen ez ziren zazpi ahapaldi eta bi poema ("Jorraleen koblak I" eta "Jorraleen koblak II") dira, hain zuzen ere, Bilbaok Grenobleko alean kausitutako ale berriak, eta, ikertzaileak EITBri esan dionez, bide oparoa irekitzen die horrek ikertzaileei, orain arte ezagutzen genituen baino ale gehiago aurkitzeko. "Oihenartek urteetan zehar moldatu eta osatu ohi zituela idazlanak zuzenketaz, aldaketaz zein emendioz, are lanak inprimatu ondoren ere", idatzi du.
Elkarrizketan Bilbaok Elustondori esan dionez, lehenik eta behin, ezagutzen ez genituen zazpi ahapaldiak "kobla klasikoak dira, maitearen luzamenduekin eta atzera eta aurrerako jolasekin nekatuta dagoenaren kexa". "Kobla hauetan, Oihenartek beste inon erabili ez duen egitura metrikoa darabil, eta irudipena daukat horrek egilearen helburu nagusietako bat salatzen digula, hau da, euskarazko poesiagintzan era askotako egitura metrikoak erabil daitezkeela erakustea", erantsi du. Hona lehen lau bertso-lerroak, Bilbaok batuaz emanak:
"Denbora batez, irabazi
uste nuen zintudala;
geroz, zerkbait gibelerazi
dakusat zerauztadala"
"Jorraleen koblak"
Beste bi poemak, "Jorraleen koblak", berriz, xikitoen tradizioari dagozkio, zuberotar artzainek neurtitzetan elkarri botatzen zizkioten zirto gogorren usadioari. Euskaltzaindiak azaltzen duenez, Xikito esan behar zen beti bertsoaren ondoren, eta lagunak ez zuen laidoztatua sentitu eta borrokatzeko aitzakiarik, baina berak asmatu edo ikasitako bertso batez erantzuteko beharra zuen halakoetan.
Bada, Bilbaok azaldu duenez, orain arte uste zen beti gizonezkoak gizonezkoari botatzen ziola xikitoa, baina "hemendik aurrera perraka-xikitoak esan beharko genukeela iruditzen zait", adierazi du Bilbaok: "Oihenarten kobla hauek erakusten digute andreak gizonari xikito esaten diola, baina gizonak andreari, berriz, perraka, esan nahi baita piltzarra edo andre zarpaila".
'Jorraleen koblak'
Hala azaltzen du Bilbaok ASJU aldizkarian argitaratutako artikulu akademikoan, zeinetan ikergai diren bertsoak osorik irakur baitaitezke, jatorrizkoan eta batura ekarrita: "Oihenarten lekukotzari kasu egiten badiogu, orain badakigu andrazkoen eta gizonezkoen artean ere egiten zirela zirto-koplaz osaturiko eztabaidak, txandaka bien artean, gizonaren eta emakumearen arteko lehia agonistikoan, eta hain zuzen gizonezkoari jaurtiriko koplak amaitzen zirela Xikito! oihuarekin, baina andrazkoei jaurtirikoak Perraka! bokatibo iraingarriarekin amaitzen zirela".
Bertso gordin samarra dira biok ("Bata hordi, bertze hor(i) ito / orok ez balio bi behito / Hor den putarik handienak / erran bezat niri "xikito". Perraka"), eta Bilbaok adierazi du izan litekeela "Baionako alean* liburuñoko azken orri hori (eta, horrekin batera, liburuñoko hasierakoa) galtzea ez izatea ausazko gertakizuna, poema lotsagabeen zentsura baino".
*orain arte ezagun zenetako bat da "Kobla berriak"en Baionako alea
Zure interesekoa izan daiteke
Jabier Muguruza musikari eta idazleak bere lehen eleberria argitaratu du: "Café Mokka"
Eleberria “lehen pertsonako kontakizun intimo eta ironikoa eskaintzen du, kafetegi baten egunerokotasunetik abiatuta. Café Mokka kafetegia behatoki soziokultural bilakatzen da, non bezeroen elkarrizketek eta eguneroko egoerek gizartearen kontraesanak, joerak eta aldaketak islatzen dituzten”.
Literatura plazara aterako dute Oiartzunen ostera ere
Martxoaren 9tik 28ra, Literatura Plazara egingo dute Oiartzunen, laugarrenez, eta euskal literaturaren inguruko zortzi hitzordu jarri dituzte antolatzaileek, 1545 argitaletxeak.
Emakume idazleek presentzia irabazi dute: ahots, gorputz eta gai berriak ekarri ditu feminismoak
Feminismoak aldaketa sakonak ekarri ditu azken urteotan, baita literaturan ere, eta gai, begirada, ahots, gorputz eta narratiba berriak ekarri ditu. Duela mende erdi emakumezko idazle gutxi zeuden, eta bigarren maila batera baztertuta zeuden, gainera. Orain, berriz, oso garrantzitsua da horien presentzia, eta, besteak beste, sariak eta bekak irabazten ikusten ditugu.
António Lobo Antunes portugaldar idazlea zendu da
Portugalgo literaturaren izen erraldoiak, inkontzientearen eta memoriaren biltzaile eta idazkariak, 83 urte zituen. Euskaraz, “Gauzen ordena naturala” irakur daiteke.
Gutun Zuria jaialdiak Gerediaga Elkartea eta Valerie Miles sarituko ditu
Gaur, asteartearekin, hasiko da Bilboko literatur jaialdia, eta hilaren 28ra arte iraungo du. Aurten, Gerediaga Elkarteari, Durangoko Azoka antolatzaileari, eta Valerie Miles idazle eta editore estatubatuarrari eskainiko dizkie ohorezko sariak.
Euskaltzaindiak eta EIEk hitzarmena sinatu dute, idazle gazteei laguntzeko
Euskaltzaindiak eta Euskal Idazleen Elkarteak (EIE) lau urterako akordioa adostu dute. Euskaltzaindiak urtean bi ikastaro emango dizkie EIEren bazkideei, bekak deituko ditu eta mentoretza programa abiatuko du. Andres Urrutia euskaltzainburuak, Mikel Ayllon EIEko zuzendaritza batzordeko kideak eta Miren Agur Meabe idazle eta Euskaltzaindiaren idazkariak hartu dute parte ituna sinatzeko ekitaldian.
Hitza erdigunean jarriko du Gutun Zuriak berriz, 19. edizioan
Bernardo Atxagak, Alana S. Porterok, Karmele Jaiok, Layla Martinezek, Harkaitz Canok, Mario Obrerok, Miren Agur Meabek eta beste hainbat idazlek parte hartuko dute letren Bilboko nazioarteko jaialdian.
Xabier Montoiak "Bakea, bakea" eleberria aurkeztu du
Inazio Osa 43 urteko donostiarrak hondamendia biziko du ama hiltzean, "baina laster ikasiko du oker dagoela oso, deskalabrurik handienean ere beti baita posible zuloan beherago erortzea, are eta zoritxar handiagoak etortzea".
'Lauaxeta, ametsen egilea' erakusketa Euskal Abertzaletasunaren Museora iritsi da, Bilbora
Sabino Arana Fundazioaren Euskal Abertzaletasunaren Museoak Lauaxeta, ametsen egilea erakusketa ibiltaria izango du ikusgai Sabin Etxean, Bilbon, martxoaren 12ra arte. Bizkaiko Foru Aldundiak antolatu du erakusketa, museoarekin lankidetzan, Esteban Urkiaga Lauaxeta euskal olerkari eta idazlearen jaiotzaren 120. urteurrena gogoratzeko.
Gutun Zuria jaialdiak Gerediaga Elkartea eta Valerie Miles idazlea sarituko ditu
Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko Jaialdiaren 19. edizioa otsailaren 24tik 28ra egingo dute. Literatura eta argitalpen esparruko hogeita hamar bat sortzailek parte hartuko dute, eta “datozen egunetan” iragarriko dute programazioa.