Alejandro Gonzalez Iñarritu, irudiaren bardoa

Alejandro Gonzalez Iñarritu mexikar zinema zuzendariak (Mexiko Hiria, 1963) ohorezko tokia du, baduenez, XXI. mendeko autore zinemaren kanonean. Guztira, besteak beste, bost Oscar sari jaso dituzten bere zazpi pelikulak dira toki pribilegiatu horren berme, horietan utzi baitu agerian nola maisutasun eta ausardia tekniko eta formala hala inguruari nondik begiratu mugatu eta zehazteko trebetasuna.

Mexikotik, milurteko berrian PRI alderdiak 70 urteko agintaldia bukatu berritan eta mugimendu zapatistaren eskutik sartzen ari zen herrialdetik, Heriotzaren Trilogiarekin agertu zen Iñarritu, indar betez, zinemagintzaren panoraman. Amores perros (2000, Canneseko Kritikarien Saria eta ingelesez-ez beste hizkuntza batean egindako pelikula onenaren Oscarrerako izendapena, opera prima batentzat), 21 gramos (2003) eta Babel (2006) filmek osatzen dute pelikula hirukote zoragarria, galerari, fedeari, zoriari, minari, biolentziari eta (des)esperantzari buruz Guilllermo Arriaga idazlearekin batera idatzitako hiru istorio fragmentario itogarriek. 

Hiru film ezinbestekootan, gertakari tragiko batek hainbat hari narratibo lotzen ditu, eta ikusleak txandaka ikusiko ditu pantailan, puzzle baten piezak balira bezala, giza arimaren (Duncan MacDougall doktoreak arimak 21 gramoko pisua duela zehaztu zuen, hortik 21 gramos filmaren izenburua) erretratu oso eta konplexu baten zati dirdiratsuak. Mexiko Hiritik Marokora, Tokio eta Tijuanatik AEBko hiri paisaietara, Iñarrituk eta Arriagak, Amores perros filmaren kredituek jasotzen dutenez, galdu duguna ere bagarela azpimarratzen dute trilogia horretan, ezin zehatzagoa denez inoiz osagarritzat hartu ezin den narratiba disruptibo batez.

Iñarrituren eta Arriagaren arteko lankidetza tiro bakar baten hotsa mundu osora zabaltzen duen hirugarren film horren ondoren bukatu zen, modu publiko eta gatazkatsuan, eta oraintsu arte iraun du distantzia horrek, sortzaileok duela aste gutxi besarkatu baitzuten elkar, Amores perros filmaren 25. urteurrena ospatzeko ekitaldi batean. Iñarrituk Biutiful filmatu zuen orduan, Bartzelonan, Javier Bardemekin, errealismo zikina naturaz gaindiko plano oniriko batekin nahasten dituen pelikula muturreko, guztiz itogarri eta ez hain biribilean.

Birdman bere hurrengo pelikulari esker (2014), Iñarrituk superheroien dirdira hutsala kritikatu zuen, eta hiru Oscar sari irabazi, bide batez: film, zuzendaritza eta gidoi onenak. Gainera, narratibaren gaineko bere kontrol erabatekoa utzi zuen agerian, tonuari dagokionez –dramatik komedia beltzera lerratu zen– eta teknikari dagokionez: lehen hiru filmetako narrazio zatikakotik bi orduko sekuentzia plano (faltsu) batera pasatu zen ordukoan. 

Iñarrituren azken bi pelikulak ezin desberdinagoak dira, elkarrekin erkatuta. The revenant (2015, zuzendaritza onenaren Oscarra, baita argazkigintza onenarena eta gizonezko aktore nagusi onenarena, Leonardo DiCapriorentzat) teknikoki akasgabea den abenturazko filma da, aurreko lanek baino transzendentzia murritzagoa duena. Bardo (o falsa crónica de unas cuantas verdades), berriz, Kalifornian bizi ondoren Mexiko Hirira itzuli den mexikar kazetari eta dokumentalista baten gaineko ibilbidearen errepaso autobiografiko eta malenkoniatsua (“memoriak ez du egiarik, ezpada konbikzio emozionalak”, dio mexikarrak) da.

Hain zuzen ere, migrazioa da Carne y arena errealitate birtualeko murgiltze esperientziaren ardatza. Lan horretan, zinemagileak mexikar eta erdialdeko amerikar migratzaile eta errefuxiatuek egindako bidaiaren zati baten erdian kokatzen du bisitari bakoitza.

Instalazioa 2017an estreinatu zuten Cannesen, eta Hollywoodeko Akademiak Oscar berezi bat eman zion urte horretan. Orain, EITBren egoitzan bisitatu ahalko da martxoaren 11tik ekainaren 20ra, eta Amores perros filmean El Chivo pertsonaiak alabari garrazki esaten zion zuen horretarako hazia izan nahi du: “Mundua osatu nahi nuen, gero zurekin partekatzeko”.

Misioa bete zein ez, Iñarrituren lana jarrera horretarako akuilu izan daiteke.