Ez zinen zu, Lapulapuk hil zintuen zu, Ni inguratzen lehena

Filipinetako zinemagile apartenetan bikainena den Lav Diazek sinatua, gure inguruetako autorerik sailkaezinenetakoa dugun Albert Serrak ekoitzia, kontinente askotan berdinik ez duen Artur Trotek muntatua, Londresko School of Speech and Drama delakoan aktorea bilakatzeaz gain ingelesa, frantsesa eta portugesa ikasi zituen Gael García Bernalek antzeztua, Cannesen aurkeztua eta Valladoliden saritua, Magalhaes filma iritsi berri da apustu handiei beldurra ez dieten hainbat aretotara, aipu eta goraipamenak merezi dituzten horietakoetara.

Azaltzen du filmak Lope de Agirre, Fritzcarraldo, Hernan Cortés, Diego de Ibarra eta Pascual de Andoyagaren antzeko konkistatzaile, menderatzaile, esploratzaile, esplotatzaile, nabigatzaile iluminatuekin zerikusi franko izan zuen Porton jaiotako Fernão de Magalhãesen delirioa.

XVI. mende hartan, Espainiak zein Portugalek mundua nahi zuten bere egin. Mundua eta bere ondasun guztiak. Sinisturik zeuden Jainkoa zutela alde. Sinisturik zeuden garai haietan ezagutzen ziren lur guztietako biztanle denak giristinotu behar zituztela. Desiratzen zuten mairuak birrindu, Veneziako zein Genovako merkatari fin ororen boterea suntsitu eta urrea bezain preziatuak ziren espeziekin tratuak egin Planetan barna. Aurkitu behar zuten, horretarako, ondare imajinaezin horietara eramango zituen biderik motzena. Are gehiago, beste arerio guztiak baino lehenago iristea zen helburu nagusia. Iritsi eta jabe egin.

Gurutzea zeramaten esku batean, ezpata (eta arkabuzak eta bolbora eta…) bestean. Kasu askotan, ez pentsa, euren herrialdeetako errege-erreginen gainean nahi zuten mendeku hartu…

Magalhaes filmean ez da agertzen Juan Elkano gurea nahiz eta Fernãoren kapitainetako bat izan. Berak, Getariako semeak, hartu zuen boterea Lapulapu buruzagi Filipinetakoak beste guztien gainetik zegoela uste zuen Portoko jauna gailendu zuenean.

Harro, ahobero, Jainkoa ondoan zuelakoan, soldadu gutxirekin nahi izan zuen portugaldarrak Mactan konkistatu. Aurre egin zioten bertako 1.500 gerlari prestuk eta akabo… Hil zen Atlantiko eta Pazifiko ozeanoen arteko pasabidea aurkitu zuenak. Hil zen, gezi pozoitsuz eta lantzaz akabaturik, Europakoei Filipinak deituko zuten irlak existitzen zirela erakutsi zien jaun harroxkoak, zeinak bai moralki, bai ezpataz, bai boterez denen gainetik zegoela sinesten baitzuen.

Kapitain izendatu zuten Getariakoa. Berak bukatu zuen munduari emandako lehen bira. Horrexegatik bere armarrian, oraindik ere, esaldi hau leitzen da: Primus Circumdedisti Me; "ni inguratzen lehena".

Ez da agertzen Elkano munduko iskin askotan sari nagusiak lortu dituen soinuak eraikitako film honetan. Ez, ez da ahazte konturik. Muturreko iraupena duten pelikuletan denbora maisuki erabiltzen, taxutzen, ontzen dituen Lav Diazek ez du nahi izan epopeiarik kontatu. Ez Inguruketarena, ez Antartikan dagoen itsasartearen aurkikuntzarena. Ez, gizakion delirio, anbizio, mixeria, tragedia, min, pena, zorabioak desira zuen pantailaratzen. Ameskeria politikoak, erlijiosoak, humanoak ere. Itzalek hartua da filma. Estuak, hertsiak dira enkoadraketak.

Ez, ez da espeziarik dastatzen zeluloide puska horretan. Ez, ez da onik gertatzen filmean. Ez, Getariako semea ez da ez Sevillara ez Gipuzkoara iristen bueltan.

Bada, ordea, begiak, barrenak, arima, pentsamenduak airean, dardarka uzten dizkigun zeluloide altxorra.