Jatetxeek bezeroari bere janariaren soberakinak eskaintzeko legea onartu egin dute

Espainiako Ministroen Kontseiluak elikagaien galera eta elikagaiak alferrik galtzea saihesteko lege-proiektua onartu du astearte honetan, zaborretara botatzen diren janari-kantitateak saihestu eta murrizteko helburuarekin. Legearen arabera, ostalaritzak janariaren soberakinak eskaini beharko dizkie bezeroei, kostu gehigarririk gabe eta ontzi birziklagarrietan.

Ministroen Kontseiluaren osteko prentsaurrekoan, Luis Planas Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura ministroak nabarmendu du tresna juridiko aitzindaria dela "arautzeko eta kontzientziatzeko" eta "elikadura-katean eraginkortasunik eza" saihesteko, ondorio ekonomikoak, ingurumenekoak eta sozialak baititu.

Planasek baieztatu du Frantziak eta Italiak soilik dutela antzeko erregulazioa EBn, eta nabarmendu du arauaren helburuetako bat kontzientziatzea dela, galeraren % 40 dendetan eta etxeetan gertatzen delako, eta beste % 20 elikadura-katean.

"Munduan gosea eta malnutrizioa dago eta gai honek guztion kontzientzia kolpatzen du", hausnartu du. Lege-proiektuak elikadura-kate osoan elikagaiak ez galtzeko neurriak jasotzen ditu, uztatik hasi eta kontsumora arte; izan ere, guztiek izan beharko dute prebentzio-plan bat, galerak minimizatzeko neurriak hartzeko autodiagnostiko bat barne. Izan ere, 2020an etxeetan 1.300 milioi kilo elikagai galdu ziren, batez beste 31 kilo pertsonako.

Lege-proiektuak elikadura-kate osoan elikagaiak ez galtzeko neurriak jasotzen ditu, uztatik hasi eta kontsumora arte; izan ere, guztiek izan beharko dute prebentzio-plan bat, galerak minimizatzeko neurriak hartzeko autodiagnostiko bat barne. Izan ere, 2020an 1300 milioi kilo elikagai izan ziren etxeetan, batez beste 31 kilo pertsonako.

Hala, lege-testuak jardunbide egokiak sustatu nahi ditu, lehen mailako ekoizleetatik hasi (uzta biltzeko eta elikagaiak biltzeko fasean) eta kontsumitzaileetaraino (etxean edo taberna eta jatetxeetan).

Elikagaiak

Enpresek elikagaiak zertarako erabili behar diren zehaztu beharko dute, alferrik gal ez daitezen. Horretarako, kontuan izan behar da lehentasunik handiena giza kontsumoak izango duela beti, elikagaiak emanez edo birbanatuz.

Elikagai-soberakinak emateko, kateko agenteek lankidetza-hitzarmenak sinatu beharko dituzte enpresekin, gizarte-ekimeneko erakundeekin eta irabazi-asmorik gabeko beste erakunde batzuekin edo elikagai-bankuekin. Akordio horietan berariaz jaso beharko dituzte, besteak beste, produktuak biltzeko, garraiatzeko eta biltegiratzeko baldintzak.

Dohaintzak jasotzen dituzten gizarte-ekimeneko erakundeek bermatu beharko dute emandako produktuen trazabilitatea, jasotako eta entregatutako elikagaien sarrera eta irteera erregistratzeko sistema baten bidez. Produktu horiek dohaintzarako baino ezin izango dituzte erabili, eta ezin izango dituzte inoiz merkaturatu, eta onuradunen artean inolako bereizkeriarik egin gabe egin beharko dituzte.

Fruta zukuan edo marmeladan

Bestalde, lege-proiektuak salduta ez dauden baina baldintza onenetan dauden elikagaiak zuku edo marmelada bihurtzeko aukera jasotzen du, bai eta giza kontsumorako egokiak ez diren elikagaiak eraldatzeko aukera ere.

Planasek adierazi duenez, elikagaiak giza kontsumorako jada egokiak ez direnean, honako hauek izango dira erabiltzeko lehentasunak: animalien elikadura eta pentsuen fabrikazioa; azpiproduktu gisa erabiltzea beste industria batean, hondakin gisa, eta konposta edo bioerregaiak lortzea.

Ministroaren esanetan, kontsumitzaileek "eskubidea" izango dute ostalaritza-enpresek jan ez dituzten soberakinak eman diezazkieten, inolako kostu gehigarririk gabe, bufe libreko establezimenduetan izan ezik, eta, horretarako, elikagai-erabilerarako ontzi egokiak izan beharko dituzte, berrerabilgarriak edo erraz birzikla daitezkeenak.

Beste neurri bat da merkataritza-establezimenduek produktu "itsusiak, inperfektuak edo estetika gutxikoak" saltzeko apalategiak izatea; sasoiko produktuen, hurbileko produktuen edo produktu ekologikoen kontsumoa sustatzea; eta lehentasunez kontsumitzeko data edo iraungitze-data hurbil duten produktuen salmenta sustatzea, erabilera-lehentasunen hierarkiaren arabera.

Ministroak gaineratu duenez, Espainiako Gobernuak lehentasunezko kontsumo-datak alferrik galtzearen prebentziora egokitzeko politikak hartuko ditu, prestakuntza- eta dibulgazio-ekintzen bidez, eta elikadura-kateak bere produktuen lehentasunezko kontsumo-datak kalitate egokia bermatzen duen gehienera doitzea sustatuko du.

Zehapenak

Etorkizuneko arauaren zehapen-araubideari dagokionez, hutsegite larritzat hartuko da 2.001 eta 60.000 euro arteko zehapena izango duen prebentzio-planik ez izatea. Arau-hauste arina, 2.000 eurorainoko isunekin zigortuta egongo dena, adibidez, lehentasunen hierarkia ez aplikatzea, edo txikizkako banaketa-enpresek eta ostalaritzak eta jatetxeek itun edo hitzarmen baten bidez giza kontsumorako egokiak diren saldu gabeko produktuak ez ematea. Beste arau-hauste arin bat elikagaien hondakinak kuantifikatzeko administrazioekin lankidetzan aritzeari uko egitea izango da.

Azkenik, arau-hauste oso larriak 60.001 eta 500.000 euro bitarteko isunarekin zehatu ahal izango dira, eta bi urteko epean egindako bigarren edo ondorengo hutsegite larritzat hartuko da.

Lege-aurreproiektua urriaren 11n onartu zuen Ministroen Kontseiluak lehen irakurraldian, eta, ondoren, jendaurreko entzunaldiaren izapidea egin zuten. Legegintza-ekimenak 18 artikulu ditu, sei kapitulutan egituratuta: xedapen orokorrak; elikatze-kateko eragileen betebeharrak; jardunbide egokien neurriak; lehentasunezko kontsumo-daten arrazionalizazioa; sustapen- eta kontrol-tresnak; zehapen-araubidea. Xedapen gehigarri bat eta hiru azken xedapen ere baditu.