Ozono-geruza lehengora etortzen ari da Antartikan
Massachusettseko Institutu Teknologikoko (MIT) zientzialariek ozono-geruzaren “lehen sendabide zantzuak” identifikatu dituzte Antartikan, Science aldizkariak argitaratutako artikulu batean kaleratu dutenez.
Irailean egindako neurketen arabera, ozonoaren zuloak 4 milioi metro karratu galdu ditu 2000tik, tamainarik handiena izan zuenetik.
Zientzialari taldeak lehen aldiz erakutsi du berreskuratze hori pixka bat moteldu dela, urtero sumendietan izaten diren erupzioen ondorioz, baina, oro har, ozono-geruzaren zuloa sendabidean dagoela ematen du.
Ozonoa berreskuratzeko gakoa klorofluorokarbonoen (CFC) murrizketan dagoela uste dute ikertzaileek. Garbiketan, hozkailu zaharretan eta aerosoletan (ilearentzako laka, esaterako) erabili ohi ziren osagai kimikoak ziren.
Montrealgo Protokoloa
1987an, munduko ia herrialde guztiek Montrealgo Protokoloa sinatu zuten, CFC gasak debekatzeko, ozono-geruzaren zuloa berreskuratze aldera.
“Orain seguru dakigu egin ditugun gauzek sendabidean jarri dutela Lurra”, esan du Susan Solomon MITeko Atmosferaren Kimikako eta Klimaren Zientziako irakasleak. Solomon izan da azterketaren egile nagusia, baina Atmosferaren, Lurraren eta Planetaren Zientzia Departamentuko Diane Ivyrekin eta Boulderko (Colorado, AEB) Atmosferaren Ikerketa Zentro Nazionaleko eta Leedseko Unibertsitateko (Erresuma Batua) ikertzaileekin batera egin du.
Kloro, tenperatura eta eguzki-argia
Kloroak ez ezik, tenperaturak eta eguzki-argiak ere eragiten diote ozonoari. Neurketek baieztatu dutenez, ozono-geruza abuztu amaieran hasten da urtero ahitzen, Antartika negu iluna atzean uzten doan heinean, eta ozono-geruzaren zuloa guztiz osaturik izaten da urriaren hasieran.
Kloroak behera egin duen heinean, zuloa zabaltzeko abiadura ere moteldu dela baieztatu dute Solomonek eta lankideek.
Zientzialariaren ustez, sumendien erupzioak alde batera utzita, atmosferan kloroaren mailak murrizten jarraitzen badu, ez dago ozonoaren zuloa txikitzen ez jarraitzeko arrazoirik. Are gehiago, ez du baztertu zuloa mendearen erdialdera guztiz ixtea.
Balantzaren beste aldean, klima-aldaketak 250.000 heriotza gehiago eragingo ditu urtero 2030 eta 2050 artean, desnutrizioak, malariak, beherakoak eta tenperaturek gora egiteak eraginda, Munduko Osasun Erakundeak (MOE) argitaratu duen txosten batek jakinarazi duenez. Horien aurrean ahulenak umeak, adinekoak eta gaixo kronikoak izango direla ohartarazi du.
Zure interesekoa izan daiteke
Baionako jaien azken orduak zukutzen ari dira herritarrak, asko eta asko arnasgune berrietan
Azken txanpan sartu dira Baionako jaiak. Bosgarren egun honen ostean, gauerdian amaituko dira Leon Erregea erretiratzen denean. Igande honetan, milaka eta milaka haur bildu dira Leon Erregearen azken iratzartzean eta banden desfile jendetsuan hartu dute parte goizean baionarrek.
Jaiak eta tradizioak bat egin dute berriz ere Baztandarren Biltzarrean
Egun handia dute gaur Elizondon, iraganari begiratzeaz batera, euskara ere aldarrikatzeko antolatzen den Baztandarren Biltzarra ospatzen ari baitira. Ehunka herritar eta bisitari elkartu dira ohikoa den gisan, desfilea ikusi eta jaiaz gozatzeko.
Elkarretaratzea egin da Baionako bestetan izandako 20 sexu erasoak salatzeko
Itaia Ipar Euskal Herriak deitutako kontzentrazioan, emakumeen erakundeak Baionako Herriko Etxeak indarkeria matxistaren aurrean dituen protokoloak kritikatu ditu.
Cinco Villaseko suteak hobera egin du, baina Petilla Aragoik hustuta jarraitzen du
450 pertsonak dihadute lanean sua itzaltzeko, eta horien artean daude Cordovillako, Zangozako eta Tafallako suhiltzaileak.
Cinco Villaseko sutea garapen baikorra izaten ari da eta sua Nafarroatik urrundu egin da
Zazpi udalerri ebakuatu behar izan dituzte inguruan, Petilla Aragoi Nafarroako herria tartean. Guztira, 15.800 hektarea erre dira, eta hustu behar izan dituzten herriez gain, beste zazpi udalerri aurreabisuan daude.
Hauek dira haurdunaldi subrogatua baimentzen duten herrialdeak
AEB izan zen haurdunaldi subrogatua baimentzen lehena, eta gaur egun berme gehien eskaintzen dituen herrialdea da. Kalifornian eta Floridan, adibidez, familia mota guztiek dute horretarako aukera. Beste Estatu batzuetan, berriz, bikote heterosexualek bakarrik, eta beste hainbatetan, aldiz, ez da legezkoa.
Eraso faxista jasan du Fonsi Loaiza kazetariak Cadizen
Kazetaria oso ezaguna da sareetan eta X zein Instagram sareetan salatu du gertatua. Bere jarduera profesionalaren zati handi bat kazetaritzaren eta kirolaren, hedabideen eta boterearen arteko harremanaren analisiaren esparruan egin du.
Konpartsakide Eguna ospatu dute Bilbon, Aste Nagusiari begira girotzen hasteko
Egitarau zabala antolatu dute Areatzan. Jatekoa egon da, baita edatekoa ere, ardo dastaketarekin. Aldarrikapena ere bada Aste Nagusiko osagai nagusietako bat. Aurten 18 konpartsak egingo diote boikota Coca Colari, Israelekin dituen harremanak salatzeko asmoz.
Ordorika familiari eta Vita ontzian joandako marinelei omenaldia egin diete Lekeition
Kapitaina eta hainbat marinel lekeitiarrak ziren, eta haiei omenaldia egin diete herrian. Ordorika familiak erbestera jo behar izan zuen eta Mexikon, urte luzez gorde dituzte Jose kapitainaren nabigazio koadernoa eta gutunak, besteak beste. Kutxa batean izan dituzte, eta, orain, Euskadiko Artxibo Historikoaren esku dira, memoriaren parte direlako.
Emakume bat atxilotu dute Gasteizen bikotekide ohiari labanaz eraso egiteagatik
Biktimak emakumearengandik urruntzeko agindu judiziala urratu zuen, eta zaurien ondorioz, ospitalera eraman behar izan dute.