Nor dabil busean? Hego Euskal Herriko garraio publikoaren erradiografia

Goizero, egunsentiko lehen distirekin, autobus geltokiak, tren, tranbia eta metroetako nasak arian-arian betetzen dira. Izan ere, auto pribatuak mugikortasunaren jaun izaten jarraitzen duen arren, milaka pertsonak garraio publikoaren alde egiten dute lantokira joateko; denera, garraiobide kolektiboek eguneko joan-etorrien % 13 hartzen dute. Hala berresten dute EAEko Garraio Behatokiaren (Oteus) eta Nafarroako Gobernuaren azken datuek (2023).

Bizkaia

Zalantzarik gabe, Bizkaian erabiltzen da gehien garraio publikoa. Egunero 1.000 biztanleko 415 joan-etorri egiten dira, eta Metro Bilbao da horren protagonista nagusia: eguneko bidaien erdiak baino gehiago bideratzen ditu (220), eta metropoli-eremu osoa egituratzen du.

Ez da kasualitatea. Bilbo Handiko eskualdean lurraldeko biztanleen % 75 bizi dira, eta hor biltzen dira, halaber, joan-etorri publiko guztien % 69. Metroz, trenez eta autobusez osatutako ondo integratutako sare batek gune hori inguruarekin konektatuta dagoen bihotz bihurtzen du.

Hala ere, hirigune horretatik kanpo, egoera aldatu egiten da: landa-eremu eta eremu periferikoetan —biztanle gutxien dituztenak eta okerren lotuta daudenak— joan-etorrien % 31 baino ez dira egiten.

Gipuzkoa

Gipuzkoan ere garraio publikoa asko erabiltzen da, egunean 312 bidaia egiten baitira 1.000 biztanleko. Hala ere, Bizkaian ez bezala, mugikortasuna banatuagoa dago lurraldean zehar. Donostiak, hiriko autobusen sarearekin (DBus), joan-etorrien % 36 hartzen ditu, baina gainerakoa hiriarteko autobusen bidez ondo konektatutako eskualdeen artean banatzen da.

Hala, Donostialdea (% 46) eta Bidasoa (% 11) nabarmentzen dira garraio publikoaren erabileran. Gainera, Euskotren eta Renfe Aldiriko zerbitzuak oso garrantzitsuak dira udalerritik udalerrira ibiltzeko, egunero 88 bidaia inguru eskaintzen baitituzte 1.000 biztanleko.

Araba

Araban, aldiz, gutxiago erabiltzen da garraio publikoa: 216 bidaia 1.000 biztanleko. Gehienak ( % 97) Gasteizen egiten dira. Arabako hiriburuak lurraldeko biztanleriaren % 75 hartzen du, eta hiri-ekosistema autosufiziente moduan funtzionatzen du. Hala, hiriko autobusen eta tranbien sarearekin, Gasteizen metatzen da lurraldeko ia garraio publiko guztia. Mugez haratago, joan-etorrien % 3 baino ez dira egiten udalerrien artean.

Egitura monozentriko horrek bigarren mailan uzten du landa-eremuko Araba; izan ere, landagune horietan ibilgailu pribatua erabiltzen dute batik bat.

Nafarroa

Nafarroan erabiltzen da gutxien garraio publikoa: 172 bidaia egunero 1.000 biztanleko. Gehienak Iruñerrian egiten dira, bertan bizi baita foru komunitateko biztanleriaren ia herena. Bertan, autobus sareak eskualdeko udalerri guztiak elkarrekin lotzen ditu, baina, hirigune horretatik kanpo, garraio kolektiboak protagonismoa galtzen du.

Joan-etorriak: nor, nola eta zertarako

Zenbakiez haratago, garraio publikoa erabiltzen dutenen profila ere lurraldetik lurraldera aldatu egiten da. Emakumeek gizonek baino gehiago erabiltzen dute: eguneroko joan-etorrien % 15,6 garraio publikoan egiten dute, eta gizonen kasuan, berriz, % 10,5. Oinez ere gehiago ibiltzen dira; gizonek, berriz, autoa gehiago erabiltzeko joera dute, batez ere laneko joan-etorrietan.

Adinaren arabera, 7 eta 19 urte bitarteko gazteak dira garraio publikoarekiko leialenak: eguneroko joan-etorrien % 23,4k horrela egiten dute, batez ere ikastetxera joateko. Aldiz, 65 urtetik gorako pertsona gehienak (% 72) oinez mugitzen dira, baina garraio publikora ere jotzen dute aisialdiko jardueretarako eta norbere kudeaketak egiteko.

Joan-etorrietarako arrazoiei dagokienez, lana da nagusi (% 30), eta, ondoren, erosketak eta kudeaketak (% 29). Aisialdia joan-etorrien % 22 da, eta ikasketak, % 12.